13 да 14 декабрьыште Йошкар-Оласе Сеҥымашын XXX идалыкше лӱмеш тӱвыра полатыште «Чоным почын мурена» проектын 15 ияш лӱмгечыжлан пӧлеклалтше кугу концерт лиеш.
2010 ийыште мурызо-влак Володя Матвеев ден Анатолий Зарецких «Айда, йолташ, пырля муралтена» мурым пырля возеныт да калык ончыко луктыныт. Такшым нуно тылеч ончычат шуко вере пырля выступатленыт. Но марий шӱлышан, идейный артист-влак верысе эстрадыш ала-мом ум пурташ шонымаш дене иленыт, тыге проект шочын.
Пӱрымаш ушен
– Чыным каласаш гын, Анатолий Алексеевич деч тусо пагытыште моткоч шуко идей, шонымаш-влак лектыныт. Тудо тӱрлӧ пашалан кумылаҥден да таратен. Тыге 2010 ийыште команде дене пашам ыштыме сомылна тӱҥалын. 2011 ийыште тушко Эльвира Трифонова ушнен. Тунам Анатолий дене Урал кундемыш гастрольыш лекташ ямдылалтынна, тусо организатор-влак пырля Эльвирам налаш темленыт. Тыге пӧръеҥ командынам виян йӱкан, профессионал артист сӧрастараш тӱҥалын. Икте-весе дене пашам ышташ ямде улмынам умылымеке, «трио» манмет пеҥгыдемдалтын. Варажым «Олян гына» калык мурым пырля шочыктенна, клипымат тудлан войзенна.
Идалык гыч командышкына самырык гармоньчо Артур Ефремов, мурызо Лилия Петухова тольыч. Нунынат ушнымо корнышт шкешотан. Ме иктымат лӱмын кычалын огынал, пӱрымаш мемнам шке ушен. Анатолий Зарецких командыште гармонь йӱкын ситыдымашыжым шижын, тыге Артур толын. А Лилия дене икмыняр мероприятийыте пырля пашам ыштымеке, умбакыжат пырля тыршаш кумыл улмым шекланенна. Тыге 2012 ийыште вич еҥан команде дене тӱрлӧ вере лектын кошташ тӱҥалынна.
Латвич ий жапыште командын еҥже-влак вашталтыныт. Вет ме чылан айдеме улына, пашам ыштена, ешым ончена да моло сомылым вораҥдарена. 2015 ийыште Анатолий Зарецких ала-могай амал дене кайыш, Лилия Петухова ава лияш ямдылалтын, концертыш коклан веле лектын кертын. Артур ик жаплан ойырлен, вара уэш пӧртылын ыле. Тунам пӱрымаш мемнан деке Ирина Якаева ден Йорга Качым конден.
2019 ийыште командын ешыже кугу ойго дене тӱкныш, Артур корно туткарыш логале. Ме концерт, гастроль-влакым чарышна. Вара Артур, тыге шот огыл манын, мемнан ончыкыжымат шуктымо пашанам шуяш кӱштыш. Тыгак Вера Гороховам командыш ушаш темлыш. Мурызо артист-влакын ешышкышт мыскараче Вера ушныш. Тылеч посна командыште йӱк дене пашам ыштыше специалист Михаил Мосунов да администратор Надежда Годунова ятыр ий тыршат, – какласкала «Чоным почын мурена» проектын ик организаторжо Володя Матвеев.
Икоян улыт
2012 ийлан командыш вич мурызо чумырген. Ты жаплан кажныжын шке лӱмжӧ да ончышыжо лийыныт. Садлан ансамбль але группо манаш шотлан толын огыл. Но кажныже шке пашажым чонжым пыштен ыштен. Варажым «Мурена ме чоным почын…» пырля йоҥгалтарыме мурышт ош тӱням ужын. Тыге мурызо-влакын командышт «Чоным почын мурена» проект маналташ тӱҥалын. Володян ойлымыж почеш, тыште кажне гаяк мурызо могай-гынат сомыллан мутым куча, вуйлатыше манмет уке.
– Командын еҥже-влак икоян, икте-весым умылен, колыштын моштышо улыт. Тидын денак ме ойыртемалтына. Ме нигӧ дене ик ганат вурседылын огынал. Мутат уке, усталык пашаште умылыдымаш лектын кертеш, но тыгайже сценарийым келыштарыме, репертуарым чумырымо годым веле вашлиялтеш. Тыгай годым ме вигак кутырена да ик шонымашыш шуаш тыршена. Кажне участникын шонымыжо да темлымыже шотыш налалтеш да илышыш пурталтеш. Вет ме чылажымат пырля да тыгодым чоным почын ыштена. Тачат проектын чыла участникше дене пеҥгыде кылым кучена, келшена, – ойла Володя.
Пойдарат, шымлат, уэмдат
Палемдыман, «Чоным почын мурена» проект, икмыняр форматлан эҥертен, программым ямдыла. Нуно эстраде, дискотеке, мыскара, лирике сынан концерт-влак дене калык ончыко лектыт. Кажне форматын – шке ончышыжо, программыже да мурыжо. Ты жапыште репертуарыштымат сайынак пойдареныт да кумдаҥденыт. Вет проектын шонымашыжат – «дуэт» да «трио» дене йоҥгалтарыме муро-шамычым шукырак шочыкташ. Садлан эрласе концертыштат коллектив дене муро-влак утларак йоҥгат.
