Медведево район Шойбулак ял шотан илемыш пурышо ик уреман Кугу Аксарка ялын ойыртемжым пален налаш лӱмынак тушко миен ончална.
Историй гыч
Рушлаже тиде ял Акиндулкино маналтеш. Вывескыште, моло вере тудо марлаже Изи Аксарка семын ончыкталтеш. Ял калыкын ойлымыж почеш, лӱмым пуымышт годым тыште, рушла возалтше Акиндулкино ялыште, вес Аксарка деч шукырак сурт лийын, сандене кугу семын палемдалтын. Кызыт Изи ден Кугу Аксарка ял-влакын лӱмышт йӧршеш лугалтын: кугуракше-влак Акиндулкино манмыжым ожнысо семынак Кугу Аксарка манын ойлат. Ялын историйыштыже моло лӱмжат уло: Тохпулатово, Киндулкино.
Ондак Кугу Аксаркыште Киндулкинмыт шукын иленыт. Чаманен каласышт: кызыт ик ешат кодын огыл, пытартыш кок тукымыштыжат ӱдыр-шамыч шочыныт да, марлан каен, вес фамилийым налыныт. Кызыт тыште Кудрявцевмыт, Степановмыт, Световидовмыт, Ореховмыт, Лебедевмыт илат. Ик ойыртемалтше айдемылан полковник Вячеслав Витальевич Москвичёвым шотлат.
У сыным налын
Кодшо ийын тиде мотор вершӧрыштӧ ял калык, оксам поген, плотинам нӧлталын, эҥерыште вончакым ыштеныт. Варажым эҥер гыч пожар годым вӱдым налаш лӱмынак верым келыштарыме. Тидлан ял калыклан Шойбулак администрацият полшен, пучым налын пуэн. «Тиде изи эҥерже картыште укеат. Сандене ме тудым Шып эҥер манын лӱмдена», – ты ямле верын секретшым каласышт.
Ӱмаштак Сеҥымаш пайрем кечын ялыште фронтовик-влаклан у памятникым почмо. Тидымат верысе калык шке кӱшеш ыштен.
Кугу Аксарка ял гыч фронтыш 38 еҥ каен, тышеч пелыже утла салтак пӧртылын огыл. Ондак пу памятник шоген. Тудым шке ялысе герой-влаклан Аркадий Григорьевич Световидов ыштен. Тунам кажне фронтовикын фамилийысе буква-влакым кӱзӧ дене пӱчкеден луктын.
А вара тудо тоштемын да шке моторлыкшым йомдарен. Сандене Сеҥымашын 80 ияш лӱмгечыж вашеш у памятникым ышташ Пашан ветеранже, 87 ияш Аркадий Григорьевичак темлен. У сынан памятникым вес чолга еҥ, ты ялын веҥыже Пётр Георгиевич Петров заказатлен. Кызыт памятник яллан ямым пурта. Воктеныже Сеҥымаш тистын копийже торашке койын лойгалтеш.
Ваштарешак 1941-1945 ийласе тыловик-влаклан садым шындыме. Умылтарышт: тидым шукертак ыштыме, а лач кодшо ийын «Сад колхозников-тыловиков. 1941-1945. 86 человек» манын возымо вывескым шогалтыме да пайремлын почмо. Ты садыште тӱрлӧ пушеҥге кушкын. Ондак чынжымак тыловик-влак лӱмеш 86 пушеҥге лийын, варажым тышке ешарен шынденыт.
Мотор пӧрт шуко
Урем дене эртыме годым пу да кермыч гычат сӧрал пӧртлам ужна. Кудалтен кодымо сурт-шамычат улыт. Тыгайже, еҥ-влакын палемдымышт почеш, пытартыш кок-кум ийыште шукемын.
Ялыште 46 пӧрт улмо нерген пырдыжеш номерлам возен пижыктыме. А такшым иктаж 40 суртышто илат.
Мийыме кечын ик мотор пӧртын кудывечыштыже ик пӧръеҥын сварке пашам ыштымыжым шекланыша. Тудо киярлан изирак парникым келыштарынем, мане. Палыме лийна: тиде УФСИН-ыште ятыр ий пашам ыштыше да сулен налме канышыш капитан званий дене 2011 ийыште лекше Владимир Степанов.
2012 ийыште пелашыж дене ола гыч ялыш илаш толыныт. Коктынат ты ял гычак улыт. Роза Ивановнат сулен налме канышыш лектын, но эше ММЗ-ыште монтажницылан пашам ышта, а Владимир Романович мӧҥгыштӧ тӱрлӧ сомылым ворандара. Вольык-кайыквусо кокла гыч чывым гына ашнат. Туге гынат суртоза шкаланже келшыше пашам верештеш.
– Кажне каныш кечын уныкана-шамыч толыт, нуно визытын улыт. Эргынаже Йошкар-Олаште ешыж дене ила, омсам ыштымаште тырша, ӱдырна Шойбулакыште ила да фармацевтлан пашам ышта, – палдарыш суртоза.
А гараж омсаште кугун гына келыштарыме пырысым ужмеке рашемдышна: тыге мастарын, тӱрлӧ тӱсан чиям кучылтын, Виктория уныкаже сӱретлен. Тудо Художественный школыш коштын.
Тыгак сурт-печыште кок флюгер мардеж дене пырля пӧрдеш. Нуно суртозанлыкым эшеат сылнештарат: иктышкыже оза самолётым налын пижыктен, весыже пырыс сӱретан. Нуным ончал колтымо еда чонланат сай лийын колта.
Коло сотык мландыште пакчасаскаланат, моторлыклан да канаш келыштарыме беседкыланат вер уло. Пӧрт ончылно петуниян кӧршӧк-влакым сакалтыме, посна верымат тӱрлӧ пеледыш айла. Садыштышт грушо, олма, сливе кушкыт. Кугу пакчаштыштат пареҥге вуйым нӧлтен, ик шӱкат ок кой.
Капкажат кӱртньӧ гыч ыштыме сӱретше дене кумылым нӧлта. Толмо ийынак пӧрт ваштареш корно гыч Степановмыт пӱнчӧ ден кожым шындыл каеныт. Таче нуно саде тыловик-влакын садыштым умбакыже шуят. Но 2022 ийыште тале мардеж ик пӱнчыжым, пӧрт воктенысе облепихым тодыл шуэн.
У пӧрт чоҥалтеш!
Кызыт Кугу Аксарка ялыште Смирновмыт ден Косаревмытлан у пӧртым нӧлтат. Нунылан кок чоҥышо бригаде полшаш толын.
Тугеже лишыл жапыште кок самырык еш ешаралтеш. Ялысе калык тидлан йывырта, вет кызыт ялыште эн самырык еҥже 53 ийышке тошкалын. А Михаил Смирнов пӧрт пеленже мотор ерым ыштен, пашмам пыштен. Ончен куанет!
Кугу Аксарка йырымваш авырен налше чодыраж денат ойыртемалтеш. Тек тудо кугу ял семын аралалт кодеш.
Эльвира Терентьева.
Авторын да И.Речкинын фотошт.