Ятыр чер деч эмлалташ, тазалыкым пеҥгыдемдаш эм – йол йымалнак, тӱрлӧ кушкылын пайдаж нерген палыман гына, маныт тидым шинчыше еҥ-влак.
Шернур район Кукнур селаште шочын-кушшо да кызыт Йошкар-Олаште илыше Настя Конакова эмшудым погаш изинек кумылаҥын. Тидлан коваж деч тунемын.
Пашаш коштмо годым
– Авам могырым Роза ковам деке У Торъял район Кугу Нурмо ялыш кеҥежым эртараш чӱчкыдын коштынам. Иктаж 5-6 ияшем годым, шарнем, тудо мыйым пашашкыже пырля наледен. Олык гоч шуйналтше корно дене ошкылмо годым ковам тӱрлӧ кушкылым ончыктен да пайдаж нерген каласкален. Чуварнуж (пустырник), пызлышудо (пижма), колянершудо (череда), висвис, пӱчмышудо (тысячелистник), писте пеледыш нерген изинек пален кушкынам, – ойла Анастасия.
Кызыт Настя шкежат тӱрлӧ эмшудым поген кошта. Кажне шудо погымын – шке жапше, палдарыш тудо. Июльышто вуйдеҥгем (иван-чай), эчкевондым (таволга), вӱршудым (зверобой) погымо пагыт. Август тӱҥалтыште пӱчмышудо пеледеш, пызлышудым погаш келшен толеш, кызыт гын – арымшудым. Тудым пӧлемысе южым эрыкташ кучылтыт, а пызлышудо эҥгекым кондышо тӱрлӧ копшаҥгым лӱдыкта мане Настя.
Олыкыштат, пакчаштат…
Шке поген коштымо шудо, саска дене чайым шолтен йӱаш йӧрата. Настямытын ешыштышт кевытыште чайым огытат нал. Вуйдеҥге, эҥыж лышташ да саскаже, шуанвондо саска, матрушка дене чайым чылан йӧратен йӱыт. Тамле веле огыл, тыгак кылме чер деч арала.
Шукыж годым Кукнур воктенысе олыкыш шудым погаш коштыт. Ты гана матрушкам погаш Киров кундемыш Чумбылат курык дек лӱмын миеныт. Тений пакчаште тыгак иссопым шынден онченыт, ты кушкыл кокыртышым эмлыме годым пайдале. Пӱртньыкымат пакчашкышт шынденыт, но пӱртӱсыштӧ кушшо ты шудо тамлырак манын палемда ӱдыр.
Вуйдеҥгем Конаковмыт кок тӱрлын коштат: изирак аршашым кылден сакат але вес йӧн – лышташыжым ферментироватлен коштат. Кушкылым коштымо годым келшыше условий лийшаш: пычкемыш, но юж коштшаш, вӱдыжгӧ логалшаш огыл.
Шудо панном ужында?
Кызытеш шкалан ситыше эмшудым гына коштат. Такшым мончаш пурымо годым кучылташ тӱрлӧ шудым ямдылаш да калыклан темлаш шонымашым Настя ушыштыжо куча. Тидлан лӱмын литературым шымла. Налаш кумылан-влак лектыт гын, сай. Уке гын, родо-тукым, йолташ-влаклан пайдале пӧлек лиеш, манеш.
– Шукерте огыл шудо панном ыштен онченам. Тӱрлӧ шудым ковёр семын пидынам: пӱртньыкым, пызлышудым, матрушкам, иссопым – да коштенам. Ты панном мончаш пурымо годым сакыме ыле. Моткоч тамле пушан лийын, чылалан келшен. Пушыжо веле огыл, пайдажат уло, вет тиде шкешотан фитотерапий, – манеш А.Конакова.
Кушкылым кошта веле огыл, Настя эше мотор аршашым пога. Флористлан лӱмын тунемын, тиде сомылым чонжым пыштен шукта. Аршашлан пеледышым олыкышто пога, аваж дене пырля ончен куштымо пакчасе пеледыш-влакымат кучылтеш.
Олаште ила гынат, каныш кечылан Настя шочмо суртышкыжо вашка. Лишыл еҥже-влак дене пырля жапым эртарен, пӱртӱс лоҥгаш лектын, вийым пога, чон ласкалыкым налеш. Ялыште эртарыме жапше нерген ВК-се тӱшкаштыже каласкала, тусо мотор фото-влакым шергал лектатат, эше ик гана умылет: ме пӱртӱсын ужашыже улына.
А.Конакован альбомжо гыч налме фото-влак.