Таче мутна Пошкырт кундемысе коллегына Вячеслав Камилянов нерген лиеш. Сылнымутышто тудым шукынжо Эсен Элай псевдонимже дене палат.
Ыш пӱралт Йошкар-Ола
Келге шинчымашым Вячеслав тӱрлӧ вере поген: эн ончыч шочмо Ирсай школыштыжо, вара Пӱрӧ оласе кугыжаныш пединститутын филологий ден историй факультетлаштыже. Сылнымут йолваже шолынак шога. Эше тудо онаеҥын сомылжым 44 ияшак шке вачӱмбакыже пыштен. Чыла тидын нерген Вячеслав Анатольевич деч каласкалаш йодна. Мут тудлан пуалтеш.
– Школ деч вара Марпединститутысо истфакыш тунемаш шонен толынам, но пурен кертын омыл. Тидлан кӧра Йошкар-Оласе опытно-конструкторский бюрошко каенам да токарьлан кок ий ыштенам.
1992 ийыште шочмо Ирсай ялышкем пӧртылынам. Ик жап Мишкан совхозышто тыршенам. Туге гынат тунемаш пураш кумыл йомын огыл.
1993 ийыште Пӱрӧ оласе кугыжаныш педагогический институтын филологий факультетыштыже марий факультетым почыныт. Тиде ийыштак тушко тунемаш пураш, конешне, шонен шым пыште, но вес ийжылан документ-влакым пуаш лийым. Варажым экзамен жап шуо. Школым ныл ий ончыч пытаренам ыле гынат, чыла сдатлен кертым. Тыште пиалат шыргыжын, манаш лиеш. Мылам эре палыме билет-влак логалыныт. Тыге Пӱрӧ оласе вузын студентышкыже савырненам. Но нылымше курсышто тунеммым кудалтенам – школышто марий але руш йылмылам туныкташ кумыл лийын огыл. Туге гынат институтышто шагал огыл шинчымашым погенам, тидыже кызытат кӱлешан.
Но туныкташ садак пӱралтын улмаш. Благовещенск районысо ик ялысе школышко историйым туныктышо кӱлын. Мый келшышым. Тиде ийынак Пӱрӧ оласе институтын историй факультетышкыже заочно тунемаш пурышым. Икманаш, икымше шонымашем шукталте – вич ий гыч историк семын дипломым нальым. Тӱрлӧ школышто историйым 2007 ий марте туныктышым.
Унала пуренам
– Кеҥеж отпуск жапыште Мишкан районысо «Дружба» («Келшымаш») газет редакцийышке унала пуренам. Тиде газет дене кылым эре кучем ыле. Тушто почеламут ден ойлымашем-влак чӱчкыдын савыкталтыныт. Пашаеҥ-влакым, чылаштымат манаш лиеш, паленам.
Тунам редакторын дубляж шотышто алмаштышыже Валерий Абукаев йодо: «Кусарышылан ышташ кумылет уло?» Шоналтышымат, келшышым. Тыге але мартеат тыште ыштем. Кок гана, конешне, Йӱдвел кундемыш «кугу оксам» ышташ миен толынам, но уэш пӧртылынам. Кызыт редакторын дубляж шотышто алмаштышыже улам. Валерий Абукаев дене должностьна дене икмыняр ий ончыч вашталтынна. Тудо пенсийыште гынат, пашам ышта.
Поэзий тӱняште
– Почеламут-влакым школышто тунеммем годымак возаш тӱҥалынам, утларакшым мыскара сынаным. Нуно, конешне, сайжак лийын огытыл, но ятыр еҥ моктен. Икмарда почеламут-влакым 1994 ийыште серкалаш пижынам. Тӱрлӧ йоҥылышат лийын, но лудшо-влаклан келшен. Возенам рушлат, марлат. Рушла почеламут-влакым Пӱрӧ оласе «Победа» газетыште печатленыт, марлажым – марла «Дружба» газетыште. Тунам тудо эше «Келшымаш» лӱмым налын шуктен огыл ыле.
1995 ийыште ялыштына верысе музыкант-влак «Ирсай» группым чумыреныт. Ростислав изам тушто синтезаторым шоктен. 1994-1995 ийлаште семым шонаш тӱҥалын. Семжылан мут кӱлын. Шомакым возаш мый дечем йодын. Группо ончыкыжым шаланен, но икмыняр муро аралалт кодын, коклан кызытат южо вере колаш лиеш.
Творчествым вияҥдаш яра жап кӱлеш. Марий пӧлкам кудалтыме деч вара ик жап ни тунемын, ни пашам ыштен омыл. Лач тиде жапыште, 1999-2000 ийлаште, ятыр почеламутым возенам, марий йӱлам шымлаш тӱҥалынам. Школышто гын творчествылан жап кодын огыл, манаш лиеш.
