Кеҥеж – ятыр еҥын эн йӧратыме пагытше. Икте теҥыз воктек кая, весе мӱндыр родо-тукымжо дек уналыкеш кудалеш… А южо еҥлан кеҥеж – ешартыш оксам ыштен налаш жап: емыж-саскам але поҥгым поген, тӱрлӧ пайдале шудым але мончаш пураш выньыкым ямдылен ужалаш. Икманаш, йӧн шуко, ит ӧркане гына. Тидын шотышто лудшына-влак теве мом каласкалат.
Екатерина Тетерина, Медведево район:
– Кажне ийын эр шошо гыч тӱҥалын шыже мучаш марте пакчаште да чодыраште кушшо емыж-саскам монь ужалкалем. А ужалкалаш тӱҥалынам университетыште тунемме пагытыштак. Окса укелан кӧра. Но тунамже олыкышто да чодыраште кушшо саскам гына: снегым, модым, пӧчыжым, турнявӧчыжым. Могай гынат шӱкалтыш лийын. Тӱҥ шотышто вургемла вашталтылынам. Пазарыште шогылтат-шогылтат, оксала ужален от керт гын, лапке йымалне тувыр-йолашым ужалкалыше деке миетат, сату дене алмашташ йодат. Пеш куанем ыле.
Илен-толын, тунем лектын, бюджет сферыш пашаш пуренам. Паша куандарыше, да пашадарже веле изи. А мыланем иктаж-мо кӱлеш гын, яра шинчен-шоген ом керт. Сандене адакат утларакше чодыра саскалан эҥерташ логалын. Тыге бюджет сферыште куанен-куанен пашам ышташ таче кечыланат ешартыш сомылем: чодыра саскам поген ужалымаш – полша. Ындыже кандаш ий ончыч пакчам налмылан кӧра эше пакчасаскамат калыклан темлем. Вожылде! А молан ӧрын шогаш? Мый ны шолыштын омыл, ны поген налын омыл. А ныл шагат эрдене кынелын, тӱҥ паша верыш кайымеш пакчамым «нулем», лап лийын тыршем. Паша деч вара адакат тудымак ыштем. Шке пӱжвӱд дене да тыгодымак куанен, кумыл дене тыршен ончен-куштымо саскам, пеледышем мыланем веле огыл, родо-влакланат пуэдашат, ужалашат ситыше.
Наледыше-влак шотышто шуко мом каласен кертам: жап эртыме семын нунат чот вашталтын толыт. Кызыт ынде емыж-саскам шагалрак кочкаш тӱҥалыныт.
Ончыч 5-10 литран ведра дене налыт ыле гын, мутлан, вареньым, компотым телылан ямдылаш, кызыт изиш тамлен ончаш веле пел литран стаканым але ик литр пурыман ведрам йодыт. Телылан ямдылыме шапаш модо гыч лектеш.
Самырык-влак ямде фаст-фудым кочкыт але ресторан да кафе гыч ямде сийым мӧҥгышкышт заказатлат. Сандене нунылан тыйын ончен-куштымо саскат пеш кӱлеш! Илалшыракше-влак шукыж годым «Ой, пеш шерге!» манын мыскылен кодат. Но! Садак улыт, улыт эше тамле емыж ден пакчаште ончен куштымо саскам пагалыше-влак! Тау нунылан. Вет нунылан кӧрак йӧратыме сомылем таче кече мартеат ыштем да илаш йӧным келыштарен шогем. Уке гын шукертак иктаж заводыш пашам ышташ куржынам ыле…
Любовь Березина, Оршанке район:
– Марий Ернур гыч кажне кечын гаяк Йошкар-Олаш автобус дене кудалыштам. Эрдене шым шагат эрталтымеке толын шуам да кастене куд шагат лишан гына мӧҥгӧ кудалам. Рӱдоласе кӱртньыгорно вокзал воктенысе изирак пазарыште пакчасаскам да моло сатум ужалем. Кызыт эҥыжым темлем.
Пакчам кугужак огыл: пареҥгым, шоганым, молым шындем, мӧрым куштем.
