24-30 август – Спортын чолга видше-влак нерген палдарыме арня.
Капкыл чолгалык кеч-могай ийготышто тазалыкым аралымаште ик эн тӱҥлан шотлалтеш. Тидын нерген Калык тазалык да медицине профилактике рӱдерым вуйлатыше Наталья Блошенко умылтара.
Чер деч арала
Эре тарванылме инфекциян огыл чер: шӱм чер, инсульт, сакыр диабет да южо рак – деч арала, кап нелытым нормышто кучаш, психический тазалыкым перегаш, илышыште чолга лияш полша.
Спортын ик эн кумдан шарлыше чолга видше-влак тӱрлӧ ийготлан, тӱрлӧ кӱкшытан ямдылалтмашлан келшен толыт.
- Аэробный нагрузко (кардио) шӱм-вӱргорно системым пеҥгыдемда, чытымашым кугемда да кап нелытым нормышто кучаш полша (йолын коштмаш, куржалмаш, велосипед дене кудалыштмаш, иймаш, куштымаш да молат).
- Силовой да функциональный тренировко чогашылым пеҥгыдемдымашке да капкылым саемдымашке виктаралтын (фитнес, йога, пилатес да молат).
- Спортын командан да модмо видше-влак проворлыкым, писылыкым да команде дене пашам ыштен моштымым вияҥдат (футбол, волейбол, баскетбол, хоккей да молат).
Жапым му
Ийготым шотыш налын, упражнений-влаклан жапым муашак тыршыман:
йоча да подростко-влак (5-17 ияш) кажне кечын 60 минут деч шагал огыл чулымын тарванылшаш улыт. Ты жапын шукырак ужашыжым куржталмылан, тӧрштылмылан, чолга модмашлан ойырыман;
кугыеҥ-влаклан (18-64 ияш) икшырымын тарванылмылан арняште 150 минут але талын тарванылмылан 75 минут деч шагал огыл ойырыман. Тыгак арняште кок гана деч шагал огыл чогашылым пеҥгыдемдаш силовой упражнений-влакым ыштыман;
кугу ийготан еҥ-влаклан (65 ияш да тылеч кугурак) арняште 150 минут икшырымын да 75 минут чот тарванылме пайдале. Но эше:
арняште кум але утларак кече капым тӧр кучаш упражненийым ыштыман – тиде камвочмо деч арала,
арняште кок але утларак кече силовой упражненийым (изирак нелыт дене) ыштыман – остеопороз лийме да лум тугымо деч арала.
Шотыш налза
- Вигак чот тарванылаш, утыждене упражненийым ышташ ида тӱҥал, эркын-эркын тӱҥалза.
- Шагалрак шинчаш тыршыза – кажне 30-60 минут гыч тарванылаш перерывым ыштыза.
- Куаным кондышо тарванылмым ойырыза: тыге эре заниматлаш кумыл лектеш.
- Занятий-влак деч ончыч, поснак хронический чер-влак улыт гын, врач дене каҥашыза.
- Тренировко деч ончыч да вара разминкым ышташ ида мондо.
- Кеч изиш тарванылмат эре шинчыме деч сайрак, а эн келшышыжым шке тазалыкым да йӧным шотыш налын ойырыман.
Шарныза: спорт дене заниматлыме таза илыш-йӱлам кучымо дене пырля пайдам утларак пуа. Шукырак тарванылза да пайдале кочкышым кочса, сайын малыза, тамакым шупшмым, акакам йӱмым чарныза. Тыгак профилактике медтергымашым да диспансеризацийым эре эртыман.