29 сентябрь – 5 октябрь – Шӱм деке тӱткырак лийме арня
Миокард инфаркт – инвалидность марте шуктышо да айдемын тазалыкшым ӱмыр мучкылан лунчыртышо шучко чер. Туддеч аралалтме нерген Марий Элысе Тазалык аралтыш министерствын тӱҥ внештатный кардиологшо Светлана Канышева палдара.
Миокард инфаркт – мо тиде?
Миокард инфаркт годым шӱм чогашыл эмгана (тушто вӱр начарын коштмо дене). Шӱмыш кислород ок логал, тыге тусо клетке-влак колат да чогашыл олмышто лодеш (рубец) налеш.
Инфаркт лиймын тӱҥ амалже – коронарный (шӱмысӧ) вӱргорныласе атеросклероз: вӱргорнышто холестеринан бляшке-влак ышталтыт. Тыге нуно шӱмыш вӱрым коштыктышо артерийым аҥысыремдат, садлан ты органыште вӱр начарын коштеш. Тыгай бляшке шалана гын, тромб ышталтеш, тидак инфаркт лияш амалым шочыкта.
Атеросклероз теве молан вияҥеш:
- тукым гыч тукымыш куснылеш: лишыл родо-тукым кокла гыч 55 ий марте иктаж-кӧн инфаркт лийын гын;
- пӧръеҥ-влакын утларакшым лиеш;
- ийгот дене кылдалтше амал-влак, нунын коклаште – менопаузо да постменопаузо годым гормональный вашталтыш;
- уда койыш: тамакым шупшмо, алкогольым утыждене йӱмӧ, шуко калориян коян кочкышым кочмо;
- организмлан нагрузкым кугемдыше уто кап нелыт;
- вӱрыштӧ шуко холестерин;
- шагал тарванылме;
- организмыште вещества-влак алмашталтмын, эндокринный системын пашашт пужлымо;
- сакыр диабет;
- вӱрысӧ липид-влак (коя да тыгай сынан вещества-влак) кугытын пужлымыжо.
Лӱдыкшӧ группыш тыгак кугу артериальный давлениян, эре стрессыште улшо еҥ-влакым пуртыман. Вет лач нине фактор-влаклан кӧра атеросклеротический бляшкым авалтыше тазылачора оболочко кушкедалтеш, да тиде олмышто тромб ышталтеш.
Инфарктын пӱсӧ периодшо кузе палдырна:
- оҥ тураште чот коршта;
- шӱлыш петырна, юж ок сите;
- вийдымылык шижалтеш, йӱштӧ пӱжвӱд лектеш;
- шӱм нӧлта, пагар тураште нелын чучеш;
- шӱм ритм пужла.
Шукыж годым оҥ тураште корштымо шола кидыш, вачыш, логарыш пуа. Тыгай годым шке гыч эмлалтман огыл, вет инфаркт годым айдеме трукышто коленат кертеш. Черлыеҥ корштымым шукыж годым шотыш ок нал, вашкеполышым ок ӱжыктӧ. Инфарктым тыгак вес черын палыже-шамыч манын шонашат лиеш.
Инфарктын клинический сӱретше бронхиальный астме приступым ушештара – черлыеҥлан шӱлаш неле. Южгунам пагар тураште коршта, роҥгедыкта, шӱм нӧлта да укшинчыкта, мӱшкыр овара.
Эше ик клинический сӱрет – шӱм ритм вашталтеш, тыгай годым корштымат палдырна.
Черын пӱсӧ стадийже симптом деч поснат эртен сеҥа – нимо ок коршто. Тидыже путырак лӱдыкшӧ, вет черлыеҥ кийыме олмеш инфарктым йолӱмбалне эртара. Тыгайже сакыр диабет дене орланыше-шамычын чӱчкыдынрак лиеш. Но чер кеч-кузе палдырна гынат, айдеме колен кертеш, садлан вашкеполышым жапыштыже ӱжыктыман.
Ты черым эмлыме годым корштымым чарат да вӱр коштмым саемдат, тидыже миокард чогашылыште некроз шарлымым чактараш ышталтеш. Черлыеҥлан корштымым чарыше, вӱрым сайын коштыктышо, малыме вӱрым (тромбым) шулыктарыше да моло кӱлеш препаратым пуат. Тыге эмганыше миокардыште нагрузкым иземдат.
Миокард чот эмганыме годым тушто вӱр коштмым вашке саемдыман. Тидым кок йӧн дене ыштат: инфаркт лиймеке, ныл шагат жапыште вӱргорныш тромболитикым (тромбым шулыктарыше лӱмын препарат) колтат да первичный коронографийым эртарат – шӱмысӧ вӱргорнышто вӱр коштмым тергат да тромболитикым колтымо деч вара кодшо тромбым кораҥдат, вара артерийым ончыкыжым аҥысыремме деч аралыше стентым вераҥдат. Полышым жапыштыже пуаш гын, эмлалтме сай лектышым пуа.
Шотыш налза!
Ты чер деч аралалташ профилактикым эртарыман:
- шуко тарванылза, яндар южышто чӱчкыдын коштса;
- чот неле паша, стресс деч шкендам аралыза;
- тамакым шупшмым, алкогольым утыждене йӱмым кудалтыза;
- уто кап нелыт деч утлыза, начар калориян кочкышым кочса;
- артериальный давленийым терген шогыза;
- кардиолог дек профосмотрыш жапыштыже коштса, диспансеризацийыш коштмо годым тендам мо тургыжландара, врачлан каласыза.
Инфарктым эртарыше черлыеҥ-шамычлан давленийым нормышто кучаш, атеросклероз да шӱм ситыдымаш вияҥмым чактараш врачын возен пуымо препарат-влакым жапыштыже йӱын шогыман. Стационар гыч лекмеке, черлыеҥ кум кече жапыште участковый терапевт дек диспансерный учётыш шогалшаш.