26 январь гыч 1 февраль марте Инфекциян огыл чер-влак деч аралалтме шотышто профилактике арня эрта.
Кеч-кузе тарванылме физический чолгалыклан шотлалтеш. Тидын нерген Марий Элысе Тазалык аралтыш министерствын эмлыме-профилактике полыш да лицензирований пӧлкан советникше Наталья Чегаева палдара.
Йолын коштмаш, куштымаш, иймаш, пӧрткӧргым эрыктымаш, йоча-влак дене модмаш, пий дене уремыште коштмаш, сад-пакчаште шогылтмаш физически чолга лияш полшат. Чын кочмо, тамак шупшде илыме дене пырля эре тарванылмаш – шӱм да шодо тазалыкым аралымаште пайдале йӧн. Но кызыт ятырын ситышын огыт тарваныл.
Шӱмлан пайдале
Физически чолга лийме шӱмым пеҥгыдемда, тудлан кислородым сайынрак кучылташ полша, вӱр коштмым саемда, шӱмын ишемий чержым чактара. Эре тарванылме дене сурт коклаштат тӱрлӧ сомылым шукташ куштылгырак. Тыгак кугу вӱргорно давлений иземеш, уда холестерин да триглицерид шагалемыт, вӱрыштӧ сакыр нормыш толеш, кап нелытым эскераш, лу пеҥгыдылыкым аралаш (остеопороз лийын кертме лӱдыкшӧ иземеш), сайынрак малаш, вуйдорыклан чолганрак пашам ышташ полша, деменций деч арала, тургыжланымашым иземда.
Шукырак тарванылше шӱм-вӱргорно черан еҥ-влак шинчаш тыршыше-влак деч утларак илат, шӱм приступат шагалрак лиеш. Шӱмын пашажым саемдаш манын, кидге, йолге тарватылман. Тидлан йолын коштман, ийман, велосипед дене кудалыштман, куштыман.
Тыгак чогашылым пеҥгы-демдыше занятий-влак пайдале улыт. Ийгот эртыме дене чогашыл лушкыдемеш. Южо сомылым ышташ, мутлан, шнурокым кылдаш кумык лияш, банкым почаш, сумкам нӧлташ, эсогыл пӱкен гыч кынелаш неле лиеш. Шоҥгыеҥ-влакын камвочмылан кӧра лу вашке тугалтеш. Вийым йодшо упражнений-влак чогашылым да лум пеҥгыдемдат, метаболизмым саемдат.
Кушеч тӱҥалман?
Физический упражнений-влакым ышташ тӱҥалме деч ончыч таза еҥлан врач дене каҥашаш огеш кӱл. Но шӱм-вӱргорно черан-влаклан врач деке миен толман.
Тидым теве кунам поснак шотыш налман:
- жапын-жапын оҥ тураште коршта, давлений кӱза да шӱлыш петырна,
- сакыр диабет дене орланеда,
- шукерте огыл инфаркт лийын але шӱмлан операцийым ыштеныт.
Нине пале-влак годым упражненийым ыштымым чарныман:
- оҥышто, шӱйыштӧ, оҥылашлушто, вачыште, тупышто але кидыште йӱлатымым, ишыктымым, темдымым шижыда,
- укшинчыкта,
- шӱлыш петырна,
- шӱм чот кыра, кидшер чӱчкыдемеш але эркышна,
- вуй пӧрдеш.
Шотыш налза
- Физический упражнений-влакым кажне кечын ыштыза, тыгодым нуным кажне кечылан икшырымын пайлыза.
- Шкаланда тидлан посна жапым палемдыза. Но, кочмеке, ик шагат, кеч-могай нелырак сомыл деч вара пел шагат вучалтыман.
- Шке вийланда келшыше упражнений гыч тӱҥалза, нелыракым эркын дене ешарыза.
- Спорт вургемым чийыза, снаряженийым налза, чонланда келшыше верыште заниматлыза.
- Игечым шотыш налза, чот шокшо але йӱштӧ годым пландам вашталтен кертыда.
- Шагалрак шинчаш тыршыза. Кажне кечын кеч изиш йолын коштса. Икымше кок арняште кечеш лу минутым тидлан ойырыза.
- Вара торашкырак кайыза, 15 минут коштса. Тунем шумек, изиш писынрак ошкедаш тӱҥалза.
- Чон ласкалык нергенат ида мондо. Тургыжланеда гын, кугун шӱлыза, йога дене заниматлыза.
Марий Эл Республикысе Тазалык аралтыш министерствын материалже почеш ямдылыме.