1-7 декабрь – СПИД ваштареш кучедалме да венерический чер-влак дене палдарыме арня
Тазалыкым аралыме тӱнямбал организаций (ВОЗ) СПИД ваштареш кучедалме тӱнямбал кечым палемдыме нерген икымше гана 1988 ийыште увертарен. Тидыже калыкым ты чер да тудын икте-весе деке кузе пижмыже, туддеч аралалтме йӧн да эмлалтме нерген палдарыме амал дене ышталтын. Тений тиде кече «От вызовов – к преобразованиям в ответе на ВИЧ» лозунг почеш эртаралтеш. Марий Элыште ты кечылан пӧлеклалтше мероприятий-влак нерген республикысе СПИД-рӱдерын тӱҥ врачше Рафаэль Шигапов каласкала.
СПИД ваштареш кучедалме тӱнямбал кече – ты чер ваштареш шогымаште тӱнямбал спонсор-влакын оксам шагалрак ойырымыштын теве куш шуктымым, тазалык аралтыш системын ВИЧ дене кучедалмаште пеҥгыдылыкшым ончыкташ йӧн.
Республикысе чыла районышто тидын шотышто планым ямдылыме. Марий Элысе медпашаеҥ-влак тӱрлӧ вере акцийым эртарат. Чыла медорганизацийыште медпашаеҥ-влаклан акцийын темылаж почеш общегоспитальный конференций, совещаний, тренинг ден лекций-шамыч эртаралтыт, ВИЧ/СПИД профилактике, диагностике нерген семинар-влак лийыт.
Врач ден кыдалаш звенон специалистше-шамычлан йоча да ача-ава ончылно выступатлаш модульым ямдылыме. Структурный подразделенийлаште ВИЧ да туддене кылдалтше чер-влак шотышто профилактике нерген плакатым вераҥдат. Районлаште тазалык лукым, стендым оформитлат, таза илыш-йӱлам кучаш кӱлмӧ нерген класс шагатым, тренингым, тазалык урокым, конкурсым да спорт мероприятий-влакым эртарат. Школьник-влак коклаште ВИЧ-инфекций профилактике йодыш шотышто анкетирований ден «#стопвичспид» акций-шамыч эртаралтыт. Ӱдыр-рвезе-влаклан буклет ден листовкылам пуэдат. «Мо тыгай ВИЧ/СПИД?», «ВИЧ кузе пижеш?», «Чер деч аралалтме йӧн» темылан самырык-шамыч дене вашлиймаш-влак эртаралтыт.
СПИД да пижедылше чер-влак ваштареш кучедалме да профилактике шотышто республикысе рӱдерын пашаеҥже-влак СПИД ваштареш кучедалме тӱнямбал кечылан пӧлеклалтше кум мероприятийым эртареныт:
- Звенигово олаште Районысо рӱдӧ эмлымверын тӱҥ врачше, «Мый – илыш. Я ЖИЗНЬ» АНО-н, Йошкар Ырес обществын регионысо отделенийын полшымышт дене калык дене вашлиймашым эртареныт да профилактике, ВИЧ-лан кажне ийын тергалташ кӱлмӧ нерген умылтареныт.
- МарГУ-н студентше ден СПИД-рӱдерын специалистше-влак Роспотребнадзорын Марий Элысе управленийжын еҥже-шамыч дене пырля ВИЧ профилактике нерген лекцийым лудыныт, кумылан кажне еҥ ты черлан экспресс-тестированийым эртен.
- Йошкар-Оласе самырык-влакын полатыштышт акций эртаралтын, тудын годымат ӱдыр-рвезе-шамыч экспресс-тестирований дене тергалт кертыныт.
Ончыкыжым анонимный тестирований акций-влакым эртараш палемдыме, тыгак – СПИД ваштареш кучедалме тӱнямбал кечылан пӧлеклалтше да профилактике сынан лекций ден вашлийын кутырымаш-шамычым, ВИЧ-инфекций деч аралалтме темылан «ӱшан телефонын» пашажым палдарымым.
Тений январь-октябрьыште Марий Элыште ВИЧ-инфекций дене черланыше 156 еҥым регистрироватлыме (ӱмаште тыгаяк жапыште – 164 еҥым). Нунын кокла гыч 79,2%-ше – пашам ыштен кертше 18-49 ияш еҥ-влак.
Волжск олаште да Волжский районышто тидын шотышто ситуаций эн нелылан шотлалтеш. Кокымшо да кумшо верлаште – Советский да Килемар район-влак.
Айдемын иммунодефицитше вирус (ВИЧ) иммунный системым лунчыртышо черым вияҥда. Вирус иммунитетын клеткыже-влакым пытара, тыге иммунитет лушка. Да организм тӱрлӧ бактерий, вирус, грибок деч аралалт ок сеҥе.
ВИЧ организмысе ныл жидкость дене куснен кертеш: вӱр, сперме, авагудысо выделений да чызе шӧр дене. Садлан инфекций кум йӧн дене пижеш: вате-марийла аралалтде малыме годым, парентеральный (стерильный огыл шприц да наркотик инъекцийлан раствор гоч), вертикальный (черле ава деч азалан – мӱшкыран улмо, азам ыштыме да чызым пукшымо годым).
ВИЧ-инфекций кужу жап шкеж нерген палдарыде вияҥын кертеш, садлан шке ВИЧ-статусым пален налаш ик йӧн дене гына лиеш – тергымашым эрташ.