Морко посёлко гыч вате-марий Марина Альбертовна ден Андрей Николаевич Ивановмыт ныл йочалан эн поро да эн сай ава-ача улыт. Нуно кок икшывым ончаш налыныт, тулык але ача-ава попечений деч посна кодшо эше икмыняр йочам пиаланым ышташ шонат.
Пиалан ешыште – пиалан йоча
Ик йочалан ава лияш – пиал. А шукырак йочалан ава лияш – ала-мыняр пачаш кугу пиал. Тыге шона марий ӱдырамаш Марина Иванова.
– Пелашем дене эре шуко шочшан лияш шоненна. Кугурак Настя ӱдырна 21 ияш. Тудо Йошкар-Олаште МВД-ыште тырша. Ик йоча деч вара кокымшым иканаште ыштен кертын огынал. Юмылан ятыр ий шуко кумалынна. Угарман кундемысе Дивеево селаш миен коштынна. Тудо православный тӱняште ик эн жаплыме верлан шотлалтеш. Лачак тыште преподобный Серафим Саровскийын мощьыжо аралалтеш. Тыгак Москошко Покровский монастырьыш Шнуй блаженный Матронан мощьыж деке миенна. Шкалан товатленна: эрге йоча шочеш гын, Серафим лӱмым пуэна, ӱдыр гын – Матронам. Настя ден Серафим эргына коклаште – 12 ий ойыртем. Эргына Морко посёлкысо 2-шо №-ан школышто 4-ше классыште тунемеш, – палдарыш Марина Альбертовна.
Вате-марий Ивановмыт пашалан кожмак улыт. Шке примерышт дене икшывышт-шамычымат пашалан туныктат. Марина Альбертовна ик кевытыште ужалышылан тырша, а Андрей Николаевич – военный пенсионер. Сурт-печыштышт вольыкым ашнат. Ончыч шукырак вольыкым онченыт гын, кызыт – ик ӱшкыжым, индолудым, чывиге-влакым.
Ӱдыр да эрге
Ивановмыт еш Юмылан ӱшаныше улыт. Ача-ава икшывышт дене пырля шнуй верлаш кошташ тыршат. Йочаштым Юмым жаплаш, ваш пагалаш, порылыклан туныктат. Ӱмаште еш эшеат тичмаш лийын – ынде кокыт огыл, а ныл изи шӱм ача-ава чоным ырыкта. Марина Альбертовна каласкала:
– Тулык але ача-ава попечений деч посна кодшо йоча-влакым ончаш налаш эре шоненна. Кеч кум-ныл йочам эше пиаланым ыштен кертына гынат, илышна арам ок эрте манын ӱшанем. Кажне йоча тичмаш ешыште кушшаш. Кок икшывым ончаш налынна. Коктынат иканаште мемнам ача-ава манаш тӱҥалыныт. Морко районысо ийготыш шудымо йоча-влаклан социально-реабилитационный рӱдерыште лийме годым 14 ияш тулык йочам – Каринам – вашлийынам да ик шинчаончалтыш гычак мыйын колоем манын шоналтенам. Тудат мыйым аваже семын ужын улмаш. ВКонтакте соцкылыште вашла муынна. Вара кок арня жапыште тудын деке коштынам. Мӧҥгына конденна. Конешне, икымше кум тылзе куштылгыжак лийын огыл. Содыки подростко йоча, уремышкат коштмыжо шуын, ешышке логалынам да мом шонымым ыштен кертам манын шонен. Мый ӱдырамаш-ава семын тудын дене шинчын мутланенам да ойленам: «Пашам мӧҥгыштӧ утыжым огына ыштыкте. Сайын чиктена, пукшена. Шке пӧлемет уло. Мый ӱдыремат, эргымымат пеҥгыдын кученам. Шала коштмым ом йӧрате. Сандене кушто тылат сайрак ойыро: мӧҥгыштӧ але рӱдерыште?» Тудо мый дечем уда койышыжлан извиненийым йодын. Юмылан тау, кызыт чыла сай. Мыйымат чамана, сурт сомылкамат шкеак ышташ тырша.
Ик кечын уло ешна дене йыргешке ӱстел йыр погынен, эше ик йочам пиаланым ышташ кутырен келшенна. Малаш вочмо деч ончыч, рвезе икшывым ончаш налаш Юмо деч йӧным пуаш йодынам. Вес кечын кандаш шагат эрдене опеке да попечительстве пӧлка гыч йыҥгыртеныт да Максим лӱман рвезым замещающий ешыш налаш темленыт. Мый иканаште келшенам. Фотографийымат огыда ончал? Тазалыкше нергенат нимом огыда йод маныныт. Мый шижынам – Максим мемнан. Тыге Карина деч вара Медведево район Лӱльпан рӱдер гыч кум ияш Максимым конденна. Ныл ияш марте шот дене мутланенжат огыл. А кызыт мама, папа, ака, ази манеш, йытыран мутланаш тӱҥалын.
Максим деч ачаже отказатлалтын, а аваже наркотикым шаркалымылан тюрьмаште шинча, но ача-ава права деч посна кодымо огыл. Сандене Ивановмыт еш Максимлан замещающий семын шотлалтеш. Рвезын аваже вес ийын эрыкыш лекшаш.
– Эргым тудым ок пале. Шочмекыже, аваже вигак тюрьмаш шинчын. Ача-ава йӧратымашым тудо мемнан деч веле шижын. Максим – мыйын эргым, чон падырашем. Тудым иктыланат ынем пу. Аважат умылышаш, Максимлан мемнан дене сайрак лиеш. Йочан чонжым сусырташ огыл манын, юрист гоч кутырен келшаш тӱҥалына.
Максим – пеш чулым рвезе. Ик верыште шинчен, шоген огеш керт. Пумат опташ полша, пакчаште шӱкшак дене пырля пеледышымат кӱрын налеш. Чот пашаче рвезе. Мыйын гаяк чолга, очыни, – ойла ава.
Пӧртыштӧ йоча-влакын йӱкышт солна гын, чонлан шокшо, ласка. Тек кажне ешыште тыге лиеш.