Морко район Усурт Вараҥыж клубын «Шочмо кундем» ансамбльже – тачысе кечылан йолӱмбалне пеҥгыдын шогышо коллектив. Тудо верысе клуб пелен икмыняр ий ончыч чумырген. Тушко чолга еҥ-шамыч коштыт.
Ансамбльлан тысе клубым вуйлатыше Елена Аркадьевна Акпаева вуйын шога. Тудо ойла:
– Ме чылан вуйлатыше улына, шкемым моло участник-влак деч нимынярат кӱшнӧ ом уж. «Шочмо кундем» ансамбльын эртыме корныжо шкешотан. Кугу Ачамланде сарыште сеҥымылан 80 ий темме вашеш Морко районысо кум клуб (Кораксола, Шеҥше да Усурт Вараҥыж) кугу концертым ончыктышна. Ты сомылым вораҥдарымашке ялысе ятыр активист ушнен. Нунын денак ялыште тӱрлӧ мероприятийым чӱчкыдын эртарена, концертым ончыктена. Икманаш, ме тыглай артист-влак семын выступатленна.
Вара Усурт Вараҥыж ялын старостыжо Станислав Актуганов коллективнам «Шочмо кундем» манын лӱмдаш темлен. Ме келшенна. Вет участник-шамыч выступатлаш кумылын коштыт, шукерте огыл пошкудо яллашке да кундемлашке лекташ тӱҥалынна. Ынде «Шочмо кундем» ансамбль лӱм дене калык ончылно выступатлена, – каласкала Елена Аркадьевна.
«Шочмо кундем» ансамбльыш Нуж-Ключ, Усурт Вараҥыж, Чопак яллаште илыше-влак чумыргеныт. Тушто 15 наре еҥ шотлалтеш. Ты ансамбльын репертуарыштыже утларакшым фольклор мурылан тӱткыш ойыралтеш. Тыгак кызытсе илышлан келыштаралтше муро-влакым кажне концертлан ямдылат. Клуб вуйлатышын ойлымыж почеш, тидлан ансамбльын участницыже-шамыч шкеак вуйын шогат. Икте ик тӱрлым темла, весе – весым. Икойыш шуын, чылан пырля номерым ямдылат, тунемыт.
– Иктаж-могай концерт але мероприятий лийшаш гын, тунам кажне кечын репетицийыш погынена. Ялыште паша шуко гынат, вуйым иктат огеш шупш. Сурт сомылым тӧрлен, клубыш вашкена, – манеш ансамбльын участницыже Ираида Пекпатрова.
«Шочмо кундем» ансамбль республик кӱкшытан мероприятийлаштат мастарлыкшым ончыкта. Мутлан, Коҥга пайремыште да моло вереат лийыныт. Пошкудо кундемлашкат концерт программе дене пытартыш жапыште чӱчкыдынрак лектыт. Тушко нуно шке кӱшеш коштыт.
– Шукерте огыл ӱдырамаш-шамыч дене у тувырым, шовырым, сывыным ургыктенна. Вургемым шийаршаш да моло сӧрастарыш дене пойдаренна. Сценылан костюмым эреак уэмдаш тыршена. Калык вет моторлыкым йӧрата, садлан илышын йодмыжым шукташак тӧчена, – палемда Елена Аркадьевна.
Ансамбльыште гармоньчо-влак Вениамин Дмитриевич Акпаев ден Родион Витальевич Петров семӱзгар почеш мурыктат-куштыктат. Тыгак Морко посёлко гыч тале музыкант Александр Владимирович Токташов кертмыж семын нунын деке эреак ушна.
Калыкын кумылжым савыраш – ик паша, шке семын каналташ, вийым погаш – весе. Тыгай годым «Шочмо кундем» ансамбль пырля погынен, каналта. Ойлымышт почеш, нуно клубышто чумыргат але иктаж-кушко лектыт. Тыге жапым веселан да пайдалын эртарат, вий-куатым погат. Нуно тыгерак ойлат:
– Ме икте-весе дене келшен илена. Садлан ансамбльыш чоным кандараш коштына.
«Шочмо кундем» ансамбль гармонь сем почеш веле мура. Тидын дене моло коллектив-шамыч деч ойыртемалтмыштым палемдат. Нуно программыштым, репертуарыштым эреак уэмдаш тыршат. Ойлымышт почеш, ончыкыжым ожнысо муро-влакым чумырен, концертым ямдылаш шонат. Кызытеш шымлыме пашам виктарат. Тугеже Усурт Вараҥыж вел мастар еҥ-шамыч деч у сынан концертым вучена!