Нуно шкеныштым эше туба, кижи, тыгак йыш кижи («чодырасе еҥ» манын кусаралтеш) маныт. 2000 ийыште шагал еҥан тӱп калык статусым пуымо. А тылеч ончыч тубалар-влак алтай калыклан шотлалтыныт. 2020 ийысе перепись почеш, Российыште 3600 наре тубалар ила.
Нунын кокла гыч шукынжо Алтай Республикыште лакемыныт – Турочакский да Чойский районлаште. Тубалар-влакым йӱдвел алтай калык (йылмышт – тюркский йылме-влакын йӱдвел-эрвел тӱшкаште) тӱшкаш пурат.
Кызыт ты калык кокла гыч шукынжо православий верам кучат, а калык религиозный верованийышт шаманизм негызеш шочын. Ик эн пагалыме духышт – сонарзе-влаклан полшен шогышо Шаныр. Тудо тайгаште ила, эн писе маралым (кугу пӱчым) кычкен кудалыштеш да ошалге шинчавунан айдемыла коеш, кидыштыже – нарынче акаций гыч пондо (посох). Шанырлан кӱлеш тӱткышым ойыраш огыл гын, сонарзе-шамычым наказатла: коваште черым колта, янлык-влакым пуляшт деч кӱртньӧ кольмо дене авыра.
Вургемым вынер гыч ямдыленыт: халатым, тувырым, йолашым, калпакым ургеныт. Ӱдырамаш-шамыч тӱрлӧ тӱсан да оворкан урвалтан тувырым чиен коштыныт. Телым портыш гыч ургымо да вынер ӱмбалан пальтом меж ӱштӧ дене ӱшталыныт, тудыжым геометрий фигуран орнамент дене сӧрастареныт.
Тубалар-влак маралым, козулям, маскам тӱшка дене сонарленыт. Мланде пашамат ыштеныт, утларакшым шожым куштеныт. Имньым, ушкалым ашненыт. Шӧр гыч ош аракам, шадырге сырым, моло кочкышым ямдыленыт. Тыгак колым кученыт, кедр пӱкшым, емыж-саскам погеныт, мӱкшым онченыт. Кӱртньым таптеныт, пу, шӱштӧ гыч тӱрлӧ арверым ямдыленыт. Кӱмыж-совлам шукыж годым куэ кумыж гыч ыштеныт.
*Сайын иледа?