Шыже тӱрлӧ койышым ончыкта: я кече шыратен онча, я йӱр йӱреш, лум лумын эрта. Тӱрлӧ ийыште тудо мо дене ойыртемалтын? Тидын нерген Йошкар-Олаште илыше да ятыр ий игечым эскерыше Геннадий Рыбаков радамла.
Пытартыш 33 ийыште шыжым кокла шот дене 4,4 градус леве шога. Поснак леве шыже (+6 градус) 11 гана лийын, а 2024 ден 2025 ийлаште юж 7 градус мартеат ырен. А леве шыже 20 гана шоген. Поснак юалге шыже 1993, 1998, 1999 ийлаште лийын. 1987 ийыште 19 гыч 31 октябрь марте минусан температур кечывалымат, йӱдымат лийын. А 1987 ий ноябрьыште плюсышкыла температур кӱзенат огыл.
Сентябрь
Пытартыш 33 ийыште сентябрьын кокла температуржо – 11,5 градус шокшо. Сентябрь 16 гана леве лийын. Ты жапыштак сентябрьын икымше пелыштыже юж эн чотшо 32 градус марте ырен (1992 да 1995 ийлаште), 2024 ден 2025 ийлаште – 26 градус марте. Сентябрьын кокымшо пелыштыже 2015 да 2024 ийлаште термометрын столбикше 27 градус мартеат кӱзен.
Мӧҥгешлат лийын. 2010 ийыште сентябрьын икымше пелыштыже -2 градус, 1995 ийыште -4 градус, 1996 ий 30 сентябрьышет -7 градус йӱштӧ лийын. Юалге сентябрь 1993 ийыште шоген, тунам кокла шот дене 6,5 градус леве веле лийын. 1996, 2008 да 2021 ийлаштат юалге шоген.
А теве 1992 ийыште юалге кеҥеж деч вара (+15,5 градус шоген) шокшо сентябрь толын, 14,6 градус шокшо шоген. А 2024 ий сентябрьыште 15,8 градус шокшо лийын.
Октябрь
Пытартыш 45 ийыште Йошкар-Олаште октябрьын кокла температуржо – 4,5 градус леве, кеч 1987 ийыште 1 градус леве гына лийын. А таҥастараш гын, 1909 ийыште Йошкар-Олаште октябрьын кокла температуржо -3,3 градус йӱштӧ лийын, 2025 ий октябрьыште – 6,7 градус шокшо.
Пытарыш 40 ийыште октябрьын кокымшо пелыже икымше пеле деч 3,6 градуслан юалгыра, 2025 ийыште 4,2 градус ойыртем лийын. Но мӧҥгешлат лийын, октябрьын кокымшо пелыштыже икымше пеле деч левырак шоген, тыге 1986, 1990, 1998, 2002 ийлаште лийын.
Пытартыш 45 ий октябрьыште 2019, 2022 да 2023, 2025 ийлаште поснак йӱр чот йӱрын. А шагал йӱран октябрь кум пачаш шагалрак лийын.
Октябрь тӱҥалтыштак чот йӱкшемден 1990, 1998, 2010, 2013 ийлаште. А 1982 ий 5 октябрьыште 9 градус йӱштӧ лийын. Октябрь мучаште 13 градус марте 1982, 1987, 1992, 2014 ийлаште йӱштӧ шоген. Таҥастараш: 1968 ийыште юж 19 градус марте йӱкшен, 1960 ийыште – 22 градус мартеат.
Ноябрь
Пытартыш 45 ийыште ноябрь тӱҥалтышысе кокла температур – -0,5 градус юалге, а ноябрь мучашысе – 5,6 градус йӱштӧ.
Пытартыш 40 ийыште ноябрьыште телымсе гай йӱштӧ 1993 да 1998 ийлаште шоген. Кокла шот дене ты ийлаште -10,2 градус йӱштӧ лийын (а 40 ийысе телымсе кокла температур – 9,4 градус йӱштӧ).
