22-28 сентябрь – Диспансеризацийын да профосмотрын
кӱлешлыкше нерген палдарыме арня
Таза илыш-йӱлам кучымаш – тӱрлӧ черым чактарымаште эн тӱҥ йӧн. Туге гынат кажне айдеме черланен кертеш, садлан жапыштыже диспансеризацийым да профилактике тергалтмашым эртыман. Тидын нерген Марий Эл Республикын эмлалтме-профилактике полыш да лицензирований пӧлкан советникше Наталья Чегаева умылтара.
Кум ийлан – ик гана
Ятыр хронический чер тӱҥалтыш стадийыште шкем палдарыде эрта, садлан тудын «шыташ» тӱҥалмыжым але вияҥ кертме лӱдыкшыжым мыняр ондакрак пален налыт, тунар сайынрак эмлаш лиеш. Тидлан кӧрак диспансеризаций да профилактике тергымаш эртаралтыт.
Профилактике тергымашыш, 18 ияш гыч тӱҥалын, ик ийлан ик гана коштман.
Диспансеризацийым 21 ияш гыч кум ийлан ик гана эртыман. Ийготда «3»-лан пайлалтеш, але тыланда, мутлан, 21, 24, 27, 30, 33, 36… ий гын, тений диспансеризацийым эртышаш улыда.
Ийготда «3»-лан огеш пайлалт гын, профилактике тергалтмашыш миен толын кертыда.
Диспансеризаций ден профилактике тергалтмашлан оксам тӱлыман огыл. Нуным эрташ шке илыме вер почеш поликлиникыш кайыман.
Тыгак диспансеризацийым пашам ыштыме да тунемме верыште пашам темлыше ден медорганизаций коклаште ыштыме договор почеш эрташ лиеш.
Закон почеш, диспансеризацийым эрташ пашаеҥын пашаштыже ик кечым налаш праваже уло, а пенсийыш шушаш ийготан-влакын (пенсий марте вич ий да тылеч шагалрак кодын) да пашам ыштыше пенсионер-влакын – кок кече.
Сайын тергат
Профилактике тергымаш ик этап гыч шога, тунам лабораторный да диагностический обследованийым эртарат. Тыге хронический чер вияҥмын палыжым да лӱдыкшӧ фактор уло але укем пален налыт, тазалык группым палемдат да черлыеҥлан темлымашым пуат.
Диспансеризаций кок этап гыч шога.
- 1-ше этапыш проста, но тазалык нерген сайын палдарыше йӧн-влак пурат, нунын негызеш участковый врач чер риск улмым да тазалык группым палемда, кӱлеш годым диспансеризацийын кокымшо этапышкыже колта. Икымше этапысе обследованийын кугытшо пӧръеҥ але ӱдырамаш улмо да ийгот дене кылдалтын.
- 2-шо этапыш инструментальный але лабораторный метод-влак (мутлан, гастро- але колоноскопий), тыгак врач-специалист-влакын (неврологын, хирургын, гинекологын, офтальмологын, дерматовенерологын) консультацийышт пурат, нунын деке врач-терапевт келгынрак тергалташ, тазалык группым да диагнозым рашемдаш, кӱлеш годым эмлалташ колта.
Поликлиникыш эрдене кочде мияш сайрак. Пелен паспорт да медицинский страховой полис лийшаш улыт.
Пытартыш 12 тылзыште врач дене тергалтында гын, пеҥгыдемдыше документ-влакым налза – нине результатым диспансеризацийым да профилактике тергымашым эртыме годым шотыш налын кертыт.
7 онкоскрининг
Диспансеризацийыш 7 онкоскрининг пура, нуно онкочер-влакым пален налаш полшат: чызе, предстательный ту, авагудо шейке, шодо, пагар, колоректальный ракым да визуальный локализаций ракым (коваштыште, тазыла чораште, лимфоузелыште, умшагӧргыштӧ, щитовидный тушто).
45, 50, 55, 60 да 64 ияшышт годым пӧръеҥ-влак вӱрыштӧ простат-специфический антигеным (ПСА) палаш вӱрым сдатлат, тиде предстательный тушто осал пуалмашым пален налаш полша.
Ӱдырамаш-влаклан 40 ияш гыч чызыште осал пуалмашым тергаш маммографийым ыштат.
Чын вашеште
Диспансеризацийым да профилактике тергалтмашым эртыме годым анкетым пуат. Тусо йодыш-влаклан чын вашештыман. Вет вашмутда почеш медпашаеҥ хронический чер-влак да нунын вияҥ кертме лӱдыкшӧ нерген пален налеш (кугу давлений, гиперхолестеринемий, вӱрыштӧ глюкозо кугу, сай огыл наследственность, тамакым шупшмаш, аракам утыждене йӱмаш, сайын огыл кочмаш, шагал тарванылме, уто кап нелыт).
Тазалык верч тургыжланыме – медпашаеҥын гына огыл пашаже. Шке тазалык верч шке азапланыман, тудым перегыман. Таза илыш-йӱлам кучымына деч мыняр кужун илымына да мыняр кужун пашам ыштен кертмына, чолга лийын кертмына кылдалтыныт.