13-19 апрель – Вӱрым да лувемым пуымо дене палдарыме арня (20 апрельыште Российыште Донор кече вашеш)
Кажне ийын 20 апрельыште Российыште Вӱр донорын национальный кечыжым палемдат. 194 ий ончыч ты кечын Санкт-Петербургысо акушер Андрей Мартынович Вольф азам ыштыме годым вӱрым шуко йомдарыше ӱдырамашын илышыжым утарен коден – пелашыжын вӱржым колтен.
А кызыт донор-влакын вӱрышт миллион дене черлыеҥын илышыжым арален кодаш полша. Тидын нерген Марий Эл Республикысе Тазалык аралтыш министерствын тӱҥ внештатный специалист-трансфузиологшо Наталья Лопатина кумданрак палдара.
Черым эмлымаште, эмым ыштымаште…
Донор лийме – тиде весылан полшымо пример, посна философий. Донор черлыеҥлан шукыж годым кокымшо шочмо кечым пӧлекла.
Шуко черым эмлыме годым донор вӱрын компонентше-влакым (эритроцитым, плазмым, тромбоцитым, криопреципитатым) колтымо деч посна ок лий. Донор вӱр гыч эм препарат-влакым ыштат: альбуминым, вӱрым малтыше фактор-влакым, иммуноглобулиным. Эм препарат-влакым ямдылаш вӱр плазме заготовкым шукемдыме шотышто концепцийым РФ Правительствыште пеҥгыдемдыме, тыге Российысе тазалык аралтыш аланыште импортный эм препарат деч зависитлымым чарнат, национальный лӱдыкшыдымылык пеҥгыдемеш.
Весылан полшен, пайдам налыт
Эшежым донор лийме таза илыш-йӱлам кучымо дене чак кылдалтын. Вет шке тазалыкшым шотышто кучышо еҥ веле донор лийын кертеш. Донор-влак медтергымашым эре эртат. Кажне донаций деч ончыч врач-трансфузиолог-влак нунын перефирический вӱрыштын тӱҥ показательжым ончат. Донор-влакын вӱр образецыштым кажне гана вӱрым пуымо годым инфекций-влак: ВИЧ, В да С вирусан гепатит, сифилис – маркерлан шымлат. Южо донаций годым биохимический, иммуногематологический, серологический шымлымашым эртарат.
Научный шымлымаш да практике гоч пеҥгыдемдыме: вӱрым да тудын компонентшым пуымо стандартный кугыт айдемылан тазалыкшылан эҥгекым ок ыште. Адакшым жапын-жапын вӱрым пуымо донорын организмжылан пайдале гына. Аварий, сусыргымо, неле операций годым шуко вӱрым йомдарымым донор-влак сайынрак чытат. Нунын вӱр ышталтме системе сайынрак пашам ышта, тыгак тромб лийме, атеросклероз лийын кертме лӱдыкшӧ иземеш.
«Эн кугу пайда – черлыеҥлан, нимогай эҥгек – донорлан!» тыгай принцип дене Вӱр службо пашам ышта.
Вӱрым пуаш кумылан-влакым кажне паша кечын 8 гыч 11 шагатат 30 минут марте тыгай адрес дене вучат: Йошкар-Ола, Пролетарский урем, 66-шо №-ан пӧрт. Телефон: 8(8362) 45-43-81.
Кӧ донор лийын кертеш?
- 18 ийым эртыше, 50 кг деч кугурак нелытан кажне таза еҥ, тидын шотышто нимогай чарак уке гын, вӱрым пуэн кертеш.
- Пӧръеҥ-шамычлан идалыклан 5 гана деч шуко огыл, ӱдырамаш-влаклан 4 гана деч шуко огыл вӱрым пуаш лиеш.
- Донаций-влак коклаште 60 кече деч шагал огыл жап эртышаш.
- Донор семын пуымо вӱрын стандартный кугытшо – 450 мл. Тидыже кугыеҥын организмысе вӱрын 7% лиеш.
- Донор лийме таза еҥын организмжылан лӱдыкшым ок ыште.
- Вӱр службо учреждений пашаеҥ-влак стерильный да ик гана кучылтмо инструмент да расходный материал дене пайдаланат – инфекций логалме нимогай лӱдыкшӧ уке.
Кӧлан вӱрым сдатлаш ок лий?
Тидым ышташ чарак кок тӱшкалан шелалтеш: эре лийше (постоянный) – черланыме да эмлалтме деч ок шого, тыгак икмыняр жаплан лекше.
Икымше тӱшкаш теве мом пуртат:
- пижедылше да паразитарный чер-влак,
- онкологий чер-влак,
- вӱр чер-влак,
Жаплан лекше чарак-влак тыгай улыт:
- вӱр да тудын компонентшым сдатлымеке, 60 кече эртышаш,
- ОРВИ, ангине, грипп деч тӧрланымеке, 30 кече вучыман,
- мӱшкыран улмо да азам пукшымо: азам ыштымеке, 1 ий да чызым пукшен чарнымеке, 90 кече эртышаш,
- тату але пирсинг: ыштымеке, 120 кече гыч,
- име дене эмлалтме (иглоукалывание) деч вара 120 кече гыч,
- прививкым ыштыктымеке: вакциным шотыш налын, 10 кече гыч 1 ий марте.