3-9 ноябрь – Шодо рак шотышто профилактике арня
Тӱнямбалне кажне ийын тӱжем дене еҥлан «шодо рак» диагнозым шындат. Тиде чер ятыр жап шкеж нерген палдарыде вияҥын кертеш. Но тачысе кечын ты статистикым сай могырыш вашталташ чыла йӧн уло. Тӱҥжӧ – чер нерген палыман да профилактикым эртарыман. Тидын нерген Марий Элысе Тазалык аралтыш министерствын тӱҥ пульмонологшо Екатерина Соболева радамла.
Лӱдыкшӧ тӱшкаш кӧ пура?
Ты чер дене тамакым ятыр жап шупшшо-шамыч черланат манын, шуко еҥ шона. Туге гынат лӱдыкшӧ фактор-влак коклаш теве мом пуртыман:
- тамак шупшмаш ик эн тӱҥ амаллан шотлалтеш. Шупшмо кажне тамак да тиде уда койыш шотышто «стажым погымо» дене черланен кертме лӱдыкшӧ эшеат кугемеш. Воктене тӱргышӧ еҥын тамак шикшыжым шӱлымат лӱдыкшӧ;
- уда веществам шӱлымӧ. Радон, асбест, неле металл-влак, производствысо пурак ятыр профессийыште вашлиялтыт;
- лавыран юж. Уда экологиян промышленный олалаште илыме;
- тукым гыч тукымыш куснышо чер. Родо-тукым коклаште тыгай диагнозан еҥ-влак улыт гын, тӱткӧ лийман;
- хронический шодо чер-влак – туберкулёз але ХОБЛ (хронический обструктивный шодо чер).
Кунам тургыжланыман?
Нине пале-влак кужу жап (2-3 арня) витарат гын, врач дек кайыман:
- кокыртыш ок эрте, але тамакым шупшшо еҥын кокыртышыжо вестӱрлемын;
- изиш неле пашам ыштымекат, шӱлыш петырна;
- оҥ тураште коршта, кугун шӱлалтыме але кокырымо годым – чотрак;
- кокырымо годым рун дене пырля вӱр лектеш;
- кап нелыт пыта, аппетит йомеш;
- вийдымылык шижалтеш, йӱк оралга.
Нине симптом-влак эрежак огыл шодо рак нерген шижтарат, туге гынат тиде – врач дек тергалташ каяш амал.
Профилактике полша
Шодо рак ваштареш кучедалаш ик эн сай йӧн – тудлан вияҥаш амалым пуаш огыл. Тидлан теве мом шотыш налман:
- ятыр ий тамакым шупшыда гынат, кудалтыза. Икмыняр ий гыч черланен кертме лӱдыкшӧ палынак иземеш;
- воктеныда иктаж-кӧ тӱрга гын, кораҥ кайыза;
- тазалыклан эҥгекым кондышо производствышто лӱдыкшыдымылык техникым ида пудырто: респиратор ден маскым чийыза;
- таза илыш-йӱлам кучыза: пакчасаска ден фруктым утларак кочса, шукырак тарванылза.
Диагностике
Кызыт шодо рак шотышто диагностикым эртараш флюорографий, компьютерный томографий (КТ), бронхоскопий да биопсий полшат. Лӱдыкшӧ группыш пурышо еҥ-влакын черле улмыштым ондакрак пален налаш ик эн сай йӧнлан изи дозан КТ шотлалтеш.
Эмлалтме процессыш хирургий, лучевой да химиотерапий, таргентный да иммунотерапий пурат. Пуалмашым ондакрак пален налаш гын, тиде чер деч утлашат лиеш.
Тазалыкдам перегыза. Профилактический осмотрыш жапыштыже коштса, иктаж-мо тургыжландара гын, «эрта» манын ида шоно. Тамакым шупшмым кудалташ шонеда, но шкегыч тидым ыштен огыда сеҥе гын, врач-нарколог дек але поликлиникысе тамакым шупшмо деч утлымаште медполышым пуымо кабинетыш кайыза. Тыланда полшат.