Кужэҥер район Ӱштымбал ял шотан илемыш кызыт шым ял пура. Кодшо ийын Халтурино ялым Изи Чарнурыш газпучым шупшаш йӧн лийже манын ушымо. Кызыт нине шым ялыште 274 сурт-пече уло. Тушто регистраций почеш 700 наре еҥ шотлалтеш, а илышыже шагалрак.
Ял шотан илемыште
Ӱштымбал ял шотан илемым Леонид Егорович Багаев ынде 17 ий вуйлата. Шочынжо Марий Турек район Мосара кундемыште. Ялысе илышым кӧргӧ гычак сайын пала да ожнысо ден кызытсе жапым таҥастаренат кертеш.
– Калык чыла вере шагалемеш, эше икмыняр ий ончыч поселенийыштына 900 наре еҥ илен. Школыштат утларак йоча тунемын. Тыште регистраций почеш шотлалтше еҥ-влак шукынжо Йошкар-Олашке илаш каеныт. А южышт тыштак илат да пашам ышташ рӱдолашке да моло вереат коштыт.
Сӱрет чот шӱлыканжак огыл, вет ме Кужэҥер посёлко деч кандаш меҥге тораште веле илена. Мемнан ял шотан илем кумдыкышто «Акашево» чыве фабрике, тудын кайыквусо корпусшо-влакат верланеныт. Тыгак «Куженерское» ООО, «КуженерАгро» ООО мландым айлат да пытартышыжын вольык комплексше Ӱштымбалне верланен. Тидыже еҥ-влаклан тушто пашам ышташ йӧным пуа.
Ик ялыштат кӱтӱ уке. Изи Чарнурышто эше кок ий ончыч коштын. Чылаже шым ялыште илыше-влак лу ушкалым гына ончат, моло вольыкат шагал.
Чоҥат, но шагалрак
Тиде ял шотан илемысе яллаште Леонид Егоровичын мутшо почеш, пӧртым шчоҥышо-влак улыт. Теве Кугу Чарнурышто моло ял дене таҥастарымаште пытартыш ийлаште утларак пӧртсийым пайремленыт. Тушто Евгений Васильев икмыняр ий кеҥеж жапыште пӧртым чоҥа. Шкеже Йӱдвелне туныктышылан пашам ышта. Влад Иванов ешыж дене олаште ила, но ялыште сурт-печан лийнеже. Тыгак Ӱштымбалне спецоперацийын участникше Олег Изергинын ӱдыржылан пӧртым нӧлтат.
Еш-влак «Самырык еш» программе почеш оксам налыныт да у пӧртым нӧлтен шынденыт. Теве Нурсолаште Яндулинмытын кермыч пӧртышт ямде, а Ӱштымбалне Петровмыт эше чоҥымо пашам шуктат.
– Такшым Ӱштымбал ял шотан илемыште пӧртым ышташ мланде уло. Эше 2017-2018 ийлаште кум шочшан еш-влаклан ныл участкым пуэнна ыле. Тунам тыгай категорийлан мланде оксам тӱлыде ойыралтын. Кызыт чыла шуко шочшан еш налын огеш керт, тидлан малоимущий манме радамыште лийман. А ты шотышто кызыт документым погаш нелырак. Сандене пытартыш жапыште тыгай мландым ойырен кертын огынал.
Кызыт кугыжаныш торг гочат мландым ужалаш тӱҥалынна. Ик вере кандаш-индеш, вес вере лу сотко мланде-шамыч яра улыт. Сандене мландым налаш але айлаш шонышо еҥ электрон йӧн денат йодмашым пуэн кертеш, – ойла Леонид Егорович.
Тӱрлӧ проект почеш
Тений «Лӱдыкшыдымӧ качестван корно» нацпроект почеш Ӱштымбал – Чодыраял корным капитально тӧрлышаш улыт. Ныл меҥге кужытышто у асфальт лиеш манын ӱшанат.
«Верысе инициативе» программе почеш 2016 ий гыч тӱҥалын шуко сомыл ышталтын. Тудлан кӧра Изи Чарнурышто тӱҥ уремым, Чодыраялыште кок уремым да Ӱштымбал ялысе Набережный уремым тӧрлатыме, Халтурино ялыште йоча площадкым келыштарыме. Изи Чарнурышто ик урем гыч весыш куснаш вончак лийын огыл, транспортлан кудалышташ ынде сайрак. Ты ялыштак пожарный машина-шамычлан вӱдым налаш пӱям ыштыме.
Тыгак кок ий ончыч Изи Чарнур ялыште купельым чоҥеныт. Тудым кызыт Спиридон Тримифунтский лӱмеш маныт. Шнуй кечынже, 19 декабрьыште, Вӱд модмо кечын ты купельыш йӱштылаш да вӱдым налаш толыт.
Кодшо ийын тиде программе почешак Кугу Чарнур ден Пукшалмбал ял коклаште шаргӱм корныш шареныт да вончакым келыштареныт. Изи Чарнур ден Халтурино ял кокласе вершӧрым пӱртӱсым аралымаш зоно семын документым ыштеныт. Тушто шерге коваштан вӱдумдыр-влак илат, тыгак моло вере вашлиялтдыме кушкыл кушкеш. Лишыл жапыште 10 гектар наре кумдыкыш информационный стенд дене палдарымашым вераҥдынешт.
2026 ийыштат конкурсыш ушненыт, колтымо проектыштым ты ганат илышыш шыҥдараш кӱлеш манын пеҥгыдемденыт. Тений Нурсола ялыште Ӱшӱт пӱям тӱзатат, молодёжьлан каныме да кол кучымо верым ыштат. Тушто пӱям кугемдаш, тыгак тушеч вӱдым налаш верым келыштараш, памашым почаш, йоча ден самырык-влаклан оборудованийым вераҥдаш шонат.
Клуб уке…
Мо ойгандара: Ӱштымбал ял шотан илемыште ик тӱвыра пӧртат уке. Сандене мер пашам ворандараш, калыкым нигуш чумыраш.
Кугу пайремла годым еҥ-влак книгагудыш погынат. Тудын ик залыштыже чумырген, тӱрлӧ мероприятийым эртарат, утларакшым школ гыч йоча-шамыч толын коштыт. Тыште шке пашажым йӧратыше, лӱмынак библиотекарьлан тунем лекше Валентина Аркадьевна Иванова 36-шо ий тырша. Тудо Ӱштымбалне шочын да Чодыраялыш марлан лектын. Кажне кечын икмыняр меҥгым эрта, йӧратыме пашашкыже куанен коштеш.
Округ лиеш
Ты кундемыште кок шӱгарла уло. Но Ломбэҥер ял воктенысе тора, сандене тушко огытат тойо. А иктаж ныл-вич ий ончыч калыкын да администрацийын полшымышт дене Ӱштымбал шӱгарла йыр печым печыме, кодшо ийын шонданым вераҥденыт. Ты сомыллан тунамсе депутат Наталья Аркадьевна Веденькина кугун полшен.
Вес ий гыч Кужэҥер районат округыш савырна. Тунам ял шотан администрацийын пашаеҥже-влаклан изиш куштылгырак лиеш да кагаз документ сомылым шагалрак шукташ логалеш манын ӱшанат.