Кажне ийын илышнан тӱрлӧ аланышкыже могай-гынат вашталтыш-влак пурат, мо-гынат у лиеш. Тений образованийыште тунемше ден туныктышо-влакым мо вуча? Школлаште кадр-влак ситыдымашым кораҥдаш манын, кундемыштына мо ышталтеш? Тиде да моло нерген Марий Элысе образований да науко министрын алмаштышыже Валентина Григорьевна Гаврилова дене мутланышна.
– Валентина Григорьевна, айста эн ончыч 2025 ийым иктешлена. Образований аланыште ӱмаште мо ышталтын? Тений могай вашталтыш вуча?
– «Молодёжь и дети» нацпроект почеш куд районышто индеш школым капитально олмыктымо.
«Семья» нацпроект почеш Марий Турек районысо Косолап селасе «Ромашка» йочасадым да Волжск оласе 3-шо №-ан «Орлёнок» йочасадым ачалыме.
«Профессионалитет» федеральный проект почеш Медведево посёлкысо Автодорожный техникумын 1-ше тунемме корпусшым да тӱшкагудыжым, тыгак Йошкар-Оласе строительный техникумын тӱшкагудыжым олмыктымо.
Тений «Семья» нацпроект почеш вич йочасадым, «Молодёжь и дети» нацпроект почеш латкуд школ ден ныл СПО зданийым ачалаш палемдыме.
Каласен кодыман, Россий Президент Владимир Путин 2026 ийым Россий калык-влакын икоян улмо идалык семын увертарен. А Россий Просвещений министерстве тиде ийым образований системыште дошкольный образований идалык семын палемден.
– Школлаште туныктышо-влаклан кагаз пашалан шуко жапым ойырашышт логалеш. Бюрократ нелытым иземдаш иктаж-мо ышталтеш?
– 2025 ий 1 март гыч Минпросвещенийын 2024 ий 8 августысо 328-ше №-ан Федеральный закон негызеш ышталтше «Об утверждении перечня документов, подготовка которых осуществляется педагогическими работниками при реализации основных общеобразовательных программ, образовательных программ среднего профессионального образования» приказше илышыш пурен. Тудо туныктышо, воспитатель, СПО организацийын педагогшо-влакын документ пашаштым иземдаш да кӱлеш отчётностьым возаш кӱлмым пеҥгыдемдаш шонымаш дене лукмо. Ты приказлан кӧра йочасадыште тыршыше воспитатель-влак кок документым веле возышаш улыт, школысо туныктышо-шамыч – вич документым, колледж ден техникумлаште тыршыше педагог – куд документым. Министерствына тидым тӱткын эскера. Ӱмаште декабрьыште Марий Эл Правительстве образований аланыште бюрократ нагрузкым иземдыме пашам виктарыше межведомственный пашазе группым ыштыме шотышто постановленийым луктын. Февральыште ты группын икымше заседанийже лиеш. Тушто тенийлан педагогике пашаеҥ-влаклан бюрократ нагрузкым иземдыме шотышто дорожный картым пеҥгыдемдат.
– Кундемыштына туныктышо ситыдымаш сайын палдырна. Тидым кораҥдаш мо ышталтеш?
– Чынжымак, школлаште туныктышо-влак огыт сите. 2020 ий годсек «Молодёжь и дети» нацпроект почеш Марий Элыште «Земский туныктышо» программе илышыш шыҥдаралтеш. Вич ий жапыште программын сеҥышыже-влак дене 85 паша договорым ыштыме. Тений кундемлан 10 квотым ойырымо. Кызытеш «Земский учитель» порталыште 99 вакансийым лукмо. Ялыш пашам ышташ толшо-влаклан сай льгото уло: илыме-коммунальный услугылан, тылеч посна айлыме пачерлан оксам пӧртылтат. Марий Элым Вуйлатыше Юрий Зайцевын инициативыжлан кӧра 2024 ий 1 январь годсек ялыш пашаш толшо самырык специалист 300 тӱжем теҥге, а олаш але ола шотан посёлкыш пашаш толшо 100 тӱжем теҥге выплатым налын кертеш.
– Школлаште марий йылмым туныктымо шотышто мом ойлен кертыда, вет южо школышто йылмым тунемме шагат моткоч шагал.
