Шкешт марий ялыште илат гынат, эрдене кынелмеке, нуно икте-весылан «Вuon mattino!» манын пелештат. Вет итальян йылме гыч ты шомак «Поро эр!» манын кусаралтеш. Ынде икмыняр ий – тыге. Молан? Риналдо Карделли – итальян пӧръеҥ, тудо марий ӱдырамашым йӧратен шынден да Российыш илаш толын.
Марий-итальян еш Наталия Степановнан шочмо ялыштыже, Морко район Эҥерсолаште, ила.
Италийыште
– Ончычсо пелашем деч ойырлен, Италийыш 2002 ийыште икымше гана каенам, йылмым да верым палыде. Ончыч ты элын кечывалвел ужашыштыже ик ешыште илалше еҥым онченам. Рабочий визым ыштымеш, вес пашаш каяш ок лий ыле. Вара кум арня гыч Италийын йӱдвел ужашышкыже логалынам, туштат ик ешыште тылзе наре тыршенам. Кумшо ешыште пашам ыштыме годым кӱлеш документ-влакым погаш тӱҥалынам, саде еш мыланем тидын шотышто чот полшен. Тыге мый фруктым куштымо сезонный пашаште тыршенам.
Паша тургым шошым тӱҥалеш ыле. Тушто фруктовый пушеҥге-влакым: персикым, хурмам, сливым – шуэмденна. Уто укшлам пӱчкедымеке, саска шолдыра шочеш.
Саде озанлыкыште эше пионым куштат ыле. Шошым кажне пеледыш вондышто, кӱжгӱ вургыжым гына коден, тыгыдырак игыжым кораҥденна. Пион пеледмеке, аршаш-влакым погенна. Ончыкет пеледыш орам конден пыштат, а ваштареш – кугу воштончыш. Тушко ончен, чылт икгай лу пеледышым открыткысе гай мотор да чатка аршашыш погенна. Вет пион сорт иктак гынат, пеледышыже тӱрлӧ форман лийын. Ой, могай мотор манын шогылташ жап уке ыле – робот гай писын пашам ыштенна, – каласкала Н.Павлова.
Верысе моторлыкым ончен кошташ каныш кечыште лийын. Наталья Степановна Фаэнца изирак олаште пӧлемым айлен илен. Шукыж годым велосипед дене кудалыштын. Палыме итальян ӱдырамаш тудым шке машинаж дене тӱрлӧ вере кудалыштыктен: теҥыз дек, кафеш але рестораныш, моло вере. Кок ӱдырамаш кызытат кылым куча. Наталия Степановнан пелашыже Италийыш кая гын, тудын гоч пӧлекым колта, тудат – тыгак. Пашам ыштыме ешыж денат кыл йомын огыл.
Мланде ден кава
Риналдо Карделли – итальян пӧръеҥ. Н.Павлова дене ик озанлыкыште тыршеныт. Но ӱдырамаш тудым лач пырля пашам ыштыше еҥ семын гына ужын. Икымше пелашыж деч ойырлен кайымеке, кокымшо гана ешым чумыраш шонымаш йӧршын лийын огыл. Туге гынат пӧръеҥлан келшымыжым Наталия Степановна шижын. Икте-весе коклаштышт кыл эркын дене вияҥын. Ийгот погына, эре самырык от лий, икшыве-влакын – шке илышышт, эҥертыш кӱлешак манын шонкален, ӱдырамаш Риналдо могырыш шкеат ошкылым ыштен.
– Шӱм-чонышкем кугу кӧгӧным сакенам да тудым нигӧлан почмем шуын огыл. Но Риналдо чакнен огыл. Мыйым итат ончо, пӧръеҥ дек чытышем нимогай уке манын ойлымемлан «Мыйын чытышем когыляннат сита» манын вашештен. Шкетын илен тунемынам, кочкаш шолташ йӧршынат ом йӧрате манмемлан «Мый кочкаш шолташ тӱҥалам» вашештен. Мый адак торешланенам, а Риналдо савырен ойлен.
