Марий Элыште 2012 ий годсек школьник-влак пашазе профессийлан тунем кертыт. Нуным республикысе Образований да науко министерствын ведомствыштыже улшо 19 колледж ден техникумышто туныктат. Тидлан республикысе бюджет гыч окса ойыралтеш. Могай профессийлан, мыняр жап туныктат? Тиде да моло нерген ончыкылык профессионалым ямдылыше (опережающий профессиональный подготовко) рӱдерым вуйлатыше Ирина Львовна Петрова дене мутланенна.
– Кажне ийын бюджет вер шукемеш веле. 2025-2026 тунемме ийлан 31 туныктымо программе почеш 865 бюджет верым ойырымо. Тидыже кодшо ийысе деч 90 верлан шукырак. 8-11-ше класслаште тунемше йоча-влак колледж ден техникумласе кызытсе саманлан келшыше мастерскойышто да лабораторийыште ончыкылык профессийышт дене шинчымашым налыт. Занятий-влак арняште кок-кум гана очно эртат.
20 июнь гыч приёмный кампаний тӱҥалеш. Кумылан чыла йоча профессийлан тунемаш йодмашым пуэн кертеш. А занятий-влак 1 ноябрь гыч апрель йотке лийыт. Сайын тунемын лекше-шамычлан профессийым налме шотышто свидетельствым пуат. Тиде официальный документ пашаш пураш йӧным ышта, – палдарыш Ирина Львовна.
«Икымше профессий»
Выпускник-влак утларакшым ача-аван, йолташ-шамычын каҥашыштым колыштын, профессийым ойырат. Могай пашалан тунемаш манын, ончылгоч чыла шотыш налман. Йоча кызытсе саманыште тиде але тудо профессийын кӱлешлыкшым шымлышаш. Шкаланже йодышым пуышаш: шинчымашем, йӧнем ситат мо тидлан тунемын лекташ? Южгунам дипломым налмеке веле айдеме келшыдыме профессийым ойырымыж нерген умыла. Кызыт школыштак тӱрлӧ пашалан тунемын ончаш йӧн пуалтеш. Тидыже йочаланат, ача-аваланат, мемнан кугыжанышланат сай.
Апрельыште Марий Элысе Образований да науко министр Лариса Ревуцкая Москосо 13-шо тӱнямбал образований салонышто участвоватлен. Тушто тудо регионыштына школьник-шамычым специальность-влаклан туныктымо опыт дене палдарен. «Школыштак профессиян лиймеке, йоча икымше оксажым ыштен налеш да профмастарлык чемпионатлаште кӱкшытым ончыкта. Тидым ача-ава ужыт. Да тунам колледж ден техникум «шапаш аэродром» огыт лий, мӧҥгешла, сай карьерлан тӱҥалтышым пуышо площадкыш савырнат», – ойлен образований салонышто министр.
– Ик профессийланак тунемше тичмаш классат улыт. Мутлан, Марий чодыра озанлык техникумышто уло класс дене шинчымашым погат. Йоча-шамычын паша опытыштат вашкерак ешаралтеш. Ӱмаште ты техникумышто профессий-влакым налше йоча-шамыч кеҥеж жапыште Йошкар-Оланам «ужартеныт» да тидлан официально пашадарым налыныт. Адакшым 170 школьник гыч 21 тунемше, школыштак профессийым налмеке, умбакыже Чодыра озанлык техникумыш тунемаш пурен.
Южо икшыве иктым, кокытым веле огыл, а кум специальностьым ойыра. Тыге тудо шкенжын моштымашыжым терга, чонжылан могай паша утыр келша, умыла. Конешне, чыла огыл йоча профессийлан свидетельствым налеш. Тӱрлӧ амаллан кӧра тунеммашым шуышо-влакат улыт. Эн тӱҥжӧ свидетельствым налме деч ончыч йоча экзаменыште шинчымашыжым да моштымашыжым ончыктышаш.
Туныктымо программе шотышто ойлаш гын, 40% жап теорийлан ойыралтеш, молыжо – практике занятий-влаклан, южо специальностьлан практике шагат эшеат шуко.
Ӱдыр-влак эн чот Йошкар-Оласе сервис технологий техникумышто туныктымо специальностьлан, мутлан, парикмахерлан, ургызылан, кумылан улыт.
А рвезе-шамыч шукын чоҥышо, машиностроитель профессийым налнешт.
Пашазе профессий моткоч кӱлешан. Пытартыш ийлаште ӱдыр-рвезе-влак лач пашазе профессий дене специальностьым ойырат. А тений гыч эше 9-ше классыш коштшо йочан, тӱҥ кугыжаныш экзаменым кучен огеш керт гынат, колледжыш але техникумыш оксам тӱлыде тунемаш пураш йӧнжӧ уло, – каласкала Ирина Петрова.
18 апрельыште вучат
Лачак тунам Марий Элыште «Профессионалитет» федеральный проект кышкарыште Почмо омса кече лиеш.
– Ныл туныктымо да производственный рӱдерыште: Марий радиомеханический техникумышто, Йошкар-Оласе аграрный колледжыште, Йошкар-Оласе строительный техникумышто да Медведевысе Автодорожный техникумышто – Почмо омса кечын тӱрлӧ мероприятийым эртарат. «Профессионалитет: ты в хорошей компании» Всероссийский класс шагат, профессиональный пробо, паша верым пуышо деке экскурсий, ача-ава собраний лийыт. Колледж ден техникумлан представительышт дене вашлийын, ача-ава-шамычат, икшыве-влакат СПО, тудын кӱлешлыкше нерген шуко пален налын кертыт, – палдарыш Ирина Львовна.
Ача-ава-шамыч улшо йодыш-влакым опережающий профессиональный подготовко рӱдерын https://vk.com/copp12 ВК-се лаштыкышкыже возен колтын кертыт. Специалист-влак, чыла радамлен, вашмутым пуат. Увер-влакым рӱдерын сайтыштыжат муаш лиеш.
Пӧръеҥ пашам ӱдырат ыштен кертеш
Килемар район Арде профессионал техникумышто Курыкмарий район Озёркадӹр кыдалаш школын тунемшыже-влак «Сварщик ручной дуговой сварки плавящимся электродом» профессийлан тунемыт. Тунемше-влак коклаште ӱдыр-влакат улыт. Иктыже – Алина Маринкина.
Тудо Озёркадӹр ял гыч. 10-шо классыште тунемеш. Ончыкшым врач лияш шона да тидлан кызыт кыртмен ямдылалтеш.
– Чыла ум да оҥайым палаш йӧратыше ӱдыр улам. Сандене сварщик пашалан тунемаш кумылаҥынам. Сварщик лияш куштылгыжак огыл улмаш. Но техникумышто ятыр жапым практикылан ойырат. Тидыже мастарлыкнам нӧлташ полша. Сварщик профессийлан пеҥгыде койышан да ответственный лийман. Ты паша моткоч пайдале. Налме шинчымашемым да моштымашемым мӧҥгыштӧ кучылтам, ачамлан полшем. А самырык еҥлан улан тунемаш, шке шонымашке шуаш, лекше йӧным кучылтын мошташ тыланем, – ойла Алина.
Фото-влакым рӱдерын сайтше да ВК-се тӱшкаж гыч налме.