Тыге ойла этнодизайнер Евгения Кошкина.
Тений кеҥежым Е.Кошкина «Путешествие в сердце Евразии» тӱнямбал туристический экспедицийыш ушнен. Журналист, блогер, учёный, амалкалче, студент да туныктышо-влак дене пырля 51 кечыште 8 тӱжем наре меҥгым эртен. Российысе, Казахстанысе, Узбекистанысе, Кыргызстанысе да Таджикистанысе олалаште лийын, верысе йӱла, тӱвыра, историй нерген шуко оҥайым пален налын, чон дене пойдаралтын.
Марий блогерым куанен ӱжыныт
– «Россия – страна возможностей» платформын «ТопБлог» проектше пашам ышта. А мый лач Марий Эл деч «ТопБлог» проектын амбассадоржо (представительже) улам. Тӱнямбал туристический экспедиций нерген пален налмеке, йодмашым колтенам, ыштыме пашам дене «видеовизитке» гоч палдаренам. 100 участник коклашке мыйым ӱжмылан моткоч йывыртенам. Содыки вес кундем-влакым ужаш, тусо культур дене палыме лияш – тиде ик эн сай йӧн, тудым кучылтманак, шонем, – манеш этнодизайнер.
Путешествий Кугу Отечественный сарыште сеҥымылан 80 ий теммылан пӧлеклалтын.
– Участник-влак СНГ-се олалаште калык-влак кокласе келшымашым пеҥгыдемдыме шонымаш дене пушеҥгым шынденна. Маршрутна кужу лийын. Моско гыч тӱҥалын, Владимир олаш кайыме. Умбакыже корнына Арзамасыш шуйнен. Ятыр олам эртыме. Россий деч вара Казахстаныште лийынна, умбакыже – Кыргызстаныште, Узбекистаныште, Таджикистаныште. Экспедицийна Таджикистанын рӱдолаштыже – Душанбеште – мучашлалтын, – палдарыш Женя.
Шкешотан эл-влак
Е.Кошкинан мутшо почеш, СНГ-се элла оҥай да шкешотан улыт. Кажныже мо дене гынат ойыртемалтеш. Чыла тидым ужын, умылет: могай тӱняна кугу да мотор. Ик кундем пӱртӱсшӧ дене сымыстара гын, весе – архитектуржо дене, кумшо – национальный сынже дене. Женя каласкала:
– Казахстан – историйлан поян кундем. Но пӱртӱс чонемлан келшыше огыл. Ты эл степян. Шудо, пушеҥге шагал да шуэн кушкыт. Мый, марий ӱдырамаш, чодыран, еран верыште шочын-кушкынам, сандене ужар сывынан мланде эн лишыл да йӧратыме.
Таджикистан – курыкан эл. Мемнан дене курык чот кӱкшакат, шучкат огыл, а тушто курык виян, вуян, лӱдыкшӧ. Таджикистаныште эҥержат писынрак йогымыла чучо.
Марий Элыште национальный вургемым келшыше кевытлаште веле муаш лиеш гын, Кыргызтаныште пазарыште, чыла манме гаяк вургемым кевытлаште ужалат.
Мо ӧрыктарыш, Узбекистан ден Таджикистанысе кишлаклаште чыла еҥ изижге-кугужге национальный тувырым чиен коштеш.
Узбекистан арулыкшо дене сымыстарен. Оласе уремлаште, кишлакыште ик шӱкшакым от уж, еҥ-влак моткоч пашаче улыт. Но игече пеш шокшо. Ӱдырамаш-влакын кужу да шуко лончан вургемым чийымыштлан шукынжо ӧрыт. А чынжым гын, тыгай вургемым йӱлам шуктымылан веле огыл чият, тудо тыгак шокшо деч утара. Чарарак вургемым чиет гын, вигак йӱлаш лиеш, шовычым от пид гын, вуйым кече пера. Самарканд олаште 48 градус шокшо, Бухараште 51 градус шокшо ыле. Российыште налме вургемем утларакшым синтетикан улмаш, кеч хлопок манын налынам. Узбекистаныште келшыше тувырым налаш логалын. Могыр шӱлен.
