Шошо тылзат толын шуо. Тудо могай койышан? Тидын нерген адак мемнан поро йолташна, Йошкар-Олаште илыше да ятыр ий игечым эскерыше Геннадий Рыбаков палдара.
МАРТ
Пытартыш 39 ийыште (1987-2025 ийла) Йошкар-Олаште мартыште кокла шот дене 3,6 градус йӱштӧ шога, 1926-1959 ийласе деч 3,4 градуслан левештен. Моло тылзым ончалаш гын, апрель 1,7 градуслан, май 1,2 градуслан левырак лийыныт. Шошым пӱтынек ончалаш гын, 2,1 градуслан левештен.
Эн йӱштӧ март ты жапыште 2018 ийыште шоген, кокла шот дене -9,4 градус лийын. Мартын икымше пелыштыже эн кугу температур 2025 ийыште палемдалтын, юж 10 градус марте ырен, а мартын кокымшо пелыштыже – 1983 ийыште, 17 градус шокшо лийын. Эн изи температур мартын икымше пелыштыже 1981 да 1983 ийлаште лийын: 30 градус йӱштӧ. А 2024 ий годсек 22 градус деч йӱштырак тетла лийынат огыл. Мартын кокымшо пелыштыже эн изи температур 1982 да 2005 ийлаште палемдалтын: 24 градус йӱштӧ, 2006 ий годсек 17 градус деч йӱштырак лийын огыл.
Пытартыш 44 ийыште Йошкар-Олаште кокла шот дене 1 мартыште 7 градус йӱштӧ лийын, а тылзе мучаште – 0 градус. 2025 ийым шарналташ гын, 1 мартыште термометрын столбикше 2,5 градус марте волен, 31 мартыште 7 градус марте кӱзен.
Ты жапыштак чотрак йӱштӧ мартыште 6 гана лийын, а чот леве – 5 гана. А теве 1926-1959 ийлаште чот йӱштӧ мартыште 14 гана шоген, а шокшо лийынат огыл.
Пытартыш 37 ийыште мартын кокымшо пелыже икымше пелыж деч кокла шот дене 3 градуслан левырак лийын. Но вич гана кокымшо пелыштыже икымше пелыж деч йӱштыракат шоген.
АПРЕЛЬ
Пытартыш 36 ийыште Йошкар-Олаште апрельын кокла температуржо – 5,2 градус леве, тидыже март деч 8,8 градуслан левырак. Апрельын икымше пелыштыже кокла шот дене 1,3 градус йӱштӧ шога. Но йӱштыракат лийын, мутлан, 1998 ийыште 9,4 градус йӱштӧ, 2004 ийыште 7,7 градус йӱштӧ. Но леве йӱд-влакат шогеныт. Мутлан, апрельын икымше декадыштыже 2024 ийыште 3,2 градус, 1992 ийыште 2,3 градус, 2007 да 2016 ийлаште 1,4 градус леве.
Апрельын икымше декадысе кокла температур – 1,9 градус леве, кокымшо декадын – 5,6 градус леве, кумшо декадын – 7,8 градус леве. Тений икымше декадыште 2 градус, кокымшо декадыште 5,6 градус, кумшо декадыште 7 градус леве лийын кертеш.
Йошкар-Олаште апрельыште эн кугу температур апрельын икымше пелыштыже лийын: 1975 ийыште +24 градус, 2021 ийыште +21 градус, а кокымшо пелыште +25 градус марте 1980, 1982, 2000, 2001 ийлаште кӱзен.
Эн изи температур апрельын икымше пелыштыже 1998 ийыште 19 градус йӱштӧ (а теве 1963 ийыште -32 градус) лийын, апрельын кокымшо пелыштыже – 1998 ийыште 16 градус йӱштӧ.
Йошкар-Олаште апрель мучаште эн шокшо (+ 18 градус) кече пытартыш 45 ийыште 1980 да 2001 ийлаште лийын, а эн йӱштӧ кече (0 градус) – 2000 ийыште.
Тыгай оҥай фактым палемдыман: апрель мучко 1981, 1987, 1996 ийлаште минусан температур шоген. А 1998 ийыште 1 гыч 5 апрель марте йӱдым 19 градус йӱштӧ шоген, кечывалымат 8 градус йӱштӧ лийын.
Теве эше ик факт. 1945 ий 10 апрельыште (сар мучаште) Йошкар-Олаште температур 11 градус марте волен, а лач 30 ий гыч, 1975 ий 10 апрельыште, 24 градус шокшо лийын. А теве 1950 ийыште апрельыште эн кугу температур 27 градус лийын. Пытартыш 45 ийыште тыгай эше лийын огыл, юж 25 градус деч утлараклан ырен огыл.
Эн шокшо апрель пытартыш ийлаште Йошкар-Олаште 1995 ийыште (10 градус леве шоген) да 2024 ийыште (+10,2 градус) шоген.
