манеш Карелийыште канен толшо, СВО участник Александр Екимовын (1995-2023) аваже Зоя Александровна.
Корно – Карелийыш
20-25 июльышто Марий Эл гыч СВО-што лийше герой-влакын кандаш авашт Карелий мучко канен да ончен коштыныт. Нунын дене пырля ик тӱшкаштак Чечня, Владивосток, Курск да моло ола гычат спецоперацийын участникше-влакын родо-тукымышт лийыныт.
Нунылан Карелийыш миен толаш да тӱрлӧ верым ужын кошташ «Защитники Отечества» фондын «Своих не бросаем!» проектше йӧным ыштен. Тыгодым «РЖД» ОАО, Российысе Минобороно да «РЖД Тур» туроператор полшеныт.
Тиде путешествий нерген Марий Турек район Яшмет ялыште илыше Зоя Екимова каласкалыш:
– Эн ончычак Марий Элысе тӱшка деч ты мероприятийым эртарен колтышо да полшышо чыла еҥлан кугу таум каласем. Моткоч тау шкенан коллективлан: ме икгай ойган веле огыл улына, тӱрлӧ шотышто ик семынак шонена да илышым умылена.
Ме Курыкмарий район Мишкӓн ял гыч Светлана Романова дене эре пырля коштна. Тудым кокымшо гана веле ужынам, палыме лияш «Сосновый бор» санаторийыш миенам ыле. Ты ӱдырамаш моткочак лишыл еҥыш савырнен. Тудын Станислав эргыже, мыйын Сашокем да эше кок салтак ик заданийыш пырля каеныт, да нылытынат тушанак вуйым пыштеныт. Светлана дене пырля кутырышна, шортна, веселитлышна…
Петрозаводскыш миен шумеке, мемнам вокзалыште муро дене вашлийыныт. Варажымат эре поро да оҥай экскурсовод-шамыч логалыныт. Карел калык, тусо илыш нерген шуко пален налынам. Тиде путешествий ӱмаште Шем теҥыз воктене каныме деч чотырак келшыш, кӧргӧ чонемлан куштылгырак лие.
Калитка, кол шӱр…
– Мемнам чыла вере сайын вашлийыныт, карел-влакын калитка когыльышт дене сийленыт. Тиде – уржа гыч ыштыме да кӧргышкыжӧ шӱрашым пыштыме лепошка. Тыгак карел крендельым тамлаш темленыт. Умылтарышт: ожно тушто шыдаҥ шочын огыл, сандене уржа дене гына ыштеныт. Тыгак карел ден финн-влакын йошкар кол дене шолтымо кол шӱрыштым (лохикейтто маналтеш) пукшеныт.
Эн ончыч Петрозаводск олам ончен коштна. Вара мемнам «Кижи» заповедник-тоштерышке наҥгайышт. Тушто купеч пӧрт-влакым, ик пуда деч посна чоҥымо пу черкым да моло оралтымат ужна.
Варажым корнына Сортавалаш шуйналте, ты изирак ола дене палыме лийна, Рускеаласе вӱдшуҥгалтышым (водопад) ужна. Тусо лютеран черкыш пурен, орган музыкым колыштын, теҥгылыште шинченна.
Историй гыч ятыр фактым пален нална. Карелийыште шунгитым, ош гранитым луктыныт. Мемнам шахтышкат намийышт.
Тыгак карел-влакын национальный вургемышт дене палдарышт, чиен ончашат йӧн лие. Мылам кугу ӱдырамаш-вельможан вургемжым пуышт.
Варажым Ленинград областьысе Выборг олаште пеш мотор вич площадь мучко коштын савырненна. Финский заливыште изи отро вӱд покшелне шогышо орышто лийынна. Тудо кызыт «Выборгский замок» тоштер-заповедник маналтеш. Тыгак смолам шолтымо верым онченна.
