Таче ме шкенан лудшына-влакым Оршанке район Тошто Крешын ялыште шочын-кушшо да кызыт Турцийыште илыше Татьяна Мюхюр (ӱдыр фамилийже Козырева) дене палымым ыштена.
Мураш йӧрата
Марий ӱдыр изиж годым ял гыч олаш, ола гыч Москош да варажым, кандаш чемоданым погалтен, мӱндыр да чонлан лишылыш савырныше йотэлыш илаш кусна манын шоналтенжат огыл. Тудо шочмо вершӧржым йӧратен да ялысе илыш дене илен. Аваж дене пырля верысе «Эреҥер» ансамбльыш мурашат коштын.
Тачат южо кастене, чыланыштын малаш вочмеке, Татьяна марий мурым колыштеш. А ванныйыш пурымыж годым тудо ондакат эре мурен. Аваже Турцийыш унала толмыж годым ӱдыржылан муро сборникым пӧлеклен. Южгунам нуным шергалын шинча. Тӱҥ шотышто шочмо-кушмо вершӧрыштыжак шочшо Арсий ден Евгений Волковмытын репертуарышт гыч мурым муралта.
Козыревмыт ешыште кум шочшо кушкыныт. Таня Катя шӱжарже дене пырля Моско кундемыш каеныт. Варажым Катя Санкт-Петербургысо качымарийлан марлан лектын, тушкак илаш куснен. А шольышт шочмо ялыште ешым поген. Авашт, Галина Васильевна, Тошто Крешынысе Мастарлык пӧртыштӧ пашам ышта. Эше 1990-ше неле ийлаште Татьянат аважлан марий тувырым тӱрлаш полшен.
Шокшо эл шкеж деке ӱжын
Марий ӱдыр 9-ше класс деч вара Марий радиомеханический техникумышто «Программист» профессийым налын. Тыгак МарГУ-што экономический факультетыште заочно тунемын. Но нине корно дене ик кечымат пашам ыштен огыл.
2005 ийыште Москошко илаш каен. Марлан лектын, эргыже шочын. Моско областьысе Балашиха олаште илен да маникюр ден педикюрым еҥ-влаклан ыштеден. А канаш Турцийыш коштеден, чонжо тушко шупшын. Тудо Крымыште монь ик ганат лийын огыл. Теве 2019 ийыште кок гана Турцийыш миен толын. Октябрьыште Мугла провинцийыште канен, Москош пӧртылмеке, йӱран, лавыран игечым ужын, илышыжат суреммыла чучын. Тыге, шуко шоныде, ныл ияш эргыж дене (вет пелашыж деч ойырлен) Турцийыш илаш каяш пунчалым луктын.
2020 ий февраль мучаште, лачак пандемий жапыште, самолёт чоҥештылын огыл. А Татьяна Анталья олаш апрельлан билетым налын улмаш. Вучен. Августышто рейс-влакым почмеке гына тушко чоҥештен кертын. Кок тылзе Анталья олаште илымеке, садак келшыме верышкыже, Фетхие ола-курортыш, илаш каен. Татьяна ӧрын шоген огыл, англичан ден турко йылмымат палыде, келшен шичше верыш илаш куснен.
Мо оҥайже: иктаж кок-кум гана англичан йылмым тунемаш тӱҥалын. «Молан мыланем тиде кӱлеш? Куш каем туддене?» манын, тунеммым шуэн. Москва гычат кум гана шочмо кундемышкыже савырнен толаш, пашаш пурашат тӱҥалын, но тыге лектын огыл…
– Фетхие олаште ер изи, мотор вер, калык шагалрак, сандене эн ончыч Анталья олаш каенам. Вет тушто рушла мутланыше еҥ шукырак лийын. Тыгак изирак олаште пашам ом му шоненам. Пел ий гыч самозанятый семын шке сомылым регистрироватленам да маникюр ден педикюрым ыштеденам. А кызыт салонышто тыршем, – ойла землячкына.