– Тӱрлӧ кундемыш гастрольыш лектын коштмо дене шуко калык мурым чумыренна. Ме пошкырт, урал марий-влакын мурыштым мурена. Утларакшым тыгай произведений-шамычым Эльвира Трифонова мура, тыгак чылан пырля але икмынярын йоҥгалтарена. Шке республикнан районласе мурыжо-шамычым шымлена. Кызыт Ирина ден Паша ты пашалан кӱлынак пижыныт. Тений, мутлан, ретро мурым шуко уэмденна. Молан ме тидым ыштена, маныда? Ретро мурым ме утларакшым дискотекылаште самырык-шамычлан йоҥгалтарена. Тидын дене ӱдыр-рвезе-влак ача-авашт годсо мурым пален кушкышт, мурышт, манын шонена, – палдара В.Матвеев.
Пырляште – вий
Проектын артистше-влак калык ончылно чоным почын мурат веле огыл, тыгак чоным почын пырля канаш жапым муаш тыршат.
– Тӱҥалтыште чӱчкыдынрак погынена, вашлийына ыле. Чаманен каласыман, кызыт ондакысе семынжак погынена манын огына керт. Туге гынат шочмо кече, тора кундемыште илыше йолташна-влак Марий Элыш толыныт але вес амал, икте-весылан жапым муаш тыршена. Кафеш пырля лектына але иктаж-кӧн дачыштыже чумыргена. Тунамат ме чоным почын пырля мурена, тольык калыклан огыл, а икте-весыланна. Тыгай вашлиймашат кӱлыт да лийшаш улыт, – палемда Володя.
– Артистлан калык ончылно эреак шыргыжман, ончышын кумылжым нӧлтыман. Тендан концерт кажне гаяк каныш кечын, манаш лиеш. Кунам да кузе те вийым погеда? — йодым.
– Ик каныш гыч вес каныш марте капкылым вий-куат дене темаш жап эше сита. А кунам ик арня жапыште кажне кечын калык ончылно выступатлет, тунам тидым ышташ нелырак. Тыгай годым ме икте-весына дечат канена, манаш лиеш. Кажныже шке «лукыштына» улына. Адакшым ончышо еҥын вашлиймыже, ваш шыргыжмыже, совым кырымыже мыланна вий-куатым пуат, чоным куандарат. Тидыжак шуктымо сомылым ончыкыжо вораҥдараш полша, – манеш организатор.
Ӱмырда кужу лийже!
«Чоным почын мурена» проектын пашаже да усталыкше тачысе кечылан сайынак пеҥгыдемдалтын. Нуно марий тӱвыран, мурын, семын сылнылыкшым кажне марий еҥлан намиен шукташ тыршат. Тӱҥжӧ – тидым илышын кызытсе йодмашыж почеш арун, мастарын ыштат. Ты проектын артистше-влак Санкт-Петербургышто, Москваште, Екатеринбургышто, Свердловск да Пермь кундемлаште, Пошкырт да Татарстан республиклаште эртаралтше кугу мероприятий-шамычым шуко гана сӧрастареныт. Нунын тысе кундемласе кугыжаныш кучем да вуйлатыше-влакын ятыр тауштымашышт аралалтеш. Тыгак ты проектын мурызыжо-шамыч Марий Элысе шуко концертым сылнештарат, а состав дене лектын коштмо марий ял-влакым шотленат от пытаре.
Нунын эртаралтше концерт-влакым ончышо-шамыч, очыни, моло концерт деч ойыртемалтше улмыштымат шекланеныт. Вет концертыштышт эреак чапле шоу ончыкталтеш, тӱрлӧ тул дене зал волгалтеш, профессионал куштызо-влак куштат, виян аппаратуро йоҥга, хедлайнер-влак (мероприятийыш лӱмлӧ але кумдан палыме ӱжмӧ уна) выступатлат, чапле муро йоҥгалтеш. А сценысе костюмыштым ончен йывыртет! Кажне гаяк мурын шке «чиемже», манаш лиеш. Садлан марий эстрадыште концерт-влак тыгай кӱкшытыш шуыныт гын, мыланна куаныман гына. Тидыже калыкнан тӱвыраже илыш дене тӧр кайымым, моло деч вараш огына код манмым пеҥгыдемда. Тыгай годым, конешне, концертын акшат шулдо лийын огеш керт. Садлан артист-шамычлан шагал огыл оксам луктын пыштыман. Тидымат калыклан умылыман да концертыш чон дене канаш толман.
«Чоным почын мурена» проект – тачысе кечын марий эстрадыш у шӱлышым пуртышо коллектив. Садлан усталык пашада умбакыжат тӱвыргӧ да лектышан, идейлан поян лийже. Лӱмгече пайремда дене!
«Чоным почын мурена» проектын архивше гыч налме фото-влак.