Январь мучаште Йошкар-Олаште Калык-влак келшымаш пӧртыштӧ СВО ветеран-шамыч ассоциацийын собранийже эртаралтын. Тушко Марий Элым Вуйлатыше Юрий Зайцев ушнен. Мероприятий годым Вуйлатыше Валентина Тимофеевалан «Участнику специальной военной операции» медальым кучыктен.
Ача-ава – тӱҥ эҥертыш
Валентина Тимофеева – Морко район Йоплан ялын шочшыжо. Ты марий ӱдырамашын илыш корныжым радамлет гын, тудын пеҥгыдылыкшылан, лишыл еҥ-влак верч чыла ышташ ямде улмыжлан, кӧргӧ вий-куатшылан, лӱддымылыкшылан чылт ӧрат. Пӱрымаш тудым сайынак «почкен», туге гынат Валентинан чоныштыжо порылык озалана. Сӧй пасушто элнан тыныслыкше верч кредалше салтак-влаклан полшаш шонен, марий ӱдырамаш Россий Обороно министерстве дене контрактым пеҥгыдемден да спецоперацийыш каен.
– Ончыч шочмо ялысе, вара Марий Кужерысе школлаште тунемынам. Вара Морко посёлкысо 24-ше номеран училищыште штукатур-малярлан тунем лектынам. Налме профессием дене шке кундемыштак идалык наре пашам ыштышым, вара Москош кайышым. Тунам продавец-кассирлан шке кӱшеш тунем лекташ шоненам, садлан, оксам ыштен налаш манын, кугу олаш кудалынам. Тушто школлаште, эмлымверлаште, кугу пӧртлаште штукатур пашам шуктенам. Ик тылзылан кайыше 13 ийлан Москош кодынам. Тушто икшывем-влакын ачашт дене палыме лийынам. Тыге Андрей дене пырля илаш тӱҥалынна, кок икшывым куштенна. Но вара корнына ойырлен, – каласкала Валентина.
Икшыве-влакым ончаш, туныкташ, йолӱмбак шогалташ кӱлын. Валентинан вачӱмбакыже ачанат, аванат сомылжо возын. Ик жап тудо посёлкысо пилорамыште тыршен, вара вахте йӧн дене Москош пашаш каен. Андрей СВО-што кредалын, Бахмут верч шогымо годым нелын сусыргымеке, мӧҥгыштӧ колен.
– Мыйын тӱҥ эҥертышем ача ден авам, акам-шамыч улыт. Тачат нунылан тауштем да тазалыкышт верч Юмылан пелештем. Йоча-шамычым куштымаштат, илышын тӱрлӧ ситуацийыштыжат эреак полшеныт. Шке лукан да леведышан лияш шонен, уэш Москош пашам ышташ каяш логалын. Варажым ипотеке йӧн дене Йошкар-Олаште пачерым налынам, йоча-шамычым оласе школыш тунемаш колтенам. Мый тугак вахте йӧн дене пашам ышташ кудалыштынам, уке улмем годым авам ял гыч йоча-влакым ончаш толын, – ойла В.Тимофеева.
Дисциплине – икымше верыште
2023 ий кеҥеж тӱҥалтыште Валентина Россий Обороно министерстве дене СВО-ш каяш контрактым пеҥгыдемденыт. Марий ӱдырамашлан могай войскаш колташ ойырымешке вучаш кӱштеныт. Ты жапыште тудын нерген ала монденыт, ала кылым ыштен сеҥен огытыл, Валентина тачат тидлан вашмутым ок пале.
– Ик ий гыч Йошкар-Оласе военкоматыш миенам. СВО-ш кайынем, шкенан-шамычлан полшынем, манынам. Тушто медицине пашаеҥлан але поварлан шинчымашым пеҥгыдемдыме документым йодыныт. Мыйжын тыгай лийын огыл. Тылеч вара лӱмын курсым эртенам, дипломым налынам, – палдара СВО-н ветеранже.
2024 ий августышто Валентина Тимофеева спецоперацийыш каен. Тушко кайымыж нерген аваже да йочаже-шамыч веле паленыт. Сентябрьыште марий ӱдырамаш службым кредалмаш-влак кайыме кундемыште тӱҥалын.
– Авам, очыни, шке семынже садыгак тургыжланен. Но ты ганат тудо мыйым поддержатлен. Йоча-шамыч дене тушко кайымем шотышто кужу жап мутланенна, нуно мыйым умыленыт.
Тушто мыйым танковый войскаш медшӱжарлан ойыреныт. Частьыш миен шумеке, повар пашам шукташ ӱшаненыт. Кумшӱдӧ наре салтаклан кочкаш шолтенам, кӱмыж-совлам шкеак мушкыныт. Блиндажыште илыше-шамычат тыглаяк илышым илат: порядкым эскерат, дисциплиным шуктат, шкем шуарат да моло сомылымат вораҥдарат. Мый кочмыверлан ответственный лийынам, тусо порядкылан мутым кученам.
