«Защитники Отечества» фондын Марий Элысе филиалже СВО-што улшо, лийше землякна-влак нерген кажне арнян каласкала. Тушеч иктыже – Надежда Алексеева. Марий талешке ӱдырамаш кызыт Йошкар-Олаште сарысе ветеран-влакын госпитальыштышт пашам ышта.
Тӱрлӧ шӧрынан илыш корно
Кужэҥер район Башкир ялыште шочшо да Топкавлак селаште кушшо Надежда Алексеева СВО-што ятыр салтакым утарен. Тушко каяш тудым чон сусыр, тӱҥжӧ сӧй пасушто элнан тыныслыкше верч кредалше салтак-влаклан полшаш шонымаш таратеныт.
Шке жапыштыже Йошкар-Оласе медколледжым тунем пытарымеке, Н.Алексеева Кужэҥер посёлкысо рӱдӧ эмлымверыште 23 ий пашам ыштен. А вара СВО-ш каен. Илет, кажне кече икшырымын эрта, чыла сай, да трукышто илышыште, пуйто чылажат унчыливуя савырна. Надежда Алексеванат илыш корныштыжо тыгай дене тӱкнашыже логалын. Тудо каласкала:
– Йӧратыме еҥем дене ойырленна. Индеш ий ваш келшен, умылен илымеке, тудо ик кечыште кенета мӧҥгӧ гыч лектын кайыш. Чонем чот корштен, ойгырен, окса чӱдылыкат шижалташ тӱҥалын. Тунам мый кок икшыве, кугу кредит дене шкет кодынам. Ӱдырем-влакым туныкташ, чикташ, пукшаш, илышыш лукташ, кӱсыным пӧртылташ кӱлын. Сандене медсестра деч посна моло тӱрлӧ пашамат ыштенам. А 2022 ийыште мобилизацийым увертарымеке, шке кумылын военкоматыш каен, рапортым возенам. Тыге 2023 ийыште военкомат гыч йыҥгыртеныт да 25-ше армийым формироватлаш тӱҥалме, тушто медрото ышталтме нерген ойленыт. СВО-ш каяш 28 июньышто контрактым подписатленам. Медсестра опытем пеш пайдале лийын. Тунам 21 ияш Анна ден 9 ияш Варвара ӱдырем-влак мыйым ынешт колто ыле. Но вара аваштым умыленыт.
Шучкым ужаш ямде лийын
Надежда Алексеева ятыр ий хирургийыште, колаш кийыше черле пациент-шамыч дене паллиативный полыш отделенийыште кум ий пашам ыштен.
– Районысо эмлымверыште экстренный пациент-влакымат ончымо, нелын черланыше-шамычымат эмлыме. Сандене СВО-што шучко сӱретым ужаш ямде лийынам. Нелылык, вӱр, колымаш деч лӱдын омыл! – манеш Надежда.
Оренбург областьыште медсестра тылзе лийын. Тунам лачак Тоцк олаште моло подразделений-влак дене пырля медротым ыштеныт. Военнослужащий-влак дене тӧр медик-шамычат тунеммашым эртеныт. Полигоныш коштыныт, лӱйкаленыт, куржталыштыныт, медпалаткыш дежурствыш коштынна. Сусыр да черле салтак-шамычым эмленна. Полигоныштак тудлан «Оса» позывнойым пуэныт.
– Полигонышто лӱйкалымаш дене старший мый дечем мом ышташ йӧратет манын йодын. Мый мураш вашештанам. А вара тушто тудо шуко пачемышым шекланыш да «Оса» лияш тореш отыл йодо. Мылам келшыш. Пачемыш сырыктат гын веле пӱшкылеш. Адакшым ик гана пӱшкылын, тудо огеш коло. Мыят койыш-шоктышем дене шуко чытен кертше улам. Но сырыктат гын, вашештен кертам. Мо мемнам ок пытаре, вияным веле ышта, шонем.
