Кызыт подростко-влак коклаште «уке», «огым» мут-влак трендлан шотлалтыт? Молан молодёжь кугыеҥ-шамычын иктаж-мом йодмыштлан вигак тыге вашешта? Пытартыш жапыште тыгайым чӱчкыдын ужаш логалеш. Шукыж годым ӱдыр-рвезе-шамыч, йодмашым колышт пытарыде, вигак «уке» але «огым» маныт. Ача-ава-шамычлан кузе лийман да мом ыштыман?
Нине да моло йодыш-шамычым Марий кугыжаныш университетын студент-влаклан социальный да психологический полышым пуышо рӱдерым вуйлатыше, Российысе профессиональный психотерапевтический лигын еҥже, психолог Ольга Макарова дене лончылена.
Тыге аралалтыт
Ӱдыр-рвезе-влак кызыт йоча да кугыеҥ кокласе ийготышто улыт. Специалист-шамыч тыгай ийготым «переходный» але «трудный» маныт. Тыгай годым подростко-шамычынат азапланымашышт да тургыжланымашышт ятыр. Садлан кугыеҥ-влакын туныктен але вурсен ойлымышт годым нунын «уке» манмыштым шкешотан аралалтмаш семын шотлаш лиеш.
Чекым палемдат
Ты ийготыш шушо ӱдыр-рвезын ача-ава деч ойырлымаш шке семын шукталтеш. Тыге подростко шке илышыжлан мутым кучаш, ответственностьым шижаш тунемеш. Кунам тудо кугыеҥын иктаж темлымашыжлан вигак «уке» манеш, вурсаш але туныкташ ида вашке. Мӧҥгешла, кертмыда семын полшаш тыршыза. Вет кунам-гынат тудо садыгак кугу лиеш да шке илышыжым тендан деч посна чоҥаш тӱҥалеш. Садлан ача-аван икшывыж дене ончыкыжымат ӱшанле да сай кыл лийже манын, подростко ийготышто тудым умылаш тыршыман. Подросткын палемдыме чекшым шалаташ вашкыман огыл.
Капкылысе вашталтыш – тӱҥ амал
Подростко капкылысе вашталтмашым шижын тургыжланаш тӱҥалеш. Ты ийготышто тудо икымше кугу азапланымаш дене тӱкна, манаш лиеш. Тиде тудым лӱдыктенат кертеш. Тыге койышыштыжо умылыдымаш, сырымаш палдырнат. Тидлан кӧра ӱдыр але рвезе кугыеҥ-влакын кеч-могай темлыме полышыштлан вигак «уке» манеш. Специалист-влакын палемдымышт почеш, шукыж годым лач тыгай ийготыш шушо ӱдыр-рвезе-шамыч ача-авашт деке шыде койышым ончыктат. Садлан ача-ава-шамычлан поснак тӱткӧ да чытыше лийман: вет икшывыда илышыштыже вашлиялтше икымше кугу вашталтыш дене кучедалеш. Тудо ондакысе йоча ийготшо дене чеверласа да йӧршеш палыдыме, у илышыш ошкылеш.
Мом ыштыман?
Ача-авалан тыгай годым еш кокласе кылым эшеат саемдаш тыршыман. Йочалан подростко ийготыш шумыж нерген умылтарыман. Тыгай годым ӱдырын але рвезын койышыштыжо вашталтышым нормылан шотлыман. Подросткылан «уке» мутым кунам ойлыман але уке, тыгак рашемдыман. Вет южгунамже, чынжымак, тыгай мутым мутланымаште кучылтман. Подростко дене подростко лийман. Тудын шонымашыжым, интересшым шотыш налман. Тыге икте-весе коклаште кыл пеҥгыдемеш, тӱрлӧ йодышым рашемдаш куштылгырак лиеш.
Тыгай ийготыш шушо ӱдыр-рвезе-шамычын ача-аваштлан шарныман: шукыж годым подростко нунын ваштареш ок шогал, лач шкенжым тыге ончыкта. Садлан кугыеҥ-влаклан ты жапыште поснак чот йӧратыше, умылышо, ӱшанле лийман. Но йочан койышыжо «уке» манмыж дене чот пужла гын, тыгайже годым специалист-шамыч декат миен толман. Икшывым «уке» мут тунеммым кудалтымашке, кочкыш деч кораҥмашке, мутым йӧршеш колыштдымашке шуктышаш огыл.
О.Макарован альбомжо гыч налме да Иван Речкинын фотожо-влак.