Ондак ме Марий Элын сулло артистше Александр Бирюковым спектакльлаште вуйлатыше семын рольым модмыжым (чылаже 70 утлам) ужынна гын, тудо ынде ик икмыняр ий тӱвыра тӧнежлам вуйлата. Шым ий Марий самырык театрын пашажым вӱден шоген гын, ик идалык наре Марий тӱвыра рӱдерын директоржылан тырша.
Чонжо дене артистак
Александр Васильевич сай койышыж дене ойыртемалтеш. Тудо «ынде директор улам, сценыш мураш, рольым модаш ом лек» манын ок шоно, ӧрдыжеш ок код. М.Шкетан лӱмеш Марий драмтеатрыште ондакысе рольжым модаш, иктаж-кӧм вашталташ ӱжыт гын, вуйым ок шупш. Шернур район Тамшэҥер эргын кумылжак поро.
А.В.Бирюков 16 февральыште 50 ийым темыш. Тудым, ешыште визымше йочам, аваже шочмын ыштен. Ты кечын шочшо-влак пиалан да талантан улыт, маныт. Нине шомак дене тӱвыт келшена.
Чесле лӱмгечыжлан артист йолташыже-влак шӱмбел сценыштыже выступатлаш йӧным пуэныт – 17 февральысе «Салика» спектакльыш Полат Акпай семын лекташ ойленыт. Числам шоналтыде кӧнен. Тиде вучыдымо пӧлек улмаш. Сандене йолташыже ден родыжо-влак саламлаш театрышке вашкеныт. Лӱмгечыжлан поро шомакым Александр Васильевич лишычат, торасе элла гычат колын.
Кум пӧръеҥ
Ондак Бирюковмыт ешыште кум изак-шоляк да кок акаже кушкыныт. Павел ден Анатолий изаже-влак деч шукылан тунемын. Эше артистлан тыршымыж годым икмыняр гана отпускшо годым нунын дене пырля чоҥымо пашам шукташ коштын. Тыге тудо стройко пашан негызшым кӧргӧ гычак пален налын.
Ачажат, Василий Степанович, «Дружба» колхозышто плотниклан, мельниклан ыштен. Саша эргыжлан пырням локшинчашат, моло пашамат ончыктен шоген, кидышкыже пужарым, ножовкым да моло ӱзгарымат кучыктен. Торешпила нерген ойлыманат огыл. Тудыж дене ятыр гана пум йыген: сурт-пече коклаште гына огыл, кожлашкат товар-пила дене коштын. Ачаже эргым полководец Суворов семынак эре ончылно лийже манын шонен, Александр Васильевич лӱмым келыштарен.
Таче вийвал пӧръеҥ марий-влакым онаеҥ да Юмыйӱла ушем вуйлатыше семынат вӱден наҥгая. Тиде корнышто пырля улшо йолташыже-влак тудын шекланен да чын шонен моштымыжым, ой-каҥаш дене полшымыжым палемдат.
Александр Бирюков ден актрисе Алина Егошинан ешыштышт кок эрге да ик ӱдыр кушкыт. Ача ден ава шочшыштым тӱрлӧ пашалан туныктат. 25 ияш Данила Чебоксарысе вузышто тренерлан тунем лектын, кызыт ик кевытыште полышкалышылан тырша. 19 ияш Миша Йошкар-Оласе технологический колледжыште программирований дене кылдалтше специальностьым налеш. Коктынат кеҥежым чӱчӱшт дене чоҥымо пашашке коштыныт. Маша ӱдырыштат чолга, 2-шо классыште веле тунемеш, а ятыр конкурсышко ушнен шуктен.
Пашаче койышан
Артист ешын олаште илаш тӱҥалмекышт, пӧрт воктенысе кумдыкышто пакчасаскам ончен куштымыжым ужынам. Тачат тусо мланде илана да моторлана. Туге гынат кызыт марий пӧръеҥ каныш кечылаште шочмо суртышкыжо вашка. Аваже кайыме ийын, 2022 ийыште, сурт-пече коклаштыже мӱкш ешым кучен, а изаже омартам пуэн. Суртым пийышт орола. Изажат жапын-жапын ончал савырна. А ял манме шомакым колмеке, шинчаончылныжо пӧрт воктенысе пистерже сӱретлалтеш.
