Марий кундемын 80 наре процент кумдыкшым ужар чодыра айла. Чаманен каласыман, 2010 да 2021 ийласе пожар-влак регионысо экосистемылан, чодыра озанлык-шамычлан кугу эҥгекым ыштеныт. Пожарлан кӧра ятыр пушеҥге йӱлен.
Пушеҥгым шындат
Кундемнан пӱртӱс поянлыкшылан эҥгек ышталтмаш верысе калыкым кушкылым уэш шындаш, тидын дене чодыра озанлыкым шотыш кондаш полшаш таратен. Пушеҥгым шындымашке изижге-кугужге кумылын ушненыт. Нунын коклаште – Йошкар-Оласе 6-шо номеран школын тунемшыже Андрей Авдееват.
Андрей туныктышыжо Ольга Анатольевна Тараткина, Марий Элысе Пӱртӱс аралтыш министерствын пашаеҥже Александра Ивановна Гнутова, аваже Анна Васильевна Агачева дене пырля «Экологическое волонтёрство: вклад в восстановление лесов после пожара» шымлымаш пашалан пижын. Тидын нерген рвезын аваже тыгерак каласкалыш:
– Эргым дене шымлымаш пашам 2023 ий шыжым тӱҥалынна. Ты пашам тачат шуэна. Вет пушеҥгын кузе кушмыжым шымлаш икмыняр ий кӱлеш. Тыгак чодыра могай амаллан кӧра йӱлаш тӱҥалын кертеш, тудын деч вара пӱртӱслан могай эҥгек ышталтеш, шымленна. Тидлан, эковолонтёр-влакын толкынышкышт ушнен, нунын пашашт дене лишкырак палыме лийынна. Тушко школлаште тунемше моло йоча-шамычымат ушаш кумылаҥденна. Икшыве-влаклан чодырам аралыме да тушто шкем чын кучымо шотышто лӱмын буклет ден памятке-влакым ямдыленна.
Куандара, верысе кучем чодырам шотыш кондымо шотышто кугу да пайдале сомылым илышыш шыҥдара. Кажне ийын эртаралтше «Чодырам аралена» Всероссийский «Сеҥымаш чодыра» регионысо, «Шарнымаш сад» тӱнямбал акцийыш изижге-кугужге чолган ушнат. Меат Андрей дене тыгай мероприятий-влакын активистше улына. Пушеҥгым шындаш кумылын коштына.
Шымлат
Пушеҥгым шындымым, тудын иланымыжым да кушмыжым Андрей шке шымлымаш пашаштыжат ончыктен. Тидлан лӱмын экспериментым эртарен, ты суапле пашам шуктышо моло волонтёр-шамычын шонымашыштым йодыштын. Тылеч посна кундемысе чодыра пожар нерген поян материалым поген, йырым-йырысе ситуацийым эскерен. Рвезылан аваже Анна Васильевна эреак полшен шоген.
А.Авдеевын шымлымыж почеш, 2010 ийыште 421 чодыра пожарым регистрироватлыме. Тидыже 55,4 тӱжем гектар кумдыкышто пушеҥгым пытарен. Шукыж годым тул еҥ-влакын титакыштлан кӧра ылыжын. 2021 ийыште 90 пожарым пеҥгыдемдыме, 2667 гектар наре чодыра йӱлен. Тушеч 41 пожар волгенчылан кӧра лийын. Пожарлан кӧра кугу кумдык чодыра пытен, вӱдлан, южлан, янлык ден кайыклан эҥгек ышталтын. Андрей тыгак пеҥгыдемден, тодышталтме участкылаште, пушеҥге-шамычлан уэш одарланен кушкашышт ятыр ий кӱлеш. Йӱлышӧ кумдыклам шотыш кондымаш Марий Эл Правительствын ик эн тӱҥ задачыже-влак радамыш пура. Садлан пушеҥгым шындаш полшаш шонышо-шамычлан тӱрлӧ акцийым да мероприятийым илышыш шыҥдара.
