Тыге кусаралтеш ненец йылме гыч Ямал-Ненец АО-со Тарко-Сале олан лӱмжӧ Айваседапур да Пякупур эҥер-влак коклаште верланымыжлан. Марий шӱлышан Анфиса Петрова ешыж дене тушто ынде коло ий наре ила. Ты олашке тудым йӧратымаш наҥгаен, манаш лиеш – ончыкылык пелашыже Тарко-Сале олаште ик организацийыште пашам ыштен. Тиде оласе илыш нерген А.Петрова деч каласкалаш йодна.
«Чылан – шокшо элыш, а ме – йӱдвелыш»
Татарстан Республик Арск район Шорамучаш ялеш шочын-кушшо А.Петрова МарГУ-што тунемын, дипломым налмекыже, шке кундемысе Акчишма ялыште туныктышылан ыштен. А вара Морко район Унчо селасе качылан марлан лектын. Тудо жапланак Володя Йӱдвелыш вахте дене пашаш коштын.
– Икымше гана Тарко-Сале олаш логалмем кызытат шыргыжал шарналтем. Тудо ийын, Володя кеҥеж жаплан мӧҥгыжӧ вахте гыч толешат, сӱаным ышташ кутырен келшенна. 12 июльышто сӱан кечым палемдышна, а тудо 17 числаште мӧҥгеш пашаш каем, манын. «Сӱан деч вара иканаште шкетемым кодынет мо? Пырля наҥгает – марлан лектам. Уке гын, ом лек» манынам тунам. Тыге мыят Йӱдвелыш логалынам. «Сӱан деч вара чылан шокшо велыш канаш каят, а ме – йӱдвелыш» манын кызытат мыскарам ыштена, – каласкала А.Петрова.
Поезд дене кок сутка каеныт, вара вертолёт дене чоҥештеныт да кӱлеш верыш миен шуыныт. Вате-марий балокышто (ик вер гыч весыш кусараш лийме изирак пӧрт) иленыт. Пӧръеҥ пашаш коштын, а самырык пелашыже кочкаш шолтен, моло сомылым ыштылын. Яра жапыште кедр пӱкшым, поҥгым погаш коштыныт, колым кученыт.
– Тарко-Сале ончыч йот мланде гай чучын. Июль кыдалне шокшо ыле, вер ошман. Ола урем дене йомын коштмем сайын шарнем, ӱвыра чот пуреш – кидем дене тыгела-тугела лупшкедылам. Мийымеке, ончыч икмыняр кечым унагудышто иленна. Кастене малаш возынна, телевизорым ончен кием. «Мо от мале?» – йодеш пелашем. «Эше пычкемышат огылыс», – вашештем. А тунам ош йӱд манмет лийын улмаш: йӱдымат кечывалымсе гай волгыдо, – каласкала ӱдырамаш.
«Ынде лишыл лийын»
Петровмыт Тарко-Салеш ешге илаш кусненыт ӱдырыштлан ик ий да кок тылзе улмыж годым. Тунам август тӱҥалтыште Тарко-Салеште Марий Элысе сентябрьысе гай юалге шоген.
Петровмыт кум пӧлеман айлыме пачерыште (Володян пашам ыштыме организаций тӱлен) ик пӧлемыштыже иленыт.
– Тӱҥалтыште мӧҥгӧ чот шупшын, шошым – поснак. Ялыште шаршудо кушкын, пушеҥге ужарген гын, мемнан дене лум киен. Шошо пагытлан кызытат шочмо кундемыш чоҥештыме шуэш, – манеш ӱдырамаш.
Кызыт Петровмытын икшывышт кушкынат шогалыныт. Ангелина Йошкар-Олаште пашам ышта да МарГУ-што магистратурышто тунемеш. Валерия – Тюменьысе университетын студенткыже, а Дима Тарко-Салесе школыш 9-ше классыш коштеш.
– Тарко-Сален тӱрлӧ койышан игечыжат тынар ий жапыште ынде лишыл лийын. Пеш йӧратем телым, йӱштӧ яндар южым, йол йымалысе кычыр-кочыр шоктышо да чинчын-шийын йылгыжше лумжым. Емыж-саскалан, поҥгылан поян мотор чиян шыже чодыражым аклен пагалем.
