СВО-н участникше, марий талешке Евгений Викторович Юсуповын ӱмыргорныжо яклакажак лийын огыл. Тудо Казахстаныште шочын-кушкын. Кид-йолжо чылалан толын. Марий Элысе мотор ӱдыр дене палыме лиймеке, коча-коважын, ача-аважын шочмо мландышкыже толын. Ешым поген, кум икшывым шочыктен. Пуламыр тӱҥалмеке, шке кумылын элнам аралаш каен да тушко вуйым пыштен…
«Илаш кӱлеш»
Вийвал пӧръеҥын, шуко шочшан ачан, йӧратыме пелашын 2023 ий 30 ноябрьыште сӧй пасуэш ӱмыржӧ кӱрылтын. Еш тулыкеш кодын. Салтакын пелашыже Дарья Петровна икшывышт верч пеҥгыде лияш тырша, родо-тукымжо, йолташыже-влак ончылно, вачым кӱшкӧ нӧлталын, кажнылан порын шыргыжеш. Но ӱдырамаш чон пушкыдо. Пелашыж нерген шоналтат, шинча йырже вӱд налеш.
– Илаш кӱлеш. Мый кызыт сурт сомылкам ыштем. Йочам-влакым тӱрлӧ секцийыш коштыктем. Кугурак икшывына, 13 ияш Арсений, Озаҥысе Суворовский училищыште тунемеш. Ачаже пытартыш бойыш кайымыж деч ончыч тушко колташ кӱштен. Эргыжлан чын пӧръеҥ кушкаш сугыньлен. Арина ӱдырна Шернур посёлкысо 1-ше №-ан школышто 6-шо кадет классыште шинчымашым пога, а Маша – 2-шо классыште, – ойла Дарья Петровна.
Тора Казахстаныште, степян верыште
Е.Юсупов Тургайский область Жаксы районысо Белагаш посёлкышто 1985 ий 16 февральыште шочын. Ачаж нерген Арина ӱдыржӧ шымлыме пашам возен да тудо каласкала:
– СССР жапыште сӧреман мландым савыраш тӱҥалмеке, кугезе кочам ден кугезе ковам Казахстаныш каеныт. Ешышт кугу лийын, 12 йоча кушкын, сандене илашышт нунылан кугу пӧртым ойыреныт.
Ачам моткоч ушан йоча кушкын. Куд ияшак школыш каен, визытанлан веле тунемын, казах йылме дене сайын мутланен моштен, поро, ешыжлан эҥертыш кушкын. 11 класс деч вара тудо Алма-Ата ола воктене погранвойскаште порысшым шуктен. Сержант званиян мӧҥгыжӧ пӧртылын. Электросетьлаште токарьлан да электромеханиклан пашам ыштен.
Мемнан родына-влак уло Россий да Казахстан мучко улыт. Кугезе кочам шукертак колен, а ковам Казахстаныште ила.
Ачам ден авам соцкыл полшымо дене палыме лийыныт. Авам – Шернур районысо Кужнур ялын ӱдыржӧ. Ачам Казахстаныште шочын гынат, национальностьшо дене марий. Казахский паспортыштыжак тыге возымо. Авам дене, Соцкыл полышмо дене, ик ий вашла возкаленыт, телефон дене йыҥгыртеныт. Виртуальный келшымаш чын йӧратымашыш савырнен. Ачам эн ончыч шке коваж деке Воронеж олаш толын. Тушто пелий илен. Вара 2011 ийыште Марий Элыш авам дене вашлияш толын да мӧҥгеш шочмо кундемышкыже пӧртылмыжӧ шуын огыл. А 2012 ийыште ачам ден авам ешым погеныт. Ныл ий Йошкар-Олаште айлыме пачерыште иленыт. А вара кугу ешна дене Шернур районыш илаш толмо. Йӱштӧ Памаш ялыште пӧртым налме.
«Пӧртыламак!»
2022 ийыште СВО тӱҥалме нерген пален налмеке, Евгений Викторович чонжо дене тунамак салтак радамыш каяш шонен. Эркын дене ешыжым тидлан ямдылен. Да 2023 ий 28 июльышто шонымашыжым шуктен.
– Авамын ачам колтымыжо шуын огыл. Но тудо тыныслык, йоча-влакын волгыдо ончыкылыкышт верч СВО-ш кайышаш улам, ойлен. Ешыжым «Мый обязательно пӧртылам!» манын лыпландарен.
Оренбург областьысе Тоцк олаште эн ончыч службым эртен. Вара салтак-влакым ДНР-ыш колтеныт. «Тихий» позывноян ачам стрелок, гранатомётчикын полышкалышыже, стрелковый отделенийын, варажым взводын командирже лийын. Илышын акшым пален да салтакше-влакым икшывыже семынак арален. Боевой йолташыже-влак тудым чын верч шогышо, патыр да виян улмыжым эре палемденыт.
Шке подразделенийжын шогымыж годым авамлан чӱчкыдын йыҥгыртен, кечеш икмыняр ганат йыҥгыртен кертеш ыле. Заданийыш каен гын, кок арня дене кыл лийын огыл. Неле тат годым «Йӧратымем, мый денем чыла сай» але «Мый илыше да таза улам» манын, шке возен але иктаж-кӧлан возен колташ кӱштен.
2023 ий октябрьыште ачамлан лӱддымылыкым ончыктымыжлан медальым пуаш палемдыме. Тудын сослуживецше тидын шотышто теве мом ойлен: «Тыгай медальым боевой задачым сайын шуктымылан пуат. Мый тушман позицийыш икымше пуренам. А «Тихий», «Маэстро», «Джин» да «Виста» позывноян салтак-влак вес кечын кокымшо ротын ик ужашыж дене пошкудо тушман позицийыш пуреныт, да тушеч 38 украин боевик лӱдын куржын. Ме икымше тушманын позицийжым налын кертынна, а тиде 800 метр наре кужытан окоп».
А 30 ноябрьыште авамлан ачам боевой заданий гыч пӧртылын огыл манын йыҥгыртен каласеныт, – ойла Арина.
Эн сай да эн поро
Ойго ешым эшеат чот ваш йӧраташ да пагалаш таратен.
– Ачай пашалан кожмак лийын. Мланде пашам поснак чот йӧратен. Изишат канен огыл, эре мом-гынат ыштен. Уста сварщик, столяр лийын, тамлын кочкаш ыштен моштен. Порядкым йӧратен: кажне ӱзгар шке верыште кийышаш ыле. Мемнамат, икшывыже-влакым, пашалан туныктен. Изирак Маша ӱдыржым поснак чот ончен. Ме кумытынат тӱжвал сын денат, койыш-шоктыш денат ачана гай улына. Мемнан фотографийнам ончымыж годым эре ойлен: «Тиде чыла мыйын!» Ме тудын куанже лийынна. Ме умылена, ачай ынде виян кидше дене мемнам ок ӧндал, тудо кава гыч мемнам эскера…, – манеш Евгений Викторовичын Арина шӱм падырашыже.
Тудо каен. Но ешыжын ушыштыжо ӱмырешлан сай пелаш, ача, Шочмо мландым аралыше, поро чонан айдеме семын кодын.
Еш альбом гыч налме фото-влак.