28 сентябрь – 4 октябрь – Шӱм деке тӱткырак лийме арня (29 сентябрь – Шӱмын тӱнямбал кечыж – вашеш).
Вӱр коштмо системысе чер-влак нерген Марий Эл Республикысе Тазалык аралтыш министерствын тӱҥ внештатный кардиологшо Светлана Канышева палдара.
Нине чер-влак тӱнямбалне колымашын ик эн тӱҥ амалжылан шотлалтыт. Марий Элыште кажне ийын тиддеч 1 тӱжем наре еҥ кола.
Ты тӱшкаш теве могай чер-влак пурат:
– шӱмын ишемий черже (миокард инфаркт, вӱр начарын коштмо, шӱм ритмын да вӱр коштмын пужлымыжо);
– вуйдорыкышто вӱр коштмын пужлымыжо (нунын коклаште – геморрагический да ишемический инсульт);
– периферический артерийысе чер-влак (нунын коклаште – йолысо, шӱйысӧ вӱргорнысо);
– шӱм порок (шочмо годсек да вара вияҥше);
– вӱргорно чер-влак (нунын коклаште – шодысо артерийын тромбоэмболийже).
Инфаркт ден инсульт вӱр коштмо системысе ик эн лӱдыкшӧ да чӱчкыдын вашлиялтше черлан шотлалтыт. Инфаркт годым шӱмысӧ чогашылыште некроз лиеш (кола). А инсульт вуйдорыкысо вӱргорно кӱрлмӧ але петырналтме годым лиеш. Тыге вуйдорык начарын пашам ышташ тӱҥалеш, организм шке функцийжым удан шукта.
Шӱмым да вӱргорным аралаш мом ыштыман?
— Диспансеризацийыш кайыза. Профилактике сынан тергымашым жапыштыже эртыме годым чер нерген ондакрак пален налаш да эмлаш тӱҥалаш лиеш.
— Уда койыш деч утлыза. Эн ончыч тамакым шупшмым кудалтыза – специалист-влак ты уда койышым ик эн тӱҥ лӱдыкшӧ факторлан шотлат. Аракам йӱмымат чарныза.
— Спорт дене таҥлалтса. Кажне кечын 30 минут наре тарванылме кумылым саемда веле огыл, организмым пеҥгыдемда.
— Пайдале кочкышым кочса. Чот шинчалан, коян кочкышым рацион гыч кораҥдыза, тыге шкендам шӱм чер деч араледа.
Чылажымат жапыштыже ыштен, сай лектышыш шуаш лиеш. Лӱдыкшӧ фактор-влакым кораҥдаш, чер вияҥаш тӱҥалме нерген ондакрак пален налаш да эмлалташ тӱҥалаш гын, шке тазалыклан мо кертмым чыла ыштыме манын шотлаш лиеш. Шӱм-вӱргорно чер-влак вияҥ кертме лӱдыкшӧ тӱшкаш пурышо черлыеҥ-шамычлан тидым поснак шарныман.