Морко район Ӱшӱттӱрлан тений – 230 ий. 23 августышто ял калык да уна-влак кугу пайремыш погынат.
Марий Элын калык артисткыже Зинаида Долгован, поэтессе Зоя Тимофееван (Висвис), мурызо Вероника Корчемкинан да моло палыме еҥын шочмо-кушмо верыште шукерте огыл меат лийынна.
«Ӱшӱт» але «Ӱшык»
Легенде почеш, эҥер воктене кум изак-шоляк илен. Вершӧр нунылан моткоч келшен. Тале мардеж деч аралалтше ты эҥерым «Ӱшӱт» але «Ӱшык» манаш тӱҥалыныт. Но икана азап лийын каен: пӧрт-влак сер гыч ташлен лекше вӱд йымак каеныт. Изак-шоляк-влаклан эҥер деч торашкырак, кӱкшакарак верыш, (кызытсе Ӱшӱттӱр деч 200-300 метр торашке) илаш куснашышт логалын. Жап эртыме дене ты кундемыш моло-влакат илаш толыныт.
Кок уремлан – 26 сурт
Ял нерген старосто Ираида Владимирова палдарыш.
Ираида Петровна (поэт, журналист, мер пашаеҥ Юрий Русановын акаже) шкеже пошкудо Нурӱмбалыште шочын. Ӱшӱттӱрыш марлан толмекыже, ешыж дене Советский район Вечын селаште ик жап иленыт. Пелашыжын ялышкыже пӧртылмеке, сурт-оралтым чоҥеныт. Кок шочшан, вич уныкан ача-ава да коча-кова улыт.
– Марлан толмем почеш (1981 ийыште) Ӱшӱттӱр пеш кугу ял ыле. Кызыт кок уремыште 26 суртышто илат. Самырык еш-влакат улыт, уремыште йоча юарлыме йӱк шокта – тидыже куандара. Ӱдыр-рвезе-влакым Зеленогорск школыш автобус шупшыкта. Тудо руш школлан шотлалтеш, садланак уремыште икшыве-влак шке коклаштышт утларакшым рушла мутланат. Но марла пелештымым умылат.
Вӱдлан кажне суртышто гаяк тавым кӱнчымӧ. Пӧртым пу дене ырыктена. 2030 ийлан газым пурташ ойленыт, пеш вучена, – Памаш урем дене ошкылшыла палдарыш Ираида Петровна.
Урем гоч йоген эртыше памашлан кӧра уремым тыге лӱмдымӧ. Ял деч тораште огыл изи чодыра гай уло, тусо памашшинча гыч лекше вӱд, ял гоч йоген эрта да Ӱшӱт эҥерыш йоген пура.
Пошкудо Изнурышто
Ӱшӱттӱр Волаксола ял шотан илемыштыже шотлалтеш. Почто ден медпунктыш еҥ-влак Изнурыш коштыт. Клубат – туштак. Такшым Ӱшӱттӱр деч Изнур марте кок меҥге лиеш, но чодыра гоч йолгорно дене ошкылаш гын, ик меҥге чоло гына погына. Ты йолгорно дене Ираида Петровна кызытат пошкудо ял клубыш вашка, тушто «Ӱшӱт сем» ансамбль дене репетицийым эртарат. Кевыт Ӱшӱттурыштӧ уке, арнялан кок гана автомагазин толеш.
– Колхоз пытен, пасулаште ынде чодыра кушкеш, тидланже чон коршта. «Дружба» колхозышкына ончыч мемнан ял да Нурӱмбал, Изи Маршан, Изи Маршан почиҥга, Изнур, Немычсола пуреныт. Илыш шолын. А кызыт эсогыл кӱтӱлан ситыше вольык уке, вич ушкал ден кок ӱшкыжым электропастух «кӱта», – умбакыже каласкалыш И.Владимирова.
Олег Горянов:
– Ӱшӱттӱрыш толам да кажне гана мӧҥгем пӧртылмем гаяк чучеш – Людмила пелашем тышеч. Шкеже Изи Кожлаял гыч улам, пелашемын шольыжлан чоҥымо пашалан полшаш толынам.
Мотор пӱртӱс, воктенак эҥер йоген эрта – Ӱшӱттӱрыштӧ моткоч ласка.
Снеге, модо, пӧчыж…
– Емыж-саскалан, понгылан тораш кайыман огыл. Пошкудо-влак кеҥежым снеге дене тӱҥалыт да модым, шордо модым, шере пӧчыжым, турнявӧчыжым погымо дене саскам погымо тургымым мучашлат. Шкалан ситышым кодат да молыжым ужалат. Тений чылажат пеш тале. Вашке поҥго лекташ тӱҥалеш, могай келша, тугайым пого, – мане Ираида Петровна.
Шке жапыштыже И.Владимирова районысо депутат-влак собранийын кок созывшын депутатше лийын. Тунам чолга ӱдырамашлан кӧра ятыр паша ышталтын. Ӱшӱттӱр урем корным тӧрленыт. Нурӱмбак корным ыштеныт, моло кугу сомылым вораҥдарыме. Ираида Петровналан пошкудо-шамыч кызытат таум ойлат.
Ӱшӱттӱр ялыште илыше-шамычлан куанен кӧранаш гына кодеш. Вет нуно моткоч сылне верыште илат. Тек ялышт кушкеш, тӱзлана, а уремыште йоча юарлыме йӱк эре йоҥга.
Авторын фотожо-влак.