Марий Элыште Личность профориентаций да паша вер шотышто консультацийым пуымо рӱдер почылтын. Тыгай комплексный профориентацийлан Йошкар-Олаште веле огыл, республикысе районлаштат шукын эҥертат. Рӱдерыште эксперт ден специалист-шамыч профессий шотышто шке верым мумо, тунеммаште да пашаште стратегийым чоҥымо, элнан эн сай вузлашкыже бюджетный верыш тунемаш пураш баллым погымо шотышто полышым пуат.
Самырык-шамычлан профориентацийым ондакак эртараш кӱлмӧ нерген ты рӱдерым вуйлатыше да профориентолог М.Соловьева дене мутланена.
– Мария Михайловна, проектда нерген каласкалыза. Тыгай рӱдерым почаш шонымаш кунам шочын?
– Профориентаций рӱдерым почаш кӱлмӧ нерген икмыняр ий ончычак шонаш да профориентационный тренинг методикым ямдылаш тӱҥалынна, клиент-влакын шонымашыштым шотыш налын, программым онлайн-форматлан келыштаренна. Але марте рӱдерыштына 1000 наре шагаташ 300 утла онлайн да офлайн консультацийым эртарыме. Йошкар-Ола да Оршанке, Звенигово, Шернур, У Торъял районла, тыгак Озаҥ, Чебоксар, Уфа, Нижний Новгород, Великий Новгород, Ярославль, Барнаул, Моско, Санкт-Петербург олала гыч клиент-влак мемнан полышлан эҥертеныт. Профориентацийым эртараш выпускник-влаклан поснак кӱлешан, садлан нунак шукыж годым рӱдерышкына толыт.
– Тендан дек кӧмыт полышым йодын толыт, кӧ дене пашам ыштеда?
– Рӱдерна 12-17 ияш-шамычлан (7-11-ше класслаште тунемше-шамыч), тыгак кугыеҥ-влакланат комплексный профориентацийым эртара. Тыгодым ме тӱнямбал кӱкшытан шкешотан методикым – динамичный тренингым – кучылтына. Тылеч вара клиентлан личностьшо нерген тичмаш описанийым пуэна да лач тудлан келшен толшо 3-5 тунемме направленийым темлена: кыдалаш специальный, кӱшыл шинчымашым пуышо тунемме тӧнеж-влак (тунемме заведенийын сайтшын ссылкыжым, могай экзаменым кучаш кӱлмӧ, специальность ден факультет-влак нерген уверым ончыктена) дене палдарена. Экзаменлан ямдылалтме да тудым сдатлыме, тунемаш пураш ешартыш баллым погымо шотышто темлымаш-влакым пуэна. Шинчымашым, квалификацийым нӧлтымӧ курс, у сомыллан тунеммашым ойырымо да тидым пеҥгыдемдыше документым налме нерген радамлена. Тыгак школ выпускник-шамычлан вузлаш документым пуымо годым полышена.
– Рӱдерышкыда могай йодыш дене шукыж годым толыт?
– Утларакшым ончыкылык выпускникын ача-авашт толыт. Эн чӱчкыдын вашлиялтше йодыш-влак: подростко шкаланже келшыше икмыняр направлений гыч иктыжым ойырен налын ок керт; тудо школ деч вара кушко тунемаш пураш да могай профессийым ойырен налаш, ок пале; тунемаш пурен кертам але уке, йоҥылыш ошкылым ыштыме деч тургыжлана.
Рӱдерыштына, толшо клиент ончыкылык корным ойырен налын моштыжо манын, лӱмын системым кучылтына. Пашам ыштыме годым тунемме тӧнеж-влакын абитуриент-шамычлан тунемаш пурымо дене кылдалтше документацийыштлан да образований нерген законодательствын кызытсе нормыштлан эҥертена. Российыште туныктымо услугым пуымо пӱтынь рынке дене пашам ыштена. Моло семынак конкурс дене тунемаш пурышо, тыгак кугыжаныш могырым ойырымо квото дене пайдаланыше абитуриент-шамычлан полшена.
– Школ деч вара кушко тунемаш пурымо нерген 11-ше классыш вончымеке веле огыл, а ондакрак шонаш тӱҥалман тугеже?
– Чын. Тӱнямбал практикыште 12 ияш ӱдыр-рвезе-шамычлан профориентацийым эртарат. Тидыже икшывылан мо куштылгынрак пуалтеш, а можо – нелырак, могай алан тудлан оҥайрак, умылаш полша. 12 ияш подростко тудлан мо келшымым шкежат пала, а ме, кӱлеш йӧным кучылтын, тидым тергена да чын корным ойыраш полшена. Тыге ончыкыжым тудо шкаланже келшыше тунемме тӧнежыш кӱлеш специальностьым ойырен налеш, илышыште шке верым вигак муэш.
– Ешыште ача-ава да икшыве коклаште умылыдымаш лектын гын: мутлан, нуно йочаштым врачлан тунемаш колтынешт, а тудо актёр лийнеже – кузе лийман?
– Школышто ойырен налме профиль але ешартыш занятийлаш коштмо направлений южо йочалан ок келше. Тыгодым тидын нерген тудо ача-аважлан ойлаш аптырана, вет тидлан оксам тӱлымӧ. Тыгай годым профориентолог, подросткын моштымашыжым да талантшым, образованийысе да паша рынкысе кызытсе условий-влакым шотыш налын, кӱлеш альтернативым темла. Тидым кунар ондакрак ышташ, тунар сайрак.
– Мария Михайловна, илышыште ик эн тӱҥ да кӱлешан ошкылым ыштыме – тунемме да профессийым ойырен налме – нерген каласкалымыланда тау!
– Ончыкылык выпускник-влаклан да нунын ача-аваштлан чытышым тыланыме шуэш. «Ура, мый тунемаш пурен кертынам!» куан шомак ешыштышт тек йоҥгалтеш. Тидланже полыш кӱлеш гын, рӱдерыштына уло кумылын вучена.
М.Соловьеван альбомжо гыч налме фото.