16 сентябрьыште 70 ияш лӱмгечыжым Российын сулло да Марий Элын калык художникше (2020) Иван Ямбердов палемда. Тидын лӱмеш Марий книга савыктыш пӧрт тудын «Шочмо мланде» чапле книга-альбомжым луктын.
Тыгак 1 сентябрьыште Йошкар-Оласе калык прикладной сымыктыш тоштерыште тудын «Пӱрымашын тӱсшӧ» ончерым почмо. А Марий Элысе Правительстве Председательын алмаштышыже – тӱвыра, печать да калык-влакын пашашт шотышто министр Константин Иванов И.М.Ямбердовлан «За вклад в развитие культуры Республики Марий Эл» оҥеш пижыктыме знакым кучыктен.
Пӱрымашыш – корно
Ме Иван Михайловичым сымыктыш тӱняште марий калыкын корныжым сотемдарыше семын палена. Лачак тудо кундемна гыч марий еҥ кокла гыч эн ончыч сӱретчылан вузышко тунемаш пурен. Тыгодым Волжский район Корамас кундемысе Чодыраялеш шочын-кушшо рвезылан эн ончычак родо-тукымжылан, поро пошкудыжо-влаклан да чумыр марий калыклан художник тиде паша манын шке сомылжо дене пеҥгыдемдашыже логалын. Шке манмыжла, «тунам яллаште илыше-влак шудым солымым, пум шелыштмым гына» пашалан шотленыт.
Иван Михайлович дене мутланымашна мастерскойыштыжо эртыш. Пӱрымашлык корныж нерген тыгерак ойлаш тӱҥале:
– Тений творческий корнемлан 50 ий темеш. Теве кӱшнӧ (мастерскойысо ӱстембал ӱмбалне ончыкта. – Авт.) 1975 ий манын возыман сравоч кеча. Мый ынде кеч-можымат тиде сравоч дене почам. Ты ийын Йошкар-Оласе художественный училищым тунем пытаренам да лачак Москосо Суриков лӱмеш кугыжаныш художественный институтыш тунемаш пуренам. Мемнан училищым тунем пытарыше мый дечем ончыч иктат лийын огыл. Пырля эше вич еҥ миен, чылаштын направленийышт лийын, а мыйын уке. Но экзаменым кучен кертын огытыл. Варажым тӱвыра министерствышкына йыҥгыртенам, тунам Анатолий Зенкин министр ыле, да направленийым йодынам.
Тиде полшен манашат ок лий. Тунемаш пураш куштылго корно почылтын огыл. Мылам ик живопись дене гына «визытаным» шынденыт. «Чыла «визытан» улмо годым ямде сӱретче лийыда, а те тыгай огыдал», – каласен мемнан училище директорна. А пӱтынь Совет Ушем гыч институтыш йошкар диплом дене толыныт. Нунын кокла баллышт – «5», а мыйын – «4».
Отметке шотышто. 1-ше номеран музыкально-художественный школ-интернатын 8-ше классшым тунем пытарымеке, кум рвезе теҥгылыште шинчена ыле. Мемнан деке завучна Алексей Александрович Бровцын, еврей ыле, лишемын да ойла: «Тендам, марий-шамычым, ондалашат куштылго. «Визытан» олмеш «кумытанымат» шындаш лиеш. Тендам огытат терге, южыдан ача-авадат уке». Кузе тыге? Тыге каласымыж деч вара тудын кум портретшым сӱретленам. Мыйым, ача деч посна кушшо рвезым, ондален кертыныт. Отметкым тыге шындылаш лийме вуйышкат пурен огыл. Но илышем мучко чылажымат доказыватлаш логалын.
