Телым вучышна-вучышна, вучен шуктышна. Тений тудо почешрак тольо. А молгунам могайрак лийын? Тидын нерген Йошкар-Олаште илыше да игечым ятыр ий эскерыше йолташна Геннадий Рыбаков каласкала:
– Ӱмаште, 2024-2025 ийлаште, теле кокла шот дене пытартыш 34 ийысе деч 3,9 градуслан левырак лийын. Тыгай леве теле (эсогыл кокла теле деч 5,6 градуслан левырак) 2020 ийыште веле шоген. Но леве теле эше 2000 (3,3 градуслан левырак) да 2016 (2,8 градуслан левырак) ийлаште лийын.
Марий Элыште эн йӱштӧ теле тылзылан январь шотлалтеш. Пытартыш 34 ийыште тыге 15 гана лийын. 1900-1959 ийласе (60 ий) дене таҥастараш гын, тунам февраль эн йӱштӧ тылзе семын палемдалтын. Тунам теле гоч кокла шот дене 12,6 градус йӱштӧ шоген: декабрьыште – 11,4 градус йӱштӧ, январьыште – 13,5 градус йӱштӧ, февральыште – 13 градус йӱштӧ. А 1990-2024 ийлаште (35 ий) кокла шот дене 9,25 градус йӱштӧ шоген: декабрьыште – 7,8 градус, январьыште – 10,3 градус, февральыште – 9,7 градус йӱштӧ. Лектеш, ты жап гыч теле 3,36 градуслан левештен.
Весымат палемдаш лиеш, пытартыш 34 ийыште кокла шотысо теле деч левырак теле 21 гана лийын, а йӱштырак – 13 гана. Лектеш, утларакше леве теле шоген. Пытартыш 34 ийыште Йошкар-Олаште телымсе кокла температур 4 градус йӱштӧ гыч 14 градус йӱштӧ марте вашталтын, 1900-1960 ийлаште – 7,5 гыч 19 градус йӱштӧ марте.
Шокшо кеҥеж деч вара могай теле толмым ончалаш гын, теве мом каласаш лиеш. Пытартыш 34 ийыште шокшо кеҥеж (18 гана лийын) деч вара теле 11 гана леве лийын, йӱштӧ – 6 гана. Тений теле йӱштӧ огыл лийын кертеш.
Шоҥгыеҥ-влак ожно ойленыт: йӱштӧ теле деч вара шокшо кеҥежым вучыман, а леве теле деч вара кеҥеж шокшыж дене шагал куандарен. Пытартыш 34 ийым ончалаш гын, Йошкар-Олаште чот йӱштӧ теле 8 гана веле толын. Чот йӱштӧ кече-влак лийыныт: 1979 ий 1 январьыште – 42 градус йӱштӧ (Моркышто -47 градус), 1987 ийыште – 40 градус йӱштӧ, 2006 ийыште – 39 градус йӱштӧ, 1976 ий 8 февральыште – 43 градус йӱштӧ.
Могай теле лум деч посна? Пытартыш 34 ийыште кокла шот дене ончымаште декабрьыште лум мландым 34 см кӱжгытын леведеш, январьыште – 38 см, февральыште – 25 см, уло теле мучкылан 97 см погына. Но лум эше ноябрьыште 16 см, мартыште 23 см, апрельыште 7 см лумын. Тугеже идалык мучкылан (ноябрь-апрель) кокла шот дене 143 см погына. Пытартыш 34 ийыште Йошкар-Олаште шуко лум 9 гана лумын. Эн луман тылзе семын январьым (9 гана) палемдыман, декабрь – 8 гана, февраль – 7 гана.
А теве поран нерген ойлаш гын, ожнысо дене от таҥастаре. Кокла шот дене ончалаш гын, теле гочлан кандаш кече дене веле погына. 2016 ий гыч кажне ийын шагалрак да шагалрак лӱшка.
Теле нерген ойлымо годым йӱр шотыштат мутым лукде ок лий. Пытартыш 40 ийыште Йошкар-Олаште телым йӱр эре йӱрын, кеч ик тылзынже. А теве 2002, 2014, 2015 ийлаште кум теле тылзыштат йӱр лийын. 2015 да 2018 ийлаште 7 йӱран кечым, 2016 да 2020 ийлаште лу йӱран кечым палемдыман.
Пытартыш 47 ийыште 1987-1988 да 2002-2003 ийласе теле гоч гына ик кечат леве лийын огыл.
Декабрь шотышто теве мом палемдыман
Тылзе мучко тӱрлӧ температур лийын. Теве, 1986 да 1996 ийлаште +2 да -36; 2002 ийыште – 0 да -37 градус, 2009 ийыште – +7 да -34 градус.
2003 ий 23 декабрьыште Йошкар-Олаште +2 градус левыште пел кече йӱр йӱрын, а ныл шагат гыч термометрын столбикше 7 градус марте волен, эше 15 шагат гыч – 19 градус марте.
Декабрьын пытартыш вич кечыштыже шоген: 1986, 1995 ийлаште – 28 градус, 1988 ийыште – 32 градус, 1996 ийыште – 36, 2002 ийыште – 37 градус, а 1980 ийыште +3, 1997, 2000, 2003, 2009, 2024 ийлаште +1, 2013, 2017 ийлаште +2 градус.
А тенийысе декабрь пытартыш 40 ийысе шым эн леве декабрь коклашке логалын кертеш.