Пытартыш 40 ийыште апрельын кокымшо пелыже майын икымше пелыж деч левырак куд гана лийын. А 2024 ийыште уло май тылзыжат апрель деч 1,2 градуслан юалгырак шоген.
МАЙ
Пытартыш 40 ийыште Йошкар-Олаште майын икымше пелыштыже чот шокшо 6 гана шоген, чот юалге – 3 гана. 2001 ий годсек чот юалге май Йошкар-Олаште лийын огыл.
Майын икымше пелыштыже пытартыш 45 ийыште Йошкар-Олаште эн шокшо кече (+30 градус) 1983, 1984, 2021 ийлаште лийын, а эн изи температур (-3 градус) – 1984, 1998, 2021 ийлаште. А теве 1999 ийыште юж 5 градус мартеат йӱкшен.
Майын кокымшо пелыштыже эн кугу температур (32 градус) 2007, 2015 ийлаште лийын, +30 градус – 2019, 2021, 2023 ийлаште. А эн изи температур (-2 градус) 1996 ийыште лийын, 2002 ийыште – 3 градус йӱштӧ. А 2003 ий годсек майын кокымшо пелыштыже минусан температур тетла лийын огыл.
Пытартыш 40 ийыште Йошкар-Олаште май шагал йӱран 33 процент годым лийын, ситышын йӱрын – 60 процент годым, йӱр чот ложгыктен – 7 процент годым.
ЛОМБО ПЕЛЕДМЕ ГОДЫМ ЙӰКШЕМДА?
Ломбо пеледме годым кече йӱкшемда, маныт. Пытартыш 40 ийыште 70 процент годым тыге лектын. Ломбо Йошкар-Олаште 3 гыч 19 май коклаште пеледеш, а теве 2023, 2024, 2025 ийлаште 27 апрель гычак пеледаш тӱҥалын.
Мут толмашеш: сирень ломбо деч вара кок арня гыч пеледеш.
КЕҤЕЖ МОГАЙ ЛИЕШ?
Шошо ден кеҥеж кокласе кылым ончалаш гын, пытартыш 35 ийыште Йошкар-Олаште леве шошо (8 гана лийын) деч вара шукыж годым леве кеҥеж толын (6 гана), кок гана гына юалгырак лийын. Юалгырак шошо деч вара леве да юалге кеҥеж икнарак шоген. Тений шошо юалге лиеш гын, кеҥежат 50 процентлан шокшо огыл лийын кертеш. А шошо леве лиеш гын, кеҥежат утларакше шокшырак лийын кертеш.
ЛУМ
Шошым лумат лумеш. Теве 2005 ий мартыште 2004-2005 ийласе телымсе кум тылзын 80 процентше лум лумын, 2013 ий мартыште 2021-2013 ийласе телын – 78 процентше.
Апрельыштат лум лумын. 2017 ий 20 апрельыште эсогыл мландым 35 см кӱжгытын леведын, 19 апрельлан лумжат чыла шулен ыле, 16 апрельлан Изи Какшан эҥерыште вӱдшорын пикше лийын.
Апрельыште лум Йошка р-Олаште пытартыш 30 ийыште 8 гана веле лумын огыл, а шот дене 7 см дене возын.
Шукыштын йодыш лектеш: кузерак лум шулаш тӱҥалеш, вет тений моткоч шуко лум лумын. Пытартыш 44 ийым ончалаш гын, лум мартын икымше пелыштыжак 6 ий годым шулаш тӱҥалын. Теве 2025 ийыште 21 мартлан лум кодынат огыл ыле, Изи Какшаныштат вӱд изиш веле кӱзен, тыгайже 50 ий утла лийын огыл ыле.
Тыгак лум ондак шулен 2020 ийыште, 15 мартлан кодынат огыл, 18 мартлан вӱд эн чот ташлен, но кугу вӱдшор лийын огыл.
1983 ийыште лум март мучаште вич кече жапыште шулен каен, тунам 17 градус марте шокшо шоген, вӱдшор кокла кугытан лийын.
Мартыште лум шуленат огыл, манаш лиеш, пытартыш 4 ийыште 17 гана, йӧршеш шулен огыл 1979, 1987, 2005, 2018 ийлаште.
Изи Какшаныште 1979 гыч 2025 ийла марте кугу вӱдшор 10 гана лийын, кугужак огыл – 8 гана, изирак веле – 28 гана, а 1979 ийыште вӱд поснак чот ташлен.
Пытартыш 35 ийыште чотрак йӱштӧ шошо 1994, 1996, 1998, 1999, 2018, 2022 ийлаште шоген, а чот леве шошо – 1995, 2007, 2010, 2014, 2016, 2023, 2024, 2025 ийлаште.
Тенийысе телым иктешлен кодаш гын, тудо температур шотышто нормышто але пытартыш 35 ийысе гайракак лийын. Кажне тылзыжым посна радамлаш гын, декабрьыште нормо деч 1,5 градуслан левырак, январьыште 0,4 градус деч йӱштырак, февральыште 1,17 градуслан йӱштырак лийын.