Оренбург кундем деч вара Луганскысе Варваровка селаш колтеныт. Ӱдырамаш-влак шукын логалынна, но медик – вич еҥ веле, молышт – санитарке, повар. Тушеч мемнам тӱрлӧ районыш колтеныт. Мыйым Кременная олаш, вара Северодонецкыш, умбакыже Новосибирскысе 425-ше военный госпитальысе спецназначениян медотрядыш командироватленыт. Нелыла чучын огыл, лач дрон чоҥештыме, лӱйкалымаш годым чонлан йӧсӧ лийын, – палдарыш медшӱжар.
Ваш ончен, орланен коленыт
СВО-што лийме жап ок мондалт. Тува гыч салтак нерген шарнымаш ӱдырамашын чоныштыжо ӱмырешлан кодеш, очыни.
– Самырык тыва пӧръеҥым госпитальышкына конденыт. Ик жап тудо мутланенат кертын огыл, капше чот йӱлен ыле. ДНР-ысе Авдеевкыште ик заводышто кредалмаш каен. Салтак-влак чот йӱленыт да подвалыш нушкын пурен кертыныт. Куд салтак лийын. Рвезе-влак чот орланеныт, вашла полышым йодыныт, но полшен кертын огытыл. Ваш ончен, орланен коленыт. Мемнан-влак нуным кажне кечын кычалыныт. Лач арня гыч муыныт. Тунам куд салтак гыч лач икте илен кодын.
Ятыр кече эртымеке веле черетан перевязке деч вара качымарий мутым луктын. Мыланем салтак-влаклан мом чыташышт логалмышт нерген каласкален, вашла полшен кертдымышт нерген шарналтен. Тыгодым тудын шинчавӱдшӧ чарныде йоген. Кӧргыштӧ улшо шижмашыжым, тургыжланымашыжым, кочыжым луктын каласымеке, чонжылан ласка лияш тӱҥалын.
Медик-влак СВО-што врачат, психологат, ават улыт. Самырык салтак-влак мыйым эсогыл «Надя авай» манын ойлат ыле, – каласкала Надежда.
Пеледыш дене тауштен
Надежда – ӱшаным пуышо лӱм. Н.Алексеева эмлыме салтакше-влаклан пашаже, поро шинчаончалтышыже, лыпландарен ойлымыж дене ончыкылык илышлан ӱшаным пуэн. Тудым чылан йӧратеныт да пагаленыт. Костя салтак нерген медшӱжар поснак порын шарналта.
– Икана госпитальыш мылам пеледыш аршашым кондышт. Икмыняр кече гыч – адакат аршашым кучыктышт… Тыге тӧрза ончылнем оранжерей шочын. Ӱмырем мучкылан тынар пеледышым налын омыл. Вара Костя аршаш туддеч манын каласен. «Мылам пеледышым кучыкташ нигӧлан, кеч тендам куандарем, тыге тауштем» манын ойлен, – палдарыш медшӱжар.
Илыш умылымаш вашталтын
Надежда СВО гыч 2025 ий февральыште пӧртылын. Амалже – ийгот да тудо жапыште тудо йолжым туген. Ятыр жап госпитальыштат эмлалташ логалын. Кызыт ӱдырамаш тыныс илышлан тунемеш. Йошкар-Олаште Варя ӱдыржӧ дене коктын илат. Аня ӱдыржӧ марлан лектын, шукерте огыл эргыже шочын. Пиалан ава да кова госпитальыште пашам ышта. СВО илыш умылымашым вашталтен манын ойла. Ончычсо нелылык кызыт тудлан кӱлдымашла чучеш, вет «лентычке» вес могырым еҥ-влак чынжымак проблеме да ойго дене кажне кечын тӱкнат. «Илышем арам ок эрте. Йӧратыме пашам ыштен, мемнан герой-влакым утаренам, салтак-шамычлан, ала-кӧн ачаштлан, пелашыштлан, эргыштлан полшенам», – манеш Надежда Алексеева.
«Защитники Отечества» фондын Марий Элысе филиалже Н.Алексеевалан II степенян «За воинскую доблесть» медальым налаш йодмашым колтен. Ӱшанена, вашке награде шке озажым муэш.