6-11 сентябрьыште Йошкар-Олаште «Финн-угор студенчествын миссше – 2025»
моторлык конкурс эртаралтын.
2012 ийыште Марий кугыжаныш университет ты конкурсым эртараш икымше гана негызым ыштен. Тунам тудо «Финно-угрийын – мисс студенткыже» тӱнямбал конкурс семын лийын. Тушто Марий Элын чапшым аралыше Людмила Фёдорова вице-мисс лӱмым сулен. Тылеч вара конкурсым «Финн-угор студенчествын миссше» манаш тӱҥалыныт. Латкок ий жапыште Марий Эл гыч куд ӱдыр тӱнямбал кӱкшытан моторлык конкурсын мисс да вице-мисс титулжо дене суапландаралтын. Тений тудо эше ик сеҥымашлан ешаралтын. Марий кугыжаныш университетын студенткыже Мария Иванова – «Финн-угор студенчествын миссше – 2025» конкурсышто кокымшо вице-мисс лийын. Кундемнан чапшым ты конкурсышто аралыше вес участнице Арина Герасимова «Грацийын мисше» номинацийыште палемдалтын.
Одо ӱдыр – коронын озаже
Сеҥышыш Удмуртий Республике Глазов оласе В.Г.Короленко лӱмеш кугыжаныш инженерно-педагогический университетын студенткыже Софья Снигирева лектын. Одо ӱдырын шке калыкшын йӱла да тӱвыраж дене палдарыме усталык номержат, визиткыжат моткоч виян лийын. Тӱҥжӧ – Софья шке шочмо йылмыжым сайын пала да чаткан мутлана.
– Калыкемын тӱвыра ден йӱлаже мыланем моткоч шерге. Авам, Валентина Алексеевна Снигирева, «Боляк» калык фольклор ансамбльым тыр ий вуйлата. Садлан мый изинек шочмо калыкемын поянлыкшылан шӱмаҥ кушкынам.
Ачам – руш, авам – одо. Эше изи улмем годымак ача ден авам шканышт цельым шынденыт – ӱдырышт шочмо йылмым палышаш да тудын дене кутырышаш. Садлан ешыштына кок йылме дене мутланена. Одо калыкын йӱлажланат кугу тӱткышым ойырена. Мутлан, кажне рушарнян национальный кочкышым – табаним – кӱэштына. Мемнан дене родо-тукымна чӱчкыдын погына, – каласкала финн-угор студенчествын миссше Софья Снигирева.
Софья сценыш кугезе коваже Прасковья Павловна Чайникован калык вургемжым чиен лектын. Тудын ойлымыж почеш, ешыштышт тыгай вургем тачысе кечынат аралалтеш. Тидланже ӱдырын аваже вуйын шога. Миссын усталык номерже, очыни, залыште шинчыше кажне ончышо еҥын кумылжым савырен. Софья шочмо кундемже нерген «Куно пумитан» фольклор мурым кызытсе аранжировко почеш келыштарен йоҥгалтарен. Мурын икымше куплетшым ӱдыр шке тукымвожшылан пӧлеклен, ныжыл йӱк ден мурен. Кокымшо куплетым мураш тӱҥалмыж деч ончыч Софьян кӱнчылам шӱдырен шинчымыж годым туп шеҥгечше кок куштышо ӱдыр лектеш. Нуно кок йошкар тасма дене тӱҥ героине деке пеҥгыдемдалтмыштым ончыктеныт. Вет мурын 2-шо ден 3-шо куплетыштыже калыкын ончыкылыкшо нерген ойлалтеш. Садлан участницын мурымыж годым йӱкыштыжӧ кызытсе илыш, пеҥгыдылык, ӱшан, поснак шижалтыч. Мучаште Софьялан тошто солыкыш киндым пыштен луктыныт. Ты солыкат тыглай огыл, а йошкар тӱр дене тӱрлеман лийын. Тидыже йошкар тасма дене тӱҥ героине деке пеҥгыдемдалтше ӱдыр-шамычым символизироватлен. Тыге одо ӱдыр шке усталык номерыштыже ожнысо ден ончыкылым ушен. Тидын дене кугезына-влакын йӱлаштым да тӱвыраштым, йылмыштым жаплыде, сай ончыкылыклан ӱшаныман огыл манын умылтарен.
