Йӧратыме сомылым шукташ, еҥлан полшаш – тиде кугу пиал, чон ласкалык! Таджикистан Республикысе Бохтар олан шочшыжо Александра Кашкарева волонтёр пашам шукташ тӱҥалеш манын, ик ганат шоналтен огыл, но илыш ты корнышко шогалтен.
Поро сомыл куандара
Александра МарГУ-што нылымше ий шинчымашым пога. Тыштак волонтёр пашалан кумылаҥын. Вузышто, республикыште эртаралтше тӱрлӧ мероприятийыште полышкала.
– Икана туныктышем ик конкурсышто регистрацийыште полшаш йодын. Тушто уна-влакым вашлияш, лекше йодышыштлан вашешташ кӱлын. Мыланем тиде сомыл оҥайын чучын, сандене вес ганат йодмо деч посна полшаш шуаш тыршаш тӱҥалынам.
Шукерте огыл университетыштына баскетбол дене турнир лийын. Тушко Озаҥ ола гыч спортсмен-влак толыныт. Мыйым нунын кураторыштлан шогалтеныт. Кум кече жапыште эре пеленышт коштынам, тӱрлӧ мероприятийыш нуным ужатенам да вашлийынам.
Волонтёр лияш мыланем моткоч келша. Кажне вашлиймаш гыч ала-мом ум пален налам. Опытан еҥ-влак дене пырля пашам ыштен, пайдале ой-каҥашым вуйыш пыштем, – ойла А.Кашкарева.
Молан Марий Эл?
«Российысе тӱжем наре ола кокла гыч молан Йошкар-Олам ойырен налынат?» йодышлан студентке тыгерак вашештыш:
– Мый шкенан олаште военный базе пелен руш школышто тунемынам. Школысо психологна шке жапыштыже МарГУ-што тунемын, ты кундем нерген шуко сайым каласкален да мыланемат тушкак тунемаш каяш темлен. Мый тидын шотышто шуко шонкален омыл, ача ден авамат тореш лийын огытыл, сандене экзаменым кучымек, самолёт дене Йошкар-Олаш чоҥештенам.
Тӱҥалтыште, конешне, нелырак ыле. Чылт шкетын у элыште лӱдыкшын чучын, тӱшкагудо гыч кӱлеш деч посна лекташ тыршен омыл. Но жап эртен, ола да калык декат тунем шуынам. Кызыт шке верыштем улмым шижам.
Кушташ келша
Ондак ӱдыр кок ий ик направлений дене тунемын, но тудлан тиде вашке келшымым чарнен. Александра изинек сӱретлаш, кушташ да мураш йӧратен, сандене кок ий ончыч Калык тӱвыра да тӱвыра кокласе кыл институтышто «Народная художественная культура» направленийыш куснен да чонлан келшыше специальностьым налеш.
– Тунемме программына моткоч поян. Ме историко-бытовой (15-17 курымысо вальс), классический (балет, бальный куштымаш), народно-сценический (хоровод, кадриль), кызытсе (Марта Грэмын техникыже), тӱрлӧ регионысо марий куштымаш-влакым тунемына.
Мый нигунам ик ансамбльыштат куштен омыл, сандене практике годым южгунам нелылык лектеш. Но туныктышо-влак моткоч опытан улыт, кузе чын кидым солалташ, кузе тудым тарватылаш, могай ошкылым ышташ –лончылен-лончылен палдарат. Тыгак куштымашын могай регион гыч улмыжлан, вургем ойыртемжылан тӱткышым ойыраш туныктат.
Тунемме годым практикымат эртена. МарГУ пелен йоча-влаклан кеҥеж лагерь пашам ышта. Ме тушто 5-6 ияш-шамыч дене смене жапыште ик куштымашым тунемына, лагерь мучаште тудым ончыктена. Изирак ийготан-влак дене пашам ышташ куштылго огыл, нунын тӱткылыкышт вашке йомеш, сандене кажне движенийым писын да умылаш лийшын туныктена, – ойла студентке.
Хореограф-влак деч посна вузышто ик мероприятият огеш эрте. Нуно тӱрлӧ куштымашышт дене конкурсым, конференцийым сӧрастарат.