Национальный кочкышым ончаш гын, СНГ-се эллаште тудо икгайрак. Кажне кундемыште мемнам имне, тага але ушкал шыл гыч плов дене сийленыт. Тамле, но пеш коян. Нине кундемлаште лепошкам шуко кочкыт да чот шере чайым йӱыт. Фрукт пеш тамле. Узбекистаныште, мутлан, чот шокшылан кӧра, арбузым пӱчмеке, вигак кочман, уке гын ик-кок шагатыште тудо шуэш. А персикым мемнан дене шукынжо шӱмжыге кочкыт гын, тушто фруктым шӱмжӧ деч эрыктат.
Эрвел йомак
– Самарканд Туристический ола моторлыкшо дене шӱлышым петыра. Тушто верланыше Тамерланын мавзолейже, Регистан площадь, Биби-Ханым мечеть, Сиаб пазар ӱмырешлан шарнымашеш кодыныт. Тиде ола гоч ожно «порсын корно» эртен. Китай гыч Европыш кайыше верблюд караван лач Самаркандыште шоген. Архитектур, тӱрлӧ специйын пушыжо, олан шӱлышыжак эрвел йомакым ушештарат, – ойла этнодизайнер.
Келшымаште – вий
Ты путешествий тӱрлӧ калык дене, кундем дене палыме лиймаш веле огыл, тиде тыгак эл-влак коклаште келшымаш кӱварым ыштымаш. Экспедиций годым шуко вашлиймаш, мастер-класс, форум эртаралтыныт.
Женя ойла:
– Кыргызстанысе Иссык-Куль ер воктенысе Каракол олаште ӱдырамаш предпринимательстве шотышто форум лийын. Мый ятыр ий ынде амалкалче улам, садлан тыгай мероприятийыш кумылын ушненам. Российысе да Кыргызстанысе бизнес-леди-влак шке паша опытна дене палдаренна, ӱдырамаш-влаклан предпринимательствыш корным вияҥдаш кӱлмӧ нерген мутланенна.
Такшым 51 кечыште 150 научный, медийный, туныктымо мероприятийыште лийынна. Пытартышлан 22-24 июльышто Таджикистанысе Душанбеште икымше центральноазиатский тӱнямбал экономике форумышто участвоватленна. Ты экспедиций сай шарнымашым веле коден. Икгай шонымашан шуко йолташым муынам. Мутлан, Казахстанысе Тараз олаште уста ремесленник-влак дене палыме лийынам. Шке пашаштышт нуно кумылым нӧлтат. Ӱшанем, ончыкшым пырля иктаж-могай оҥай пашам ыштена.
Уло корно мучко мый марий сынан сӧрастарыме ӱзгарым, тувырым чиенам. Экспедицийын участникше-влак, мыйым ончен, марий-влак нерген палаш кумылаҥыныт. Нунылан йӱлана, тӱвырана, пӱртӱсна нерген каласкаленам. Таджик ӱдырамаш блогер дене йолташ лийынна. Тудлан шкемын сӧрастарыме ӱзгарым пӧлекленам. Каласыман, таджик сӧрастарыме ӱзгар марийын гай. Нуно тыгак ший оксам, шерым кучылтыт, лач каури ракушко уке.
Этнодизайнер Е.Кошкина марий ӱдырамашын моторлыкшым, пашаче да уста улмыжым чылалан ончыктен. Тудо экспедиций годым эсогыл корно мучко эре мом-гынат пидын. Тидын дене ушыж дене канен, корно нелылык нерген монден. Вич солыкым, кок передникым ямдылен шуктен. Кундемлаште лиймыж годым элыште марий-влак илат але укем умылен. Казахстаныште 5 тӱжем наре марий илыме нерген пален налын.
Эше тыгаяк сынан экспедиций лиеш гын, Женя уло кумылын ушна. Тыгай путешествий, вес еҥ-влак дене вашлиймаш пашашкыже у шӱлышым пуртат манын ойла.
Е.Кошкинан альбомжо гыч налме фото-влак.