27 сентябрь – Туризмын тӱнямбал кечыже.
Уке гын, республикнан рӱдолаштыже кок шагат утлаш экскурсийыш ушнен, шуко пален налаш йӧн уло. Шочмо йылме денат экскурсийым эртарат, тидланже ончылгоч кутырен келшыман. Тыгай сомылым марий амалкалче Николай Мамаев командыж дене виктара. Командын ик тыгай ӱшанле еҥже – Владимир Аптулаев.
Автобус дене тышке-тушко
Николай Мамаев туризм сферыште коло ий наре тырша, тыгодым марий-шамыч нерген турист-влакын сай шарнымашышт лийже манын, тӱрлӧ проектым илышыш шыҥдара. Теве шукерте огыл турист-влаклан Йошкар-Ола мучко микроавтобусым колтен. Тыге ик объект гыч весыш миен шуаш моткоч йӧнан.
– Кундемна нерген утларак пален налышт манын, коло ий ончыч марий сувенир-влакым турист-шамычлан темлаш тӱҥалынам. Кевытым почынам. Марий улам, садлан чоныштема марий шӱлыш озалана. Туризм сферыште ятыр ий улмемат таче пашамым куштылемдаш полша. Кугурак олалаште турист-влаклан моткоч сай сервис темлалтеш. Тыге Марий Элынат статусшым кӱшнӧ ончыкташ манын, микроавтобусым ола мучко колташ гын, сай ыле манын шоненам, – каласкала амалкалче.
Николай Ивановичын шонымашыже илышыш шыҥдаралтын. Тений кеҥежым Йошкар-Ола мучко турист-шамычым ик вер гыч весыш микроавтобус кондыштараш тӱҥалын. Тидыже, мутат уке, кундемнан туризмжым эше ик йолтошкалтышлан кӱшкӧ нӧлталын.
Меат кудалыштна
Автобус дене экскурсий манат да, шукынжо транспорт гыч лекде, экскурсий темлалтеш манын шонат. Автобус ик вер гыч весыш миен шуаш йӧным ышта. Палемдыме верыште турист-влаклан обзорный экскурсий эртаралтеш: историй, оҥай факт да моло событий каласкалалтеш. Экскурсийын маршрутшым кажне экскурсовод шканже кузе келша, туге чоҥа.
Ме, «Кугарня» ден «Ямде лий» газет-влак редакцийын пашаеҥже-шамычат, ик кечын Йошкар-Ола нерген утларак пален налаш манын, Николай Мамаев ден Владимир Аптулаевын темлымышт почеш, микроавтобус дене ола мучко тарванышна. Экскурсийым Евгений Викторович Большаков эртарыш. Корнына Йошкар-Оласе Рӱдӧ площадьыште верланыше «Йошкин пырыс» деч тӱҥалтышым налын. Ленин проспект гыч тарванен, Первомайский уремыш савырненна. Варажым Пушкин да Вознесенский уремла гоч Чавайн бульвар деке лектынна. Тушто, автобус гыч волен, «Башня» культурно-выстовачный рӱдер да Дева Мариян площадьше деке йолын ошкылынна. Тыгодым экскурсовод эреак каласкален, уш-акылнам поян информаций дене пойдарен. Ты площадьым тыглай эртен кайыме годым тӱрлӧ кырча-марчалан тӱткышым от ойыро, а нуно историйлан моткоч поян улыт улмаш. Кажныже мом-гынат ончыкта. Ты вер деч тораштак огыл мотор Набережный, Итальян сад, тӱрлӧ памятник да сувенир кевыт-шамыч верланеныт.
Площадь гыч корнына Чарла кремль воктене верланыше кава йымалысе Йомак тоштер деке шуйнен. Чаманен каласыман, кремльым ты кечын петырыме ыле, садлан тушко ыжна логал. А тоштер нерген шуко пален налынна. Тыште могай гына йомакысе персонажым от уж! Нуным ондакысе военный лётчик Сергей Слесаревлан кӧра ыштыме. Тышке толмо деч ончыч Александр Пушкинын йомакше-влакым шарналташ уто огыл. Нуным палыме шотышто экскурсовод шкешотан да оҥай квестым эртара.