«Ондак авам лектын кайыше мӱкш ешым ятыр гана кучен, озажым кычалын. Южгунамже ик ешыжым шкалан кодышаш ыле манынат ойлен, но тоштын огыл, мӱкшызӧ-влаклан пуэн. Очыни, суртна йокрокеш шинчен ынже код манынак, кайыме ийынже ик мӱкш ешым авам колтен, шонем. Нунын дене утларакше кеҥежым шогылтам. Пакчам мотоблок дене куралам. Ик могырыштыжо пареҥгым шындена, весыштыже мӱкшлан лӱмын фацелийым ӱдена», – каласкалыш юбиляр.
Кок ий ончыч Бирюковмыт кызытсе жаплан келшыше у мончам чоҥен шынденыт. Тусо шуко пашажым суртоза семын шкеак шуктен. Каналтен шинчаш шокшо мончаончылым келыштарен. Коҥгам оптен моштымыжо да кидмастар улмыжо тыштат кугун полшеныт.
Кеҥежым еш выньыкым ямдыла. Ик верыштак куэ выньыкым пидын шинчымыштым (ондак аваж дене пырля) кажне ийын фотосӱретлашке арален кода. Вес ача деч шочшо иза ден акашт деч шукылан изирак лиймылан Саша ача-аваж дене шукырак шогылтын, сомылым шуктымыштым эскерен.
Аваже, Александра Павловна, колхозын имне вӱташтыже пашам ыштен. Изирак улмыж годым Саша эргышт имне орваш шинчын кошташ йӧратен. Имньымат кушкыж кудалышт ончен.
– Школышто тунемме пагыт эртымеке, каникулышто вигак колхоз пашаш кошташ тӱҥалынам. Йошкарушменыште шӱкым кӱрынна, колорадский копшаҥгым погенна, анализлан рокым наледенна. Шкеак имньым кычкена ыле. 30 утла имне лийын. Кугурак лиймеке, зернотокышто тыршенна, тюкым ышташ, кид дене шудым солаш коштынна, – шарналта Александр Васильевич.
Пӧръеҥын рольжо
Усталык пашаште тыршыше еҥ дене илышыште пӧръеҥын рольжо нергенат мутланышна. «Шочшо-влаклан эҥертыш да сай пелаш лийман, еҥ-влаклан кертме семын полшен шогыман», – манеш Марий тӱвыра рӱдерым вуйлатыше.
Суртоза семын тудо пӧртым чоҥен огыл гын, пачерым налын. Тушто штукатурко, плитке, туврашым тӧремдыме йотке шке ыштен.
Кок эргыштат ача-авашт гаяк пашаче кумылан улыт. А пушеҥгыжым эше школышто тунеммыж годымак моткоч шуко шынден. Марий Турек велыш кудалме кугорно гычат нуно раш койыт. Тамшэҥер ял воктенысе посадкын кугу ужашыжым лачак ты ялын эргыже да Лажъял школын тунемшыже Александр Бирюков кум еҥ дене пырля шынден. Ондак тыгай пашалан кожлам оксам тӱлыде ойыреныт, тыге Бирюковмыт пум ыштеныт.
Варажымат Александр Васильевичлан пушеҥгым шындаш логалын. Теве «Югыпого: эркечыш корно» проект дене Пошкырт кундем Мишкан селаште Историй да тӱвыра рӱдер воктеке кум тумым наҥгаен шынденыт.
А.Бирюков калыкым куандараш шочын. У ий вашеш тудым Йӱштӧ Кугызан образыштыже ужына; пайремлаште шӱм-чонжо гыч лекше шомакым ойла; марий йӱла нерген каласкалыше образым ончыкта; онаеҥ семын кумалтыш мутым пелештен мошта. Икманаш, чын пӧръеҥ улмыжым шке пашаж дене пеҥгыдемденак шога.
Фото-влакым еш альбомжо гыч налме.