Эсен Элай псевдонимым 1999 ийыште налынам. Марий йӱлам шымлыше, марла возышо еҥлан марий лӱм кӱлеш манын шонен пыштенам. Чонемлан Элай лӱм келшен. Айдемын илышыжым лӱмжӧ виктара, маныт, тидлан кӧра Элай таза-эсен, поро лийшаш шоналтенам да «эсен» мутым келыштаренам. Тиде псевдоним дене сераш тӱҥалмеке, ондак чыланат чал пондашан шоҥго павай воза манын шоненыт.
Почеламутым 2023-2024 ийлаште ятыр шоненам. Чылажат «Онар, кынел!» муро гыч тӱҥале. Дракон-влак нерген мурым колыштын шинчымем годым Онар нерген возаш кумыл шочо. Мутшо Алексей Ибулаевлан келшыш. Тудо тиде кечынак тудым семыш пыштыш.
Тылеч вара эше шуко мурым пырля ямдылышна. Почеламут-влакат ик жап почела шочыч. Марлат, рушлат… Возымем шагал огыл гынат, книгам эше луктын омыл. Ом вашке. Чыла уэш тӧрлем, сайжым гына чумырем да луктам. Сборникыштем 33 марла да 33 рушла почеламут лиеш манын палемденам. Муро-влакым тушко пурташ план уке. Тек посна илышым илат. Возымо муро-влакым шотлен омыл. Кызытсыже самырык жап дене кылдалтыныт. Икманаш, муро эртыше жапым шарналтымеке шочеш.
Марий йӱлаште
– «Келшымаш» газетыште пашам ышташ тӱҥалмеке, яра жапыште марий йӱлам шымленам. Редакций Мишкан районышто ожнысек посна рӱдер семын палдырна. Марий йӱлам, историйым палыше, шымлыше еҥ да онаеҥ-влакат мемнан деке эре толын шогат, шинчымашышт дене пайлалтыт.
2018 ийыште Моско область гыч марий карт Денис Яковлевич Ямаев толын ыле. Тудо шкеже Мишкан районысо Айбылат ял гыч, Моско олан да областьын арвуйжо. Рашрак ойлаш гын, Мишкан районышто онаеҥым шогалташ толын ыле. Теркупшым мылам упшалтен кодыш. Тыге мушан лийым.
Каласыде ок лий: тиде ийлан Мишкан районышто ик онаеҥат кодын огыл. Икте улмаш, но начар тазалыкшылан кӧра кумалтышым эртарен кертын огыл. Тиде пашам шукташ тӱҥалаш молан келшенам? Йӱлам арален кодымо верч. Марий йӱла – калыкнан эн кугу поянлыкше. Тудо йомеш гын, тӱнямбал тӱвыра ден науко пеш шуко йомдарат, марий калыкынат шке сынже йомеш.
Мушан – ожнысо онаеҥ. Шымлызе-влакын возымышт почеш, ожно марий картым тыге маныныт. Нуно шӱдыр-влакым лудын моштеныт, лач тышечын шӱдырмужаҥ мут лектын. Шкемым тунамат, кызытат онаеҥ, карт але арвуй манаш ом тошт. Мемнан могырысо йӱла почеш карт кугызан эргыже але уныкаже гына карт кугыза лийын кертын.
А «мушан» – икмарда шомак, иктаж чын онаеҥ лектешат, уэш тыглай еҥ лияш палемденам. Но паша артен (ешаралтын) гына шога, кумалтыш-влак идалык еда ешаралтыт, шымлызе-шамыч толын шогат, нуным кӧ-гынат марий йӱла дене палдарышаш…
Юмылан тау, тачысе кечылан районыштына кум онаеҥ улына: мый, Олег Миронов да Иван Акбулдин. Марий йӱлалан шӱман еҥ-влак эше улыт.
Теве 31 майыште Мишкан села воктене Агавайрем кумалтышым эртарышна. Тысе Мер Кӱсӧ ден Шукын кумалтышым Тӱвыра поянлык объект радамышке пуртымо. Тений районыштына «Марий кумалтыш» общиным регистрироватлышна.
Кызыт мый ешем дене Ирсай ялыште илем. Элеонора пелашем оптике кевытыште пашам ышта, кугурак Илена ӱдырна – МФЦ-ште. Изирак Илеса ӱдырна Пӱрӧ оласе кооперативный техникумышто программистлан тунемеш.
Шуко шӧрынан, философий шӱлышан эрвелмарий пӧръеҥлан шонымашлашкыже шуаш Юмо полшыжо.