Кеҥеж тыште кӱчык, теле кужу – 8 тылзе лум кия. Лум шулен пытымеке, чылажат вашке ужарга, пелед шогалеш, вет йӱдымат волгыдо – ужарге кушкеш да кушкеш. Марий Эл дене таҥастараш гын, шошо ик тылзе вараш кодын толеш, а шыже – ик тылзе ончыч.
Ола кушкеш, тӱзлана
Тарко-Сале олана кызыт пеледеш, тӱзлана, кушкеш. Тыште 20 тӱжем наре тӱрлӧ калык келшен ила. Нефтегазовый промышленность вияҥеш. Тыгак улыт школ, йочасад, музыкальный школ, поликлинике, спорткомлекс-влак, тӱвыра полат, молодёжный рӱдер, тӱрлӧ кевыт, пазар.
Тыште шуко шочшан да начарын илыше еш-влаклан пеш сай социальный программе илышыш пурталтеш. Йӱдвелысе шагал чотан тӱп калыклан шотлалтше-шамычлан, йоча-влаклан кружок, тӱрлӧ спорт секцийыш коштмылан оксам тӱлыман огыл. Самырык-шамыч дене паша вораҥеш. Тыгак пенсионер-влак дене паша программе уло. Тӱвыра, спорт дене кылдалтше мероприятий-влак шуко эртаралтыт.
Кевытлаште ак шергырак. Кинде, мутлан, 60 теҥге да шергырак, шӧр – 90-120 теҥге, шыл – 500 теҥге наре, кияр, помидор пазарыште 400-500 теҥгеаш улыт, – палдара А.Петрова.
Каныш кечылам Петровмыт пырля эртараш тыршат. Йолташышт дене вашлийыт. Оласе Тазалык парк, Прибрежный паркыште, Пяко-Пур эҥер воктене (Саргин лӱмеш набережный) яндар южым шӱлатт. Телым туштак ече дене коштыт. Концертлаш, кинотеатрыш миен толыт.
Шыжым емыж-саскам, поҥгым погаш кошташ йӧратат. Тусо чодыра модылан, шордымодылан, пӧчыжлан поян, купышто турнявӧчыж, урмодо шочыт.
Тиде ола Петровмытлан келша, утыжым кугу огыл, изиат манаш ок лий. Кӱлеш вере йолынат миен шуаш каньыле.
Тарко-Сале олаште моло марий-влакат илат. А.Петрован пашам ыштыме йочасадыштыже йыгыр эрге-влакын ачашт – Морко марий. Рвезе-шамычлан воспитатель южгунам «шич», «коч», «малаш воч» манын марла пелешта, нунышт шыргыжалыт да почешыже ойлат. Палемдыман, Тарко-Сале олаште марий диаспор уло. Тушко марий шӱлышан 20 наре еҥ погына. Оласе Национальных культур рӱдерын эртарыме мероприятийлаштыже марий койышыштым ончыктат.
– Идалыклан 66 кече отпускым пуат, льгото отпуск годым корнылан роскотым тӱлат, сулен налме канышышкат ончычрак колтат. Кужу телым да шочмо кундем деч чот тораште верланымым шотыш налаш огыл гын, Тарко-Салеште илаш пеш каньыле, – манеш А.Петрова.
А шочмо верышкышт идалыклан ик гана, южгунам кок ганат толын каят. Ончыкыжым Петровмыт Тюменьыш илаш куснат – Владимирын паша конторыжым тушко кусареныт. А Тарко-Сале эрелан ушешышт кодеш. Вет ты олаште нунын эн ямле рвезе пагытышт эртен, икшывышт шочын-кушкыныт, шуко сай йолташым эрелан муыныт, пашам ыштеныт, вияҥыныт. Да Тарко-Сале олалан, Шочмо элналан могай-гынат надырым пыштеныт, шӱм-чон шокшыштым пайленыт!
Еш альбом гыч налме фото-влак.