Кушто мый служитленам, тусо салтак-шамыч ончылно улшо штурмовик-влаклан тӱрлӧ сатум шупшыктеныт. Нуно тыгак гуманитарный полышым вашлияш позицийышт гыч лектыныт. Тыгай-шамычым тушманын дронжо эреак «кӱтен». Садлан моткоч лӱдыкшӧ лийын. Мыят икмыняр гана гуманитарный полышым вашлияш лектынам. Тунамак Марий Элысе «За Марий Эл» фондын вуйлатышыже Роман Золотухин, «Лучики добра» тӱшкан еҥже Татьяна Тораева, поро кумылан моло ӱдырамаш-шамыч, «Марий ушем» гыч Василий Петров дене палыме лийынам. Шочмо кундем деч тораште улмо годым шкенан-шамычым ужат, да чонлан чот сайын чучын. Ме палыме лийын огынал гынат, вашла ужмыланна моткоч йывыртенна, – чонжым почо Валентина.
Канде шинчажлан – «Василёк»
Валентина Тимофеева деч командир частьыш кайыме годым могай позывнойым ойырымыж шотышто умылкален. Марий ӱдырамаш вигак «Йошка» манын вашештен. Ты лӱмым тудо республикнан рӱдолажым кӱчыкын тыге ойлымышт дене кылдаш шонен улмаш.
– Ты лӱм тыланет келшен огеш тол, маныныт. Вара водитель мыйым ончалын да айста тудым «Василёк» манына, каласен. Пелганде тӱсан шинчамлан кӧра тыгай лӱмым пуэныт. Мый нунын дене кӧненам, – радамла марий ӱдырамаш.
Частьыште Валентина ӱдырамаш кокла гыч шкет лийын, садлан тидын шотышто тургыжланен. Ойлымыж почеш, тӱҥалтыште салтак-шамыч шке коклаштышт ӱдырамашлан утыжым куанен огытыл. Вет нуно пӧръеҥ-влак коклаште илен тунемыныт, мом шонымыштымат тура каласен кертыныт. А тыште шкем кучыман, содыки ончылнет – ӱдырамаш.
– Мыланем ты частьыш логалаш пиал шыргажалын, очыни. Командований сай, порядкым да дисциплиным шуктышо лийын. Адакшым военный полиций шке пашажым эскерен. Садлан мыйын ваштареш торжалыкым шижын омыл. Кунам салтак-влакым у еҥ дене палымым ыштеныт – вигак каласенам: рвезе-шамыч тендан дене кугешнем, те мыланем чылан иза-шольо гай улыда. Тыгодым шинча йырем вӱд налын, – ойла Валентина.
Приказ
Идалык гыч марий ӱдырамаш мӧҥгыжӧ икымше отпускыш толын. Каналтымеке, уэш службыш каен. Но ик жап гыч кӱшыч приказ толын – медицине ротын поварже Валентина Тимофеевам 45 ийыш шумыж дене увольненийыш колташ. Тидланже тудо кеч-мыняр тореш лийын гынат, приказым шуктыман. Мӧҥгӧ пӧртылмекат, ӱдырамаш верысе военкоматыш икмыняр гана миен, спецоперацийыш уэш каяш йодын. Но вашмут эре тугаяк лийын.
Валентина Тимофеева кызыт патриотизм шӱлышан тӱрлӧ мероприятийышке ушна, салтак-влаклан гуманитарный полышым погаш полша. Марий кундемысе СВО-н ветеранже-шамычлан келыштаралтше ушем, ассоциаций-влакын ик еҥжылан шотлалтеш. Тылеч посна ӱдырамаш Марий кугыжаныш университетыште кӱшыл шинчымашым налеш, технолог лияш ямдылалтеш. Ойлымыж почеш, тидыже – тудын ик эн кугу шонымашыже. Ты ӱдырамашын университетыш тунемаш пурымо корныжат шкешотан. Тидыже марий ӱдырамашын вий-куатшым эше ик гана пеҥгыдемда.
Палемдыман, ветеран Валентина Тимофееван кугезыже-влак Кугу Ачамланде сар годым сеҥымашым лишемдаш полшымаште шке надырыштым пыштеныт. Коваже, ачажын аваже – Зинаида Фёдоровна Тимофеева –тунам 16 ияш лийын. Тудо сарыш колташ имньым ончен, тыгак Юл эҥер воктене окопым кӱнчымаште тыршен. Кӱнчымышт годым кок ӱдыр ӱмбаке мланде сирлен камвозын. Валентинан коважым утарен шуктеныт, а вес ӱдыр колен. Зинаида Фёдоровна – тылын ветеранже, мер илышыштат чолгалыкым ончыктен. Кочаже, аважын ачаже – Николай Максимович Пидаев – сарыште кредалын. Тушман ваштареш шогымыж годым патырлыкым да лӱддымылыкым ончыктымыжлан ятыр медаль дене палемденыт.
«Василёк» ойла: «Кугезе коча-ковамын лӱддымылыкышт, полшаш шонымышт, очыни, мыйынат вӱрыштем. Садлан спецоперацийыш каяш да шкенан-шамычлан иктаж семын да полшаш кумылаҥынам».
Авторын да еш альбом гыч налме фото-влак.