Россий мучко шагал огыл марий-влак илат. Пытартыш перепись почеш, ме 400 тӱжем утла еҥ улына. Иктышт марла мутланен огыт мошто, но марий тӱвырам, йӱлам жаплат, весышт вес национальностян еҥ-влак коклаште илат гынат, шочмо йылмышт дене моторын да чаткан кутырат, кугезе коча-коваштын сугыньыштым шуктат. Сургутышто марий ешыште шочын-кушшо, кызыт Уфа оласе Архитектур да чоҥымо институтышто 5-ше курсышто тунемше Элвика Таныгина шочмо йылмыж дене сылнын мутлана, марий улмыжым тӱрлӧ видеоконтентыште ончыкта.
Мастаръеҥын мастар ӱдыржӧ
Элвика – кумдан палыме марий сӱретче, Российысе да тӱнямбалысе художественный выставке-влакын участникше Юрий Таныгинын ӱдыржӧ.
– 2003 ийыште ачамын у живопись пашаже, «Вороний день» радынаже, ош тӱням ужын. Тудо мыйын шочмемлан пӧлеклалтын. Хант да манси-влаклан Корак пайрем – пӱртӱс иланымын символжо, а ачамлан – мыйын тӱняш толмем. 2003 ий деч варасе ятыр радынаштыже мыйын палем кодын. Мутлан, «Несущие свет» живопись сӱретыштыже ик изи шӱдырым мый сӱретленам.
Уста ешыште шочмеке, шкежат уста лият, очыни. Мыйын авамат Наталья Владимировна сымыктыш аланыште тырша. Тудо Пошкырт кундем Мишкан гыч. Уфаште педагогике институтым художественно-графический направлений дене тунем пытарен. Кызыт Сургутышто 19-ше №-ан школышто ИЗО ден черченийым туныкта. Авам мураш да кушташ йӧрата. Тудо «Сибирь Марий» ансамбльын чолга участницыже. Такшым авамын могырым шукын музыклан шӱман улыт. Мутлан, ковам Линя Исаметовна 1960-шо ийлаште Йошкар-Олаште Н.Крупская лӱмеш Марий пединститутышто тунеммыж годым хорышто мурен, солистке лийын. Тудым эсогыл Озаҥ оласе консерваторийыш ӱжыныт. Мыят мураш йӧратем. 6 ияшак «Сибирь Марий» ансамбльыш кошташ тӱҥалынам.
Костя шольым уло. Тудат сылнын сӱретла, – ойла Элвика.
Э.Таныгина таза илыш-йӱлам куча. Школ годсек ече дене коштеш, баскетбол да футболла модеш. Спортын нине видше дене институтын чапшым сборный командылаште арала. Тыгак ынде ик ий спортивно-массовый комиссийын председательже.
Шочмо йылме, улат ныжыл, поро
Элвика марий улмыж дене кугешна. Тудо тыште ача-аважын надырже кугу манын ойла.
– Йочасадыш кайымем деч ончыч чылт марла мутланенам, почеламут-влакым марла лудынам, марла куштенам. Вара йочасадыште рушла ойлаш тӱҥалынам. Но ешыштына шочмо йылме дене веле кутырена. Мый марий йылмым палышашак улам. Шочмо йылмем дене мутланаш ом тӱҥал гын, мылам намыс лиеш. Вет авамын могырым ковам Линя Исаметовна марий йылме ден литературым туныктышо лийын.
Кажне тукым шке калыкшын тӱвыражым, йӱлажым, религийжым аралышаш, шонем.
Сургутышто 400 тӱжем утла еҥ ила, тушеч 1,5 процентше – марий. Ачамын да чолга ӱдырамаш Раисия Сунгурован тыршымыштлан кӧра олаште 2019 ийыште «Марий ушем» ышталтын. Тудын еҥже-влак тӱрлӧ мероприятийыште марий койышыштым ончыктат, калыкна дене палдарат, – каласкала Э.Таныгина.
Колан да шем шӧртнян вер
Элвика шочмо олажым пеш йӧрата. Тушто кажне еҥ кеч ик гана лийшаш, манеш. Ӱдыр палдара:
– Мый Хант-Манси автономный округ – Юграсе Сургут олаште шочынам. Сургут хант йылме гыч «Колан вер» манын кусаралтеш. Тыште олаҥге, таймень, нельма, муксун, пелядь, елец да моло тӱрлӧ коллан поян Обь эҥер йоген кая. Сибирский осётрым Йошкар книгашкат пуртымо, тудо хант-влаклан эсогыл шнуй кол.
Сургут – купан ола. Тыште игече утларак юалге, теле моткоч мотор. Ты олаште шочшо кажне еҥ йӱштым йӧрата. Олаш унала толшо-шамычлан эн ончыч Сайма эҥер сер воктене верланыше «Тошто Сургут» историй да этнографий комплексыш миен толаш темлем. Тушто олан XIX-XX курымласе тӱсшӧ ончыкталтын. Пеш оҥай.
Верысе сӱретче-влакын пашаштым ужнеда гын, художественный галерейыш мийыман.
Сургут олам негызлыше-влаклан памятник воктене фотом ышташак кӱлеш, шонем.
Шуко турист телым пӱчым кычкен коштеш.
Сургутым Российын нефтяной рӱдолажлан шотлат. Ханты-Мансийск – утларак тӱвыра ола гын, Сургут – пашаче ола. Тыште калык чот пашам ышта да сайынрак ила, тӱрлӧ льгото уло. Ак шотышто ойлаш гын, моло ола дене таҥастарымаште Сургутышто, конешне, шергырак, но пашадарымат тыште шукырак налыт.
А те паленда, Сургутын историйже 1594 ийыште тӱҥалеш. А олаш тудо 1965 ийыште веле савырнен. Тыште нефтьым да газым тулат, еҥ-влак кеҥежымат утларакшым шокшын чиен коштыт, а телым температур 50 градус марте волен кертеш. Йудвел ола шуко еҥым шке моторлыкшо да сай пашадарже дене сымыстара. Йолагай да нечке еҥлан тушто вер уке.
Еш альбом гыч налме фото-влак.