Шкенжым кеч-могай ситуацийыште ласкан кучымыжо, уш-акылже дене чонем савырен кертын. Тудо пеш тыматле, йӱкым ик ганат ок кугемде. Иктаж-мо ок келше гын, мый иканаште луктын ойлем, тудо колыштеш да шотыш налеш. Ме тӱрлӧ улына. Болгарий гыч пырля пашам ыштыше ӱдырамаш икана ойлен ыле: «Коктынжо кузе илаш тӱҥалыда, те вет кава ден мланде гай улыда?!» – шыргыжал ойла Н.Павлова.
Российыште
Йотэлыште пашам ыштымыж годым Наталия Степановна мӧҥгӧ, Российыш, илаш каем манын Риналдолан вигак ойлен. Италийыш илаш кодаш шоненат огыл. Тыге 16 ий вес элыште пашам ыштен, шочмо кундемышкыже пӧртылын. Тылеч ончыч Риналдо Российыш кум тылзылан толын коштын, вара Италийыш кум тылзыланак каен. 2021 ийыште Российыште нуно возалтыныт.
Икымше гана мемнан элыш итальян пӧръеҥ кандаш ий ончыч толын. Эҥерсолаш миен да тудлан йоча пагытышкыже коча-коваж дек логалмыла чучын – нунат тыгак озанлыкым кученыт, вольыкым ашненыт.
Вате-марий кызытат вольыкым ашнат: ушкалым, кеҥежлан сурткайыкым налыт. Эрдене сурт сомылкам пырля ыштат. Ушкалым озавате лӱшта. Риналдо тидлан эше тунем шуын огыл, аппарат лиеш гын, лӱштем ыле, манеш. Вара Наталия Степановна пашаш кудалеш. Тудо пошкудо Кӱчыкэҥер ял клубышто художественный вуйлатыше. Шке жапыштыже И.С.Палантай лӱмеш музыкальный училищым тунем пытаренат, Кокласола лицейыште музык урокым вӱда. Кӱслем, пианиным шокта, йоча-влаклан шиялтышым шокташ туныкта.
Марий-итальян ешыште кочкаш шолтымылан Риналдо вуйын шога. Каныш кечылаште Наталия Степановнат иктаж-могай тутло сийым ямдыла. Пӧръеҥ шӱрым ок йӧрате, садлан шукыж годым песто соус але поҥго дене пастым ямдыла, пиццымат ышта, десерт дене куандара. Верысе кочкыш гыч тудлан салма пареҥге, пельмень утларак келшат.
Кеҥежым вате-марий шуко жапым пакчаште эртарат. Пӱртӱсыштӧ лияш йӧратат, емыжым, поҥгым погат. Итальян пӧръеҥлан Марий кундемысе пӱртӱс моткоч келша, кажне пагытын – шке моторлыкшо манын палемда тудо.
Наталия Степановна пелашыж дене итальянла мутлана, садлан пӧръеҥ руш але марий йылмым ок пале. Лач икмыняр шомакым умыла, шкежат ойла. Итальян пӧръеҥ марий ялыш илаш толынат, пошкудо-влак ончыч ӧрыныт, нунылан тиде оҥайын чучын. А ынде чылан палат, тунем шуыныт.
2018 ий деч вара ӱдырамаш Италийыш миен коштын огыл. Адакшым вольыкым коден, коктынат тушко лектын кудалаш ок лий. Риналдо идалыклан кок гана шочмо элышкыже аважым, йолташыже-влакым ужаш миен толеш. Коктын пырля Йошкар-Олаште чӱчкыдын лийыт, Озаҥыш кудалыштыт. Риналдолан Российыште илаш келша. Тысе илышым эшеат сайын пален налаш манын, итальян пӧръеҥ элна мучко путешествоватлаш кумылаҥын.
Еш альбом гыч налме фото-влак.