Пӱрымашыжым муын
Иктаж идалык гыч Татьяна турко пӧръеҥ дене палыме лийын. Фетхие олашке тудо йолташыж деке унала толын улмаш. 2022 ийыште Эрманлан марлан лектын. Но тыге илыш пӱрымашыже савырна манын шоненат огыл. Кызыт гражданствым налын огыл, тидым марлан кайыме деч кум ий вара веле ышташ лиеш.
Татьяна илышыштыже чылажымат сеҥаш тунемын, сандене шонымыжым садак ышта. Ача-аваже, турецкий сериал-влакым ончен, ты элыш каяшат чареныт, туркылан марлан лекме шотыштат азапланеныт. А вара идалыклан кок гана толын каеныт да лыпланеныт.
– Эргым кызыт лу ияш. Тудо турко йылмым пеш писын тунемын. Ончыч йочасадыш, вара 1-ше классышке кайыш. Кунам Эрман дене палыме лийынам, телефонысо мутер полшымо дене мутланаш тӧченам. Тудо телефоным кораҥден, тугак тунемынам. Чот сайынже палем манын ом керт.
Пелашем Измир ола гыч. Тудын ача ден аваж могырымат ешышт кугу, сай, кызытсе илышым умылышо. Чыланат поро кумылан улыт. Тушто йочам йӧратат, эргымым шкеныштын семынак куандарат, эре пӧлекым колтат, – ойла Татьяна.
Икана Москошто илыме годым Витя эргыже Йӱштӧ Кочайлан серышым возен: «Мыланем тыгай модышым, а авамлан марийым кондо». «Мыланемже могай пӧръеҥым кондыктынет?» йодмылан тудо «Пондашан, кужу ӱпан» манын. Лачак пелашемым сӱретлен, шонем. Сандене эргымжат Эрманлан каласен: «Тиде мый тыйым авамлан муынам».
«Теле уке, лум уке,
Но мыйын У ий эре уло!»
Татьянан каласкалымыжым эре колыштмет веле шуэш:
– У ийым турко-шамыч огыт палемде. Нунын кок пайремышт уло: Курбан-байрам ден Рамазан-байрам. А тышке илаш толшо-шамыч шке семынышт палемдат.
Пелашем дене илаш тӱҥалме деч вара икымше ийынже «У ийым кузе вашлийына?» манын йодынам. «Тыглаяк вучалтен шинчена, вара малаш возына» манын. Тиддене келшен омыл, шкенан семынак тӱрлыжым ямдыленам, тичмаш ӱстембалым погенам: колым, мӧртньыжым, моло тӱрлӧ кочкышымат талиҥгашке оптеденам, «Оливье» ден «Селёдка под шубой» салат-влакым ыштеденам. Но нимомат кочкын огыл. А тений тудо ӱстембал чесым икымше ийысе семынак погаш йодо.
Ондак Турцийыште ёлкым монь шынден огытыл. Шукерте огыл тидым ышташ тӱҥалыныт. Сандене ешыштына икымше ийынак кожым сылнештаренам ыле. А тений эше декабрь тӱҥалтыштак «Кунам ёлкым шындена?» манын, пелашем йодын. Коеш, тӱвырана деке эркын тунемеш. Тудо эше Российыште лийын огыл. Лачак январьыште унала толын каяш шонена.
Татьяналан Эгейский ден Средиземный теҥызласе яндар кава гай тӱсан вӱдыштӧ йӱштылаш путырак келша, тидыже капкыллан да уш-акыллан полша, манеш. Пӱртӱсат кумылжым налеш. Тӱрлӧ могырым чодыра, курык сӧралын койыт. Лум уке, йӱр шагал йӱреш.
Чолга еҥ чыла ошкылым шкаланже ӱшанен шукта. Шӱм-чон йодмо почешак ончыко кая. Кызыт гына шеҥгек савырнен ончалеш да «могай лӱддымӧ лийынам» манын шоналта.