– 5-9-ше класслан шочмо (марий) йылме учебникым федеральный учебник-влак спискыш пуртымо. Ӱмаште Марий образований институт куд пример рабочий программым, кум туныктымо пособийым савыктен. 2026 ий мучаш марте эше кок туныктымо пособийым да ик пример программым лукташ палемдыме.
Республикыштына 2025-2026 тунемме ийлаште 77 школышто 6400 йоча марий йылмым шочмо йылме семын тунемеш.
Кугыжаныш марий йылмым 79 школышто 10353 йоча тунемеш.
Тылеч посна 32 школышто 3636 тунемше кугыжаныш марий йылмым ИКН дене пырля тунемеш.
ИКН-ым посна предмет семын 120 туныктымо организацийыште 14560 йоча тунемеш.
– Кыдалаш профессиональный образований шотышто ойлаш гын, могай специальностьлан йоча-влак утларак тунемеш пурат. 9-ше класс деч вара тунемше экзаменым кучен кертын огыл гын, тудлан мом ыштыман?
– Ӱдыр-рвезе-влак кажне ийын шукырак да шукырак пашазе профессий ден специальностьым ойырат. Пытартыш приёмный кампаний почеш, 9-ше классыште тунемше 60% выпускник техникум ден колледжыш пурен. Шуко абитуриент технике да строительство технологий, информатике да вычислительный технике, машиностроений, технике да наземный транспорт технологий, ялозанлык, чодыра да кол озанлык, экономике да управлений, сервис да туризм, медицине направленийым ойырен.
Тений гыч 9-ше классыш коштшо йочан, тӱҥ кугыжаныш экзаменым кучен огеш керт гынат, колледжыш але техникумыш оксам тӱлыде тунемаш пураш йӧнжӧ уло. Школьник специальность почеш тунемын, тыгодым школысо экзаменым угыч кучаш ямдылалт кертеш. Тунемын пытарымеке, йоча иканаште образований аттестатым да квалификаций нерген документым налеш.
Бюджет вер кажне ийын шукемеш. Школьник-влаклан 2025-2026 тунемме ийлаште 31 программе почеш 865 бюджет верым ойырымо, тидыже ӱмашсе тунемме ий дене таҥастарымаште 90 верлан шукырак.
– Кызыт шагал огыл йоча беспилотный авиационный системым (БАС) виктараш тунемеш. Ты у направленийын программыж дене кумданрак палдарыза.
– Специалист-влакым тӱҥалтыш школлаштак туныктат. Тиде технический направленностян ешартыш туныктымо программым илышыш пуртымылан кӧра ышталтеш. «Кванториум» технопаркыште, «Точка роста» да «Волгенче» рӱдерлаште «Беспилотные авиационные системы», «Геоинформационные системы и технологии» направленийла почеш 7-17 ияш йоча-влак тунемыт.
Юл кундем федеральный округышто Россий Президентын полномочный представительже Игорь Комаровын тыршымыжлан кӧра эртарыме мер проект-влакым Марий Элысе тунемше-влакат ушнат. Ик тыгай проект – школьник да СПО студент-влаклан интеллектуальный олимпиаде. Ӱмаште округысо этапыште кундемнан командыже «Программирование беспилотных летательных аппаратов» направленийыште 3-шо верым сеҥен налын. Ешартыш образований – БАС индустрийыште кадрым ямдылыме ик ошкыл.
«Беспилотные авиационные системы» нацпроект кышкарыште «Стимулирование спроса на отечественные БАС» федеральный проект почеш Марий Эл конкурс отборышто сеҥышыш лектын да Российысе 30 субъект радамыш логалын, кудышт, подростко-влакым туныкташ ешартыш йӧным ышташ манын, 280 миллион теҥге субсидийым налын. Ты окса дене 17 школышто БАС шотышто кружокым почмо, Йошкар-Оласе технологический колледжыште БАС шотышто практике подготовко рӱдерым ыштыме. Кум профессиональный учреждений «Эксплуатация беспилотных авиационных систем» специальность дене туныкташ лицензийым налын.
Ыштышаш паша эше шуко. Тӱҥжӧ образований аланна вияҥеш, ик верыште ок шого. Йоча-шамычын шинчымашыштым келгемдаш, кундемланна сай специалистым кушташ йӧн уло.
Иван Речкинын фотожо.