14-16 ноябрьыште Шкетан лӱмеш Марий драме театрын сценыштыже Саха Республикысе театр-влакын кечышт эртаралтеш.
14 ноябрьыште Саха академический театр У.Шекспирын пьесыж почеш шындыме «Король Лир» спектакльым ончыкта. Тиде постановко Российысе кугыжаныш премийжым сулен.
15 ноябрьыште театрын артистше-влак М.Булгаковын романже почеш «Мастер и Маргарита» спектакльыште модыт.
А 16 ноябрьыште Саха Республикын куштымаш национальный театрже Кыыдаан ӱдырамаш патыр нерген постановкым ончаш темла. Ты спектакль Якутийысе тӱвыра дене поснак лишкырак палымым ышта. Постановкын негызшылан Олонхо якут эпосым налме.
Оҥай: а молан Якутийысе театр-влак гастрольлан Марий Элым ойыреныт? Тиде да моло нерген Саха Республикысе куштымаш национальный театрын директоржо Саргылана Иннокентьевна Борисова дене мутланышна.
Кундемышкына – икымше гана
Саргылана Иннокентьевнан мутшо почеш Марий Эл шкешотан регион. Якутийысе семынак Марий кундемыште калык куштымаш, муро, семӱзгар сайын аралалт кодыныт да вияныт веле. Адакшым кок регионыштат пӱртӱсын вийжылан ӱшанат. Якут-влакат, марий-шамычат кугезе коча-кован сугыньыштым шуктен шогат да тӱвыранам кызытсе саманлан келыштарат.
Директор каласкала:
– Марий Элыш икымше гана толына. Тиде диалоглан сай йӧным ышта. Ӱшанена, спектакльнам ончаш толшо-влак мемнан пашаштына энергийым шижыт. Тыгодым ме республикдан тӱвыра поянлыкше да шкешотан улмыж дене палыме лийына. Тыгай вашлиймаш кок регион коклаште келшымаш кӱварым ыштышаш.
Калык семӱзгар – театрын шӱмжӧ
С.Борисова театрын директоржылан тений шошым веле шогалын. Кӱчык жапыште тудо театрын илышышкыже тӱрлӧ вашталтыш-влакым пуртен. Саха Республикысе Куштымаш театр шочмо калыкын тӱвыражым арален кодаш да кызытсе зритель дене нунылан умылаш лийме йылме дене мутланаш тырша.
– Театр у семын йоҥгыжо манын шонена, тыгодым ожнысо йӱлажымат арален кодена. Ме Якутийысе куштымаш да музык калык культурым аралышаш да вияҥдышаш улына. Тудо илыше, кызытсе саманлан келшыше да ончыкшымат виян лийшаш. Спектакльлаште тӱрлӧ йӧным кучылтына. Калык семӱзгар оркестр молгунамсе семынак театрын шӱмжӧ да шӱлышыжӧ, – ойла директор.
Ӱдырамаш патыр нерген
Саргылана Иноккентьевна деч марий зрительлан молан ӱдырамаш патыр нерген спектакльым ончаш темледа йодмемлан тыге вашештыш:
– «Кыыс Кыыдаан с грозными очами, с острым кулаком девушка-богатырь» постановко театрнан могай улмыжым тичмаш почын пуа. Театрна якут сценический куштымашлан негызым пыштыше, йомакче, мурызо, поэт, драматург, писатель да философ Кыыл Уолан лӱмжым нумалеш. Тудын шочмыжлан 125 ий темме вашеш тиде спектакльым шынденна. Режиссёржо – «Золотая маска» премийын лауреатше Сергей Потапов.
Постановкышто современный пластике, живой музык да сценысе образ гоч ожнысо эпос ылыжеш. Кыыс Кыыдаанын историйже – тиде порылык да осал, волгыдо да пычкемыш кокласе кредалмаш, айдемын вий куатше нерген миф. Якут эпосышто ӱдырамаш образ пӧръеҥын образше дене тӧр шога. Ӱдырамаш патыр мудреч улмым, лӱддымылыкым да кӧргӧ вийым ончыкта. Мемнан тӱвыраштына ӱдырамаш образ ик эн рӱдылан шотлалтеш. Ӱдырамаш суртым аралыше веле огыл, тудо тыгак илышым тӱзатымашын символжо. Акрет годсек ӱдырамаш илышым пуышо пӱртӱсын образше дене кылдалтын. Олонхо да калык преданийлаште саха ӱдырамаш – пӧръеҥ семын талешке, сарзе, тукымым аралыше.
«Кыыс Кыыдаан…» постановкын режиссёржо Сергей Потапов шке пашаже нерген ешарыш:
– Пӧръеҥ патыр-влак нерген легенде, преданий кажне калыкын уло. А теве ӱдырамаш патыр нерген шагал тыгай историйым шарнаш лиеш. Кыыдаан нерген материалым театр муын да мыйым спектакльым шындаш ужын. Постановко калык мурызо импровизатор Сергей Афанасьевич Зверев — Кыыл Уолан 125 ияш лӱмгечыжлан пӧлеклалтын. Лачак тудо 1943 ийыште тиде олонхым йоҥгалтарен. Мыйын шындыме спектакль шкешотан перформанс. Акробатике да пластике куштымаш гоч историй каласкалалтеш. Тыгодым ончаш толшо-влак ожнысо олонхо мурымаш дене палыме лийыт, якут калык семӱзгар-влакын кузе йоҥгалтмыжым колыт.
С.Потапов иканат марий спектакльым ончен огыл. Саха театр дене пырля тений тиде тӧрсырым кораҥдаш шона да марий сымыктыш дене тичмаш палыме лийнеже.
Лудшына-влак, якут калыкын сымыктыш тӱняжым ужмыда шуэш гын, спектакльым ончаш толманак. Вес калыкын йӱлажым, историйжым палаш эре оҥай.