– Мероприятийыш уло кумылын ушнена. Но южгунам куштымо годым тӱрлӧ экшык лийын кая. Мутлан, иктаж-кӧ черлана гын, уло куштымашым писын вашталташ логалеш, але сценыште куштымо годым шке верышкет жапыште миен от шу гын, сӱретым пужен кертат. Кеч ончаш толшо-влак тидым шекланен огыт шукто гынат, туныктышына-влак тыгайлан огыт мокталте, – палдара Александра.
Ойыртемалтше пайрем-влак
А.Кашкарева мо Марий Элыш толын, шочмо элышкыже эше миен огыл. Тиде шерге билет дене кылдалтын. Но лишыл еҥже дене эреак кылым кучаш тырша. Шочмо калыкшын йӱлажым, пайремже-влакым пагала, шукташ тырша.
– Таджикистаныште шуко пайрем пӱртӱс дене кылдалтын. Шошо тӱҥалтыште кӱдыроҥгыр пеледеш. Йӱла почеш курыкышто йоча-влак ты пеледышым погат да аваштлан пӧлеклат. Кеҥеж тӱҥалтыште икымше шурным погымылан да тюльпан пеледмылан пӧлеклалтше Сайри Лола пайремым палемдат. Идгардак пайремым йоча-влак йӧратат, ты кечын нуно пӧрт еда коштыт да шере кочкышым погат.
Навруз да Рамадан эн кугу да вучымо религий пайрем-влаклан шотлалтыт. Навруз 21 гыч 24 март марте пайремлалтеш. Тудлан икмыняр арня ончычак ямдылалташ тӱҥалыт. Пӧртым сайын эрыктат, у вургемым наледат, национальный да шере кочкышым ыштат. Пайремын тӱҥ кочкышыжлан халим ден сумалак шотлалтыт. Ты кечылаште лишыл еҥ-влак пырля погынат, ваш пӧлекым пуат, родышт дек унала коштыт.
Рамадан годым пӱтым кучат: кечывал кечын огыт йӱ, огыт коч. Тыге кап-кылыштым да чоныштым эрыктат.
Рамадан пытыме лӱмеш Иди Рамазон кече палемдалтеш. Ты кечын эрдене таджик-влак мечетьыш да шӱгарлаш каят, вара уло ешге пайрем ӱстел йыр чумыргат, – манеш А.Кашкарева.
Ты элыште ик пайремат икте-весым тамле кочкыш дене сийлыме деч посна огеш эрте. Таджик-влак ты сомылым моткоч йӧратат.
Палаш оҥай
Вес элыште пашам ыштыше таджик-влак ӱҥышӧ да шинчалан перныдыме, изиш лӱдшӧ еҥла койыт гын, шке шочмо кундемыштышт нуно почылтшо чонан да унам сайын вашлийше улыт. Ӧрмалгыше туристым ужын, верысе еҥ корным веле огыл каласа, шке суртыштыжо шерге унала пукшат-йӱктат.
Таджикистан – ик эн курыкан эл. Курык-влак элын 93% кумдыкшым айлат. Мутлан, Исмоила Сомонин Пикше Таджикистанын эн кӱшыл точкыжлан шотлалтеш. Ты курыкын кӱкшытшӧ – 7495 метр.
Таче Таджикистаныште 3492 промышленный предприятий пашам ышта. Поснак порсын да хлопок куэмым, вургемым ыштылмышт, шӧртньым, шийым да алюминийым лукмо дене ойыртемалтыт.
Сӱан деч ончыч палемдыме кечын каче ончыкылык ватыжын ачажлан калымым (ӱдыр олным) кучыкта, вара ныл кече жапыште кок вел родо-тукымжылан да пошкудыжлан кас кочкышым ыштат. Визымше кечын уна-влакым оръеҥын суртыштыжо плов дене сийлат. Ӱдырлан сӱан тувырым чиктат. Вара никахым (мужыраҥме йӱла) эртарат да самырык-влак ритуал кочкышым тамлат.
А.Кашкареван альбомжо гыч налме фото.