Марий йылмым палыше-влак уке улыт мо?
Марий Элын чапшым ты конкурсышто аралыше ӱдыр-шамыч Анна Иванова ден Арина Герасимова моткоч чатка да талантан улыт. Коктынат Марий кугыжаныш университетыште профессионал шинчымашым налыт, но коктынат марла мутланен огыт мошто.
Арина – экономический факультетыште бизнес-аналитиклан, маркетологлан тунемеш. Изинек куштымаш кружокышто шуаралтын. Ӱдыр ты сферыште профессионал. Тунеммыж годым марий куштымаш-шамычланат тӱткыш ойыралтын, манеш. Аринан кочаже марий. Но ешыште марла ик ганат мутланен огытыл. Садлан калыкнан йылмыже, йӱлаже ӱдырлан утыжым палыме огытыл. Лач куштымаш-влак гоч Арина марий калыкын тӱвыраж деке изиш лишылрак. Конкурслан ямдылыме усталык номерыштыже марий да классике шӱлышан куштымашым ончыктен. Тыгодым шем кишке деч марий мландым утарыше Йӱксалче нерген легендым каласкален. Ӱдыр сценыш кызытсе марий-шамычын вургемышт дене лектын.
Анна – Йошкар-Олаште шочын-кушкын. Усталык да йӧратыше коллектив-влакым вуйлатышылан тунемеш. Ӱдырын палдарымыж почеш, тукымвожыштыжо марий-влак улыт. Но ешыште ны йылмым огыт пале, ны йӱлам огыт жапле. Тидын шотышто Анна кызыт шонкалаш тӱҥалынам, манеш. Тудо марий йылмым тунемнеже, тӱвыра да йӱла дене лишкырак палыме лийнеже. Ончыкыжым налме шинчымашыж дене ешыж дене пайлалтнеже. Садланак МарГУ-со национальный культур да калык-влак кокласе институтыш тунемаш пурен. Ӱдыр куштымаш-влаклан, путешествийлан, тӱрлӧ аланыште шинчымашым пойдарымылан, капкылым вияҥдымылан кугу тӱткышым ойыра.
Анна XVIII курымысо пашазе олык марий-влакын вургемышт дене сценыш лектын. Йолыштыжо – йыдал, ӱмбалныже тӱрлӧ сӧрастарыш чолгыжын. Усталык номерыштыже марий легенде почеш Ирган образшым куштымаш гоч почын ончыктен. Конкурсышто Иванова эше «Келшымашын миссше» номинацийыште палемдалтын.
Ӱдыр-шамычын чапле куштымашым шындымыштлан браво манаш лиеш! Но моло участнице-шамыч дене таҥастарымаште калыкын эн кугу поянлыкшым – йылмыжым да йӱлажым, ончыктен сеҥен огытыл. Очыни, кажне марий зритель, тидыжым шижын да шке семынже шочмо калыкше верч тургыжланен. Сценыште одо, коми, ненец, манси, мордва йылмыла-влак тугай сӧралын йоҥгеныт. Шочмо калыкет нерген палдарыме годым содыки эн ончыч шке национальный поянлыклан кугу тӱткышым ойырыман. Чаманен каласыман, ты конкурсышто марий-шамыч нерген палдарымаш, чынжымак, начар ыле.
Кажныже – сеҥыше
А конкурсышто кажне гаяк участнице могай-гынат номинацийыште палемдалтын. Тыге лу ӱдыр шке койыш-шоктышыжлан, моторлыкшылан, уш-акылжылан келшыше титулым сулен. «Стильын мисше» номинацийыште – Мордва Республик гыч Влада Ганькина ойыртемалтын, «Усталыкын миссше» – Коми Республик гыч Дарья Истомина, «Ныжылгылыкын миссше» – Хант-Манси АО гыч Анастасия Тешкина лийыныт, «Калыкын чонжо мисс» да кумшо вице-миссын титулжым – Мордва Республик гыч Екатерина Зинова сулен, «Креативностьын миссше» да «Медиан миссше» – Удмурт Республик гыч Юлия Главатских, «Харизмын миссше» – Коми Республик гыч Галина Денисенкова.
Шочмо кундемдам да калыкдам тыгаяк йӧратыше лийза, ӱдыр-влак!
Авторын да Иван Речкинын фотожо-влак.