23 – 29 март – Инфекционный чер-влак шотышто профилактике арня
Кажне ийын 24 мартыште Туберкулёз ваштареш кучедалме тӱнямбал кече палемдалтеш, тудо калыкым осал чоя чер нерген палдараш эртаралтеш. Тидын нерген Республикысе противотуберкулёзный диспансерын тӱҥ врачше Надежда Соколова умылтара.
Ты кечым Тазалыкым аралыме тӱнямбал организаций (ВОЗ) да Ужармужо (туберкулёз) ден шодо чер-влак ваштареш кучедалме тӱнямбал ушем 1982 ийыште ыштеныт да черын возбудительжым – Кохын палычкыжым – мумылан 100 ий теммылан пӧлекленыт. Ты палычке кызыт туберкулёзын микобактерийже маналтеш.
ВОЗ-ын палемдымыж почеш, тӱнямбалне ужармужо черан 10,8 миллион еҥым регистрироватлыме. Тиде туберкулёзым чот эскераш тӱҥалме жап гыч эн кугу показатель. Туберкулёзын возбудительже мландымбалне илыше кумшо ужаш калыкым авалтен. Кажне ийын ты чер дене 1,2 миллион еҥ кола, эше 251 тӱжем еҥ – туберкулёзын инфекцийже да ВИЧ-ын пырля кылдалтмыштлан кӧра.
Кызыт инфекцийлан кӧра колымашын эн кугу амалжылан лач ужармужо шотлалтеш, ты шотышто ковидымат ончылтен. Тыгак туберкулёз – ВИЧ еҥан-влак коклаште колымашын тӱҥ амалже.
Тӱняште ужармужо шарлымым чараш – кызыт тӱҥ задаче. Тидлан профилактике, черым пален налме да эмлыме шотышто пашан качествыжым саемдаш тыршат.
Тыге Российысе фтизиатрический службын сеҥымашыжлан кӧра 2021 ийыште ВОЗ Российым ужармужо дене чот черланыше еҥан эл-влак списке гыч луктын.
2025 ийысе ийым иктешлымеке, республикыштына туберкулёз шотышто эпидситуаций саемын: эртыше ийын Марий Элыште 196 у случайым пален налме (2014 ийыште – 214). Черланыше-влак 2024 ий дене таҥастарымаште 7,5 процентлан шагалемыныт.
Икымше гана черланыше-влак коклаште 91,8 процентше тыглай еҥ-влак улыт, моло черланыше-шамыч – исправительный тӧнежлаште улшо, мигрант, илыме вердыме да моло тӱшка еҥ-влак. 35-64 ияш-влак коклаште черланыше эн шуко, пашадыме-влак – 69 процент.
Уда социально-бытовой условий деч посна черланымашке ужармужо черан еҥ дене пырля кужу жап лийме, иммунитетым лунчыртышо чер-влак улмо (ВИЧ, сакыр диабет, бронхит, ХОБЛ, бронхиальный астме) шуктат.
Ужармужо ваштареш кучедалаш манын, жапыштыже профилактике тергалтмашым эртарымашке, риск тӱшкаш пурышо еҥ-влак дене пашам ыштымашке, кӱрылтде эмлалтмым шагалемдымашке, федеральный клинический темлымаш дпочеш туберкулёзым пален налмашке да эмлымашке у технологийым шыҥдарымашке кугу вий виктаралтын.
А еҥ-влаклан умылыман: таза илыш-йӱлам кучымаш, шке организм деке тӱткӧ лиймаш, медицине тергалтмашым эртымаш, ты шотыштак диспансеризаций, тазалык тургыжландарыме годым медполышлан жапыштыже эҥертымаш таза да виян калыкын негызшылан шотлалтыт.
Жапым да йӧным йомдарымаш йоҥылышым огыт тӧрлате. Ужармужо калык мыняр илыме нарак илаш тӱҥалеш але шеҥгелан историеш гына кодеш – мемнан деч, кажнынан шке тазалыкна верч азапланымына деч шога.
Йодышда уло але ой-каҥаш кӱлеш гын, Республикысе противотуберкулёзный диспансерыш тыгай адрес дене миен кертыда: Йошкар-Ола, Больничный урем, 22-шо №-ан пӧрт. Телефон: (88362) 42-65-00.