Волонтёр толкын
Пӱртӱсым аралымаште еҥ-шамычын надырышт моткоч кугу. Вет нунылан кӧра экологий шотышто кучалтеш: мланде тӱрлӧ экшык деч аралалтеш, юж эрыкталтеш, янлык тӱнялан полыш ышталтеш. А волонтёр-влакын шуктымо сомылышт чыла тидым эшеат писемдаш полша, тыгак пожар ылыж кертме деч чаракым ыштен шукташ йӧным ышта.
Эковолонтёрство – шке кумылын ушнымо толкын. Тудо йырым-йырысе кумдыкым саемдаш виктаралтын. Эковолонтёр-шамыч пушеҥгым шындат, эҥер але ер серым эрыктат, шӱкшакым погат, уремлам сылнештарат, янлык-влаклан полшат, ты аланысе тӱрлӧ просветительский пашам шуктат. Йоча да молодёжь, тыгай толкыныш ушнен, ответственностьлан тунемеш, койыш-шоктышыжым пеҥгыдемда.
– 2023 ийыште классем дене икымше гана «Чодырам аралена» акцийыш ушненна. Мемнан дене пырля ача-аванат миеныт. Куяр лесничествысе Чуркан ер деке савырнымаште йӱлышӧ чодыра кумдыкышто шуко пӱнчым шынденна. Тылеч вара тыгай акцийыш авам дене эре коштынна. Мыланем шымлызе семын кок тӱрлӧ озымым (нӧшмым ӱден куштымо кушкыл) сайын шындаш кӱлын. Вет тудын вожшо иланыже манын, икмыняр фактор влиянийым ышта. Игече ятыр жап кукшо шога гын, кушкыл огеш илане. Шындыме технологийым пудыртет гын, озым тӱнчыген кертеш. Садлан пушеҥгым шындаш тӱҥалме деч ончыч кажне эковолонтёрлан специалист-влак инструктажым эртарат, рудолым але Колесовын кердыжым (пушеҥгым шындыме арвер-влак), ик ведра озымым пуат. Кушкылын вожшо кошкымо деч ончыч тудым шынден шуктыман, – ойла Андрей.
Чолга эковолонтёр тачысе кечылан 1500 наре озымым шынден. Авдеев –пушеҥгым шындыме республикысе акций-влакын ик эн чолга участникше. Тылеч посна тудо Кугу Ачамланде сарыште сеҥымылан 80 ияш лӱмгечыжлан пӧлеклалтше да СВО-што вуйым пыштыше салтак-влакым шарныме лӱмеш пушеҥгым шындымаште, тыгак Марий Элын 105 ияш лӱмгечыжлан пӧлеклалтше тыгаяк мероприятийлаште лийын. Палемдыман, шындыме деч вара тудо пушеҥге-влакын иланымыштым шкеак терга: мыняр кушкыныт – эскера. Тергыме пашам шуктымаш кӱлеш жапыште экшыкым кораҥдаш да тудым шотыш кондаш полша, манеш.
Такшым кеч-могай поро пашалан эн ончыч ешыште туныктат. Андрей Авдеевын кундемысе чодыра озанлык верч азапланымашыже – тидлан пример. Рвезе волонтёр-влак ешыште кушкеш. Пушеҥгым шындыме да тудын кушмыжым эскерыме шотышто шымлымаш пашаже-влаклан Марий Элысе пӱртӱс аралтыш министрын грамотыж дене кок гана палемдалтын. Чолга эковолонтёр тыгак тӱрлӧ конференцийыште выступатла, тудын гаяк моло ӱдыр-рвезе-шамычым пӱртӱсым, шочмо кундемым йӧраташ да перегаш ӱжеш. Андрей, шуктымо пашат умбакыжат тӱвыргӧ да лектышан лийже!
А.Агачеван альбомжо гыч налме фото-влак.