Ончыч ушкалым ашненам, шӧр-торык сатум шупшыктем ыле. Ынде индеш ий тӱкан шолдыра вольыкым ом ашне – тазалык начаррак. Телым меж носким, тыгак мариноватлыме ошпоҥгым, курезым ужалем. Поҥгым уныка дене погаш коштына.
Эҥыжвондым ятыр да тӱрлым шынденам. Шкалан коштенам, вареньым шолтенам. Изиш варарак кылмыкташ оптем. Молыжым ужалем. Йошкар ден нарынче эҥыжлан пеллитрлан 100 теҥгем йодам, шемылан – 200 теҥгем. Икмыняр жап гыч пареҥгым ужалаш тӱҥалам.
Ыштен налме оксам шотлымаш уке. Туддене озанлыкыште мо кӱлешым наледем, уныкам-влаклан полшем.
Александр Щербаков, Звенигово район:
– Изинек пӱртӱсым йӧратен кушкынам. Чодырам сайын палем, вет кум ий лесниклан пашам ыштенам, садлан кушто могай емыж, поҥго шуко шочыт, шинчам куменат муам. Шке кундемыштына шкешотан информатор улам –интернетысе соцкыл лаштыкышкем фото-влакым вераҥдем, еҥ-влак ужыт да чодыраш тарванат веле. Адакшым паша верем тыгай – кеҥеж жаплан каныш пуалтеш, садлан ит ӧркане гына.
Поянсола воктене Чебоксар-Озаҥ федеральный трассе кая. Шке жапыштыже, тушко лектын, поҥгым ятыр ужаленам. А 1990-ше ийлаште Озаҥ оласе пазарлаш снегым, модым, поҥгым ужалаш кудалыштынам. Мый поҥгым але емыжым шуко погем, оптом манме йӧн дене сдатлем. Иктаж вич ий ончыч тылзаш пашадарым арняште ыштен налам ыле. А ынде вич ий лиеш, мый калык деч поҥгым шкежат приниматлем, вара машина толеш, да оптен наҥгая. Тидлан мыланем приёмщик семын процентым тӱлат.
Рывыжвоҥго тений шуко шочын, садлан ак эре вола. Ончыч ик килом 150 теҥге дене налыт ыле гын, кызыт – 90 теҥге гына.
Кеҥеж мучко пӱртӱс поянлык дене мыняр шийвундым ыштен налам, шотлымаш уке. Окса мыланем тӱҥ огыл, чодыраште яндар южышто жапым эртарымыжак мом шога.
Екатерина Филаретова, Морко район:
– Тений икымше гана пӱнчӧ пӱгыльмым поген ужаленам. Моткоч келшен, килограммжым 200-220 теҥге дене мемнан дек Красный Стекловар посёлкыш толын налыныт. Кечеш 15-20 кило наре погем ыле. Емыжым погаш ом йӧрате, садлан снегым, модым ужалымаш уке. Поҥгылан куанен коштам. Тений рывыжвоҥго моткоч шуко. Йолташ ӱдырем дене эрдене куд шагат деч ончыч чодыраш кудалына, кечывал марте погена да эрыктен ужалаш наҥгаена. Кум шагатыште коктын ик машинам темена. Тынар шуко рывыжвоҥго иктаж ныл ий шочын огыл ыле. Мемнан дене ончыч 200, вараракше 150 теҥге дене киложым приниматлаш тӱҥальыч. Интернет гочат кызыт ужалаш лиеш. Озаҥ ола гыч заказым ыштат, мутлан, ме поген ямдылена, да нуно шке толын наҥгаят. Ошпоҥго эше шагал.
Ошпоҥгым але боровикым ончыч шкалан ситышым мариноватлем, вара гына ужалаш банкылаш шинчалтем (тыгайжым постоянный манме клиентем-шамыч йодыт). Тыгак коштем, шкалан ситышым кодем да молыжым ужалем, Москошкат курьер дене колтем, килограммлан 4 тӱжем теҥгем тӱлат.
Ӧрканаш огыл гын, кеҥеж мучко кугу оксам ыштен налаш лиеш. Пел ий ончыч паша вер гыч каенам, тидлан нимынярат ом ӧкынӧ, вет тылзаш пашадарым мый иктаж вич кечыште ыштен налам.
Еш альбомла гыч налме фото-влак.