Пытартыш 36 ийыште эн леве ноябрь 2023 ийыште (+2 градус) лийын, тыгак эше – 1995 ийыште (+1,5 градус) да 2025 ийыште (+1,8 градус). А 1960 ий марте эн леве ноябрь -0,2 градусан лийын.
Пытартыш 45 ийыште ноябрь мучаштат индеш ийыште йӱр йӱрын. 2010 ий 11 ноябрьыште Марий Элыште кок шагат йӱр чот оптен, тыгодым 10 градус леве шоген, южо вере кӱдырчат шоктен, ты марте кӱдырчӧ 1960 ийыште гына лийын ыле.
Пытартыш 45 ийыште ноябрьыште кокла шот дене 0 градус деч шокшырак ныл гана веле: 1996, 2005, 2008, 2013 ийлаште – шоген.
1989-2002 ийлаште ноябрьын кокла температуржо – 4,5 градус йӱштӧ, 2003-2025 ийлаште – 1,7 градус йӱштӧ. Лектеш, ноябрь 2,8 градуслан левештен.
Ноябрьыште температур чот ойыртемалт кертеш. Мутлан, 1995 да 2000 ийлаште +7 градусат, -25 градус йӱштат лийын, 2019 да 2023 ийлаште – 11 градус шокшо да 15 градус йӱштӧ.
Пытартыш 40 ийыште ноябрьын икымше пелыштыже кокла температур – 1 градус юалге, кокымшо пелыште – 4,8 градус йӱштӧ.
Куван кеҥеж
1995 ийыште куван кеҥеж 1 гыч 19 сентябрь марте шуйнен, кокла шот дене 19,5 градус шокшо шоген. 2023 ийыште 25 кече шуйнен, кокла шот дене 15 градус шокшо лийын. 2024 ийыште сентябрь мучко (15,8 градус шокшо) куван кеҥеж куандарен, тудо 4 октябрь мартеат шуйнен.
Куван кеҥеж октябрьыште 2003 ийыште 11 сентябрь гыч 11 октябрь марте шоген, октябрьыштыже сентябрь деч шокшыракат лийын.
Эн кужун куван кеҥеж пытартыш 33 ийыште 40 кече – 7 сентябрь гыч 16 октябрь марте – шуйнен.
1981 ий сентябрьыште куван кеҥеж лийынат огыл, а 2025 ийыште 21 кече куандарен, 14 градус шокшо шоген.
Лум
Марий Элыште эн ондак толшо кугу лум 1976 ий 8 октябрьыште лумын.
Икымше лумак теле гочлан возын 1993 ий 25 октябрьыште да 1998 ий 15 ноябрьыште.
Пытартыш 45 ийыште ноябрьыште 34 ийыште лум возын, октябрьыште – 1993 ий 25 октябрьыште, декабрьыште – 10 ийыште.
Ты жапыштак октябрьыште 34 ийыште икымше лум лумын, сентябрьыште – ныл ийыште гына, ноябрьыште – 7 ийыште.
Октябрьыште 9 гана шуко лум лумын, а 11 гана йӧршеш лумын огыл.
Октябрь мучаштак 13 гана лум возын. А 1 декабрьлан 14 ийыште лум кӱжгыт сайынак погынен.
Пытартыш 45 ийыште ноябрьыште шуко лум 14 ийыште лумын, а шагал – 10 ийыште
Палемдыман тыгайымат: октябрьыште, ноябрьыште вочшо лум 1 декабрьлан шулен пытен, тыге 11 гана лийын.
Шоҥгыеҥ-влак икымше лум луммек, ик тылзе гыч лум возеш маныт. Тиде ой пытартыш 45 ийыште 16 гана веле (35 процент годым) пеҥгыдемдалтын.
Но 16 ийыште икымше лум луммеке, 10-25 кечыштак лум возын, а 11 ийыште – кок але туларак тылзе гыч веле.