Приморский крайыште 2010 ийысе перепись почеш 776 еҥ марий улам манын, шке национальностьшым ончыктен. А 2020 ийысе переписьын данныйыштыже 1000 еҥ деч шагал калыкым ончыктымо огыл.
Волжский район Йывансолаште шочын-кушшо Валентина Чузаева Приморский крайысе Уссурийск олаште ынде 20 ий ила.
Илыш корно
Мо оҥайже: марлан лекмеке, Валентина шке фамилийжым арален коден, вет тыгай тукымвож иктак веле. Ешыштышт вич йоча кушкын. Теве иктыжым, тудын изажым, Морко район Арын черкыште служитлыше отец Николайым, Марий Элыште сайын палат.
Военный пелашыж дене коктын кум икшывым ончен куштат. Йоча-шамыч марла огыт мошто, ялыш толмеке гына изиш тунемыт. Ачашт руш, сандене ешыште рушла мутланат.
Кызыт ӱдырышт шке ешыж дене Волжский округ Памар селаште ила. Кугурак эргышт Уссурийскысе Суворов училище деч вара Москосо вузыш пурен. Изирак эргышт – ача-ава пеленак, школышто тунемеш.
Келшен илат
Валентина шке йырже марий калыкым ушен шога. Шкежат иктаж мероприятийыш лектеш, моло-влакымат ӱжеш да иктаж мурым марла муралта. Марий ӱдырамаш вес калык денат кылым куча: Китай, Корей гыч толшо да Мӱндыр Эрвелысе рӱдӧ университетыште тунемше ӱдыр-влак чӱчкыдынак унала коштыныт. Кызыт нуно, тунем пытарен, шочмо кундемышкышт пӧртылыныт. Валентина Васильевна нунын деке унала каяш шона. Белорус да моло денат келша. Туддеч ой-каҥашым да мӱгиндым ыштыме шотышто мастер-классым эртараш йодыт.
– Марий-влак дене изин-изин палыме лиймеке, кок ий ончыч соцкылыште чатым ыштенна. Тушко витле еҥ погынен. Икте-весе деке унала коштына, мутланена. Южгунамже нунылан Марий Элысе уверым каласкалем, викториным эртарем. Мероприятийлашкат ӱжаш тӱҥалыныт. Теве Российысе калык-влакын икоян улмо идалыкым почмо пайремыш, Владивостокыш, Марий Турек вел гыч тыште илыше Светлана Иванова дене пырля миен толна, – мане В.Чузаева.
Мӱгиндыже тамле да сӧрал
Кажне пайремлан В.Чузаева сӧрал мӱгиндым ышта. Теве 9 Май пайремланат Валентинам «Сила жизни» поро кумылан фонд мӱгиндым ямдылыме шотышто мастер-классым эртараш ӱжын.
– Ме тамле кочкышым кок ий ончыч черке пелен ямдылаш тӱҥалынна да тудым СВО кайыме верыш колтеденна. А мастер-классыште кӧ пряникым ыштен да шкаланже налын гын, тудо оксам коден. Шийвундым ты фондыш пуэнна, варажым нуно эмым да молымат налын колтат.
Мӱгиндым ыштен, эре СВО-ш колташ ок лий, сандене тудым Уссурийск олаште да Сергеевка селаште улшо госпитальлашке наҥгаенна. Тушто мый мурым муренам, эргым почеламутым лудын, пӧлекым кучыктенна. Варажым йоча-шамыч палате еда коштыныт да салтак-шамычлан мӱгиндым кучыктеныт.
Кажне кеҥежым шочмо кундемышкем толам. Тений Пӧтъял черкылан 130 ий темеш. Ты кечылан лӱмгече сынан мӱгиндым ышташ сӧренам ыле. Теве тушеч благословенийым налынам да тудым шонаш тӱҥалынам, – каласыш тора кундемыште илыше землячкына.
Кодшо кеҥежым толмыж годым Йошкар-Олаштат угыч илышым налше Богородице-Сергиевский ӱдырамаш монастырьыште мӱгиндым ышташ да тушан сӱретлаш туныктен. Тушто кызыт ты тамле кочкышым ямдылен ужалат.
Морко район Арын черке пеленысе кеҥежымсе лагерьыште каныше-влак денат шке мастарлыкше дене пайлалтын.
Илыме верыштыжат йоча-шамычлан шуко мастер-классым поро кумылжо дене эртара. Тидлан Валентина Васильевна оксам огеш нал. Еҥ-влак заказ дене йодмылан тӱлат. Марий ӱдырамаш сулен налме канышыш лектын. Пытартыш паша верже – Уссурийск оласе йочасад. Кызыт изирак эргыжым тӱрлӧ кружокыш кондыштара да мӱгиндым йодмо почеш ыштен пуа.
Шке жапыштыже Валентина Йошкар-Оласе школ-интернатыште кӱсле дене шокташ тунемын пытарен. А Волжский районышто илымыж годым тӱвыра пӧлкаште методкабинетым вуйлатен. МарГУ-што филолог специальностьым налын, И.С.Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжыште заочно тунемын.
Валентина Чузаева ончыкыжымат марий мурым ямдылаш да тора кундемыште илыше-шамычым куандараш шона. Вет шке манмыжла, эше 30-40 ий ончыч Марий кундем гыч Приморский крайыш илаш мийыше-влак марий шомаклан, марий мурылан поснак чот куанат. Вет шочмо йылме, шомак кумылым гына нӧлтат веле огыл, южгунамже эм семынак кӱлыт, вий-куатым ешарат.