Тылеч вара Вознесенский кӱвар гоч Патриарший площадь деке кудална. Ты кӱварым вончымо годым ондакысе да кызытсе Набережныйым таҥастараш лиеш. Шола велне – ожнысо сӱрет, пурла велне – кызытсе. Верысе Курчак театр воктене автобус турист-влакым луктеш. Тыге ме Патриарший площадь дене лишкырак палыме лийна. Тышеч Европысо стиль почеш чоҥымо зданий-шамыч сайынрак койыт, экскурсовод нунын нерген палдарымыж годымат ты верыште тӱткышым утларак ышта. 12 апостолын лекмыштым ужын ышна керт, тушто олмыктымо паша кая ыле. Но турист-шамыч коклаште ты композиций моткоч йодмашан манын палемдышт. Тылеч вара Сомбатхей микрорайонысо Эшкинин урем дене Ленин проспектыш лекна. Тушеч экскурсийым тӱҥалме точкышкына пӧртылна да Оболенский-Ноготков лӱмеш площадьыш толна. Тушто «Троеручица» Юмын Аван иконыжын лекмым ончышна. Ты композиций турист-влакын кумылыштым поснак савыра, мане экскурсовод. Вара тудо Николай Мамаевын «Марий сувенир-влак» кевытышкыже ӱжын да «Йошкин пырыс» воктене экскурсийжым мучашлен. Тыште кумылан-шамыч фотом, видеом ыштен кертыт.
Чылажат – турист-влаклан
Николай Мамаевын шочмо кундемжым аклымыжым да тудым тӱзатыме верч тыршымыжым шуктымо пашаже пеҥгыдемда. Турист-влакын Марий Эл нерген шарнымашышт чоныштышт кодшо манын, чынжымак, кугу пашам шукта. Ӱмаште Николай Мамаевын командыжын проектше туризм сомылым вияҥдымылан грантым сулен. Тудын кӱшеш ТИЦ-ым почмо.
– Илыш дене тӧр кайыман. Кеч-куштат кызыт калыклан тӱҥжӧ – сервис. Садланак идалык ончыч шкенан ТИЦ-ым (туристко-информационный бюро) почмо. Тудо Йошкар-Оласе кӱртньыгорно вокзал воктене верланен. Бюро вес кундемла гыч турист-шамычым Марий Элыш толаш кумылаҥдыме пашам шукта, шуко информацийым пуа – ойла Н.Мамаев.
– Турист кӧ тудо? Тӱрлӧ нерген пален налаш, ужаш, тамлен ончаш, канаш шонышо еҥ. Садлан шке ончылно шындыме йодмашыжым садыгак шукта. Ты амал дене турист-шамычлан сувенир деч посна кочкыш да йӱыш, вургем сатум темлаш тӱҥалынна. Сату-влак Марий кундемыште ыштыме улыт, – каласкала Николай Иванович.
А тудын темлыме автобус дене экскурсийже, чынжымак, йӧнан. Эре йол ӱмбалне коштмо гай огыл. Йошкар-Олана утыжым кугу огыл гынат, нояш сита. Тылеч посна кажне туристлан аудиогид пуалтеш. Сандене экскурсовод деч изиш варашрак кодат гынат, тудын ойлымыжым воктене улмыж семынак колат. Автобусым моторын сӧрастарыме. Тыгак турист-влаклан йӱран игече годым зонтикым пуат. Теве мо тугай сервис!
Николай Ивановичлан мыланна, журналист-шамычлан, тыгай йӧнан экскурсийым эртарымыжлан кугу деч кугу таум ойлена!
Иван Речкинын да авторын фотожо-влак.