Йошкар дипломан-влак специальностьым веле сдатленыт, а мыйже – сочиненийым, историйым, руш йылме ден литературым. Проходной баллым поген ситаренам. Приёмный комиссий вуйлатыше ӱжыктен да кӧ улмем йодыштын, Косоруков фамилиян ыле. Но мый дечем нимом налаш манын, спискыш пуртен огытыл. Ик балл ок сите манын ондаленыт. Тунам направлением уло манынам. Палем, деканатыш колтеныт, «недействительный тудо, шке сдатлен отылыс» ойлат. «Йошкар-Олаш билетым налын пуэн кертына» ышталыт.
Тунам «Таганка» метро деке каен, Российысе тӱвыра министерствыш пурен, Марий Элысе министерствыш йыҥгыртышым. Колтеныт направленийым, а тудо киен улмаш.
Каласем: ты вузыш чыланыштын документыштым огыт нал, наброскым, зарисовкым, рисунокым, живописьысм, обязательно чара ӱдырамашым сӱретлыме этюдым намийыман ыле. Училище директор методфондышто улшо пашамым вигак ыш пу, комсомол билетемым кодыктен, кеч пален, вузыш пурымо годым тудо кӱлеш. Чыла пашамлан йошкар карандаш дене плюсым шынденыт, сайлан шотленыт. Но документет налын огына керт, комсомол билетет уке маныныт.
Тунам И.М.Ямбердов Российысе тӱвыра министерствыш каен да апелляцийыш пуэн, умылтарен. Тунемаш налыныт гынат, тӱрлӧ амалым кычалын, поктен лукташ толашеныт. А чолга марий рвезе институтышто вич отличник радамыште лийын да сайын тунемше-влакын слётышкыштат логалын. Мо оҥайже: кокымшо курсым тунемаш тӱҥалмылан институтышто землякнан иктаж 50 сӱретшым персональный ончерыш чумыреныт. Студент годымжак Москосо, всесоюзный выставкылаште участвоватлен.
50 ий эртымеке, тений кеҥежым, Йошкар площадьыште Иван Ямбердов шке книга-альбомжын презентацийжым эртарен. Тунам Татьяна ӱдыржӧ семым шоктен, ача кушталтен. Лачак тунемме институтышто Почмо омса кече эртаралтын. Шке книгажым тушко пуэн.
Тӱрлӧ символ, пале…
Иван Михайловичын илышыштыже чылажат икте-весе дене кылдалтын. Поснак тудо цифр-влакын лачеш толмышт нерген кужун каласкален кертеш. Кугу философий шӱлышан айдеме шке пашалажым тыгай сынаным ышта. «Мотор тӱсан пӱртӱсым да молымат тыглай гына сӱретлаш профессионально тунемын омылыс» манеш. Санденак художникын пашаже-влакым тӱня мучко палат да Ямбердын (тудлан кочажын лӱмжӧ путырак лишыл, шкем Ямбердэ манын ойлаш да серен шындаш йӧрата) ойыртемалтше тӱсшым палемдат.
Художник шке зрительжым марий калыкын шкешотан тӱняшкыже, эртыме корнышкыжо наҥгая, Сандалыкнам оҥайын ончыкта. Кугезе мландынан тӱсшым, моторлыкшым шке илыш философийышкыже туге шыҥдарен мошта, шонен ӧрат! Марий мландысе илышым пӱтынекак авалтыме: кӱсото, мӱкшотар, чодыра, тусо янлык да молат.
А портретлаштыже айдемын вачӱмбалысе нумалтышымат пален налаш лиеш. Эше 2014 ийыштак Российысе Художество Академий Иван Ямбердовлан «Портрет» номинацийыште Национальный премийым кучыктен.
Кӧм гына художник сӱретлен огыл?! Эн ончычак шке ешыжым: аважым, коважым, ачажым, кочажым, пелашыже ден ӱдыржӧ-влакым… Валентин Колумб, Андрей Эшпай да моло лӱмлӧ еҥ-влакат тудын радынашт гоч тӱням ончен «илат».
Айста тыгай сымыктыш мастар воктенна улмылан шӱдӧ гана куанен, тудым кумылаҥден илена!
Авторын фотожо.