Выборгышто «Толстая Катерина» рестораныште мыланна рыцарь-влакын кочмо кочкышыштым темленыт. Мутат уке, рецептшым уэмденыт, а ӱстембалне поян чес ыле: шылым, колым, бадьям, эсогыл ушкал йылмым да молымат пукшеныт, йӱышымат пуэныт.
Мо оҥайже: ятыр мероприятий годым чечен-влак лезгинкым куштеныт. Эре нуным ончен, меат, Марий Эл гыч мийыше марий да руш ӱдырамаш-влак, марий сӱаным чӱктышна да шкенан мурына почеш мастарлыкнам ончыктышна Тидым пырля коштшо еҥ-влак совым чот кырен вашлийыч.
Илышын кочыжо да куанже
Зоя Александровна Александр эргыж дене кугешна. 2022 ийыште тудлан повестке толын.
– Кузе шылын кодам?! Вара Яшмет урем дене ошкыл эртенат, ялысе марий-влакын шинчашкышт ончалынат ом керт. Мый вет армийыште присягым приниматленам, тудлан ӱшанле лийшаш улам, – ойлен аважлан рвезе.
Саша тунам Моско областьысе Королёв олаште кухньылан фрезам ыштымаште тыршен да лачак отпускыш толын улмаш. 26 ияш рвезе повесткым ужын да вигак военкоматыш кудалын. Мобилизаций почеш служитлыше А.Екимовын ӱмыржӧ 2023 ий 22 августышто кӱрылтын. Тений тудлан 14 майыште 30 ий темеш ыле…
З.Екимова Саша эргыжын сонарзе да кидмастар лиймыж нерген ойлыш. еҥ-влакын иктаж-могай техникышт пудырген гын, ачалаш тудлан конденыт. Ялыште изак-шоляк-влак мончам, беседкым чоҥеныт.
Кум эргым ончен куштышо марий ӱдырамаш кок эргым йомдарен. Саша деч пел ий ончыч мартыште 21 ияш Ваня эргыже ӱмыр лугыч колен.
Зоя Александровнан пелашыже эрге-влакын изишт улмо годымак илыш дене чеверласен. Шке ачажат ондак каен. Сандене аваже 38 ияш улмыж марте йоча-влакым кушташ полшен.
– Колхозышто ыштенам. Мӧҥгышкем паша гыч толмемлан авам кочкаш шолтен ямдылен, эргым-влакым пукшен, ончаш полшен. Тидлан пеш чот тауштем. Ме изам ден коктын кушкынна. Авам ситцым заказатлен, Лиза кокамлан (шке акажлан) тувырым монь ургыктен. Тидын шотыштыжо пиалан лийынам, чот нужнанжак илен огынал.
А тиде путешествий мыланем эше иктым умылаш полшыш: тӱня кугу да кочо пӱрымашан еҥ ятыр, мый гына омыл. Сандене ойгым чытен лекташ полшышо родем-влаклан Надежда Половниковалан, Лилия Курочкиналан, Надежда Ерофеевалан, поро покудем-шамыч Надежда Осиповалан, Ирина Ямбарцевалан, Светлана Семёновалан, Салима Яшметовалан да ӱмыр мучко йолташ ӱдыр семын полшышо Галина Кутузовалан моткоч кугун тауштынем.
Теве ты ганат Карелийыш лектын каенам гын, Светлана Митрофановна кок пием (иктыже Саша эргымын Семён пийже да кудалтен кодымо Гретта пийым шӱкалын омыл), пырысем пукшен, пакчасаскаш да пеледышлашке вӱдым шавен. Укем шеҥгеч ятыр сомыл погынен: ынде компотым ыштем, киярым шинчалтем, шоганым луктам…
Зоя Екимовам кызыт 31 ияш Алёша эргыже куандара. Тудо каныш кечылам аваж дене эртараш тырша. А кок тылзе ончыч Зоя Александровна кова лийын. Эрге-шешкыжын унала толмышт годым поро кумылжо дене изи чукайым вӱчкалта да пиалым шижеш.