6-14 декабрь – Никотинан продукций дене пайдалыме деч аралыме арня
Российыште кажне кумшо еҥ тамакым тӱрга. Тудым шупшмым чарнаш шонышо-влаклан Йошкар-Оласе Тазалык рӱдерын фельдшерже Ксения Люлина икмыняр ой-каҥашым темла.
Шкаланда умылтарыза, молан тамак деч утлынеда. Мутлан, тыге тазалыкдам арален кодынеда, пашам кужунрак ыштынеда, хронический чер деч аралалтнеда, икшывыда да моло лишыл еҥда-влакым тазалыклан эҥгекым ыштыше тамак шикшым ынеда шӱлыктӧ.
Шоналтыза, вигак тамакым шуэда але эркын дене тидым ыштеда. Вигак кудалташ гын, сайрак. Но чот кужун шупшшо-влак, «синдром отмены» ынже лий манын, эркын дене чарнен кертыт. Тыгай годым кажне кечын кок тамаклан шагалрак тӱргыз. Але кок арня жапыште кудалташ шонен пыштенда гын, кажне вич кече гыч 1/3 тамаклан шагалрак шупшса.
Тамакым шагалрак шупшаш манын, шканда йӧндымылыкым ыштыза:
- пеленда тамакым, шырпым але зажигалкым ида коштыкто,
- тамакым суртда, паша верда деч тораштырак налза,
- тудым блок дене налын ида пыште,
- ик пачке пытымешке, весылан ида кай,
- тамакым пелыж марте шупшын ида шукто,
- кажне тамак деч вара, шикш пуш деч утлаш манын, кидым, шӱргым, пӱйым мушса, вургемым вашталтен чийыза,
- «компанийлан» тамакым ида тӱргӧ,
- тамакым шупшмыда шуын колтен гын, 3-5 минут чыталтыза, ты жапыште иктаж вес сомылым шуктыза,
- кечыште мыняр тамакым шупшмыдам шотлыза, кажне кечын шагалрак тӱргащ тыршыза,
- тамак мыняр шогымым возыза, арня мучаште туддене мыняр оксам аныклен кертыда ыле, шотлыза,
- мӧҥгыштӧ, машинаште, паша верыште тамакым да пепельницым ида арале.
Тамакым шуаш кузе сайрак?
- Тидлан посна кечым палемдыза. Тудым иктаж кугу событий дене (мутлан, шочмо кече) кылдыза. Варараклан шӱкалаш амалым ида кычал.
- Кок-кум арня ончыч поливитамин-влакым да С витаминым йӱаш тӱҥалза.
- Палемдыме кече деч ик-кок кече ончыч шукырак тамакым шупшса. Тыге тамакын уда компонентше-влакын организмыш шукырак логалмылан кӧра тудын организмлан эҥгекшым утларак шижыда.
Тамакым кудалтымеке, тыгай пале-влак лектын кертыт:
- кумыл вола;
- тургыжланеда,
- мален огыда керт,
- тӱткыш йомеш,
- шӱм чӱчкыдынрак кыра, пӱжалтара,
- умша кошка, кокырыкта, логарыштечыгылтара.
Шарныза, чыла тиде эрта. Тамакым шупшмо чот ынже шу манын, никотиновый пластырь, никотиновый жевательный резинкым, валериане, пустырник, пион настойкым йӱза.
Уто нелытым погымо деч лӱдыда гын…
- Кечеш кум-ныл гана кочса, малаш вочмо деч ончыч ида коч.
- Когыльым шагалрак кочса.
- Ик порций деч утла ида коч, талиҥгаш ешарен пыштыме деч ончыч 20 минут вучалтыза.
- Тамакым кампетке але пирожный дене ида алмаште, лучо олмам, апельсиным, кешырым але киярым кочса.
- Калорийым пытараш, тамак нерген мондаш физический упражненийым ыштыза.
Угыч тӱргаш тӱҥалында гын…
Шукыж годым айдемын тӱҥалтыш кум тылзыште чытыш «кӱрлеш». Чылаштлан тамакым шупшмым чарнымыда нерген ида ойло. Тамакым темлат гын, шупшмем ок шу манза. Чытыдымын шупшмыда шуэш гын, тыланда полшаш шонышо еҥлан йыҥгыртыза, шӱлымӧ гимнастикым ыштыза, олмам кочса, чайым але кофем йӱза, жевательный резинкым пурза, физупражненийым ыштыза.
Угыч шупшаш тӱҥалында гынат, кумылда ынже воло. Шукынжо икмыняр гана толашен ончат, но садикте тӱргымым чарнат. Тӱрлӧ йӧным кычалза, шкаланда келшышым муза да шонымашкыда шуза.
Марий Эл Республикысе Тазалык аралтыш министерствын материалже почеш ямдылыме.