27 сентябрь – Воспитательын да дошкольный пашаеҥын кечышт.
Параньга посёлкысо 5-ше №-ан «Ласточка» йочасадын воспитательже Диана Фёдорова «Шочмо йылмым да литературым эн сайын туныктышо» Россий кӱкшытан конкурсышто лауреат лийын.
Конкурс 7-11 сентябрьыште Липецк олаште эртен. 87 регион гыч 131 педагог – 85 туныктышо да 46 воспитатель – мастарлыкшым ончыктен. Диана Викторовна чыла заданийым сайын шуктен да 15 полуфиналист радамыш логалын.
Модыш гыч пашаш
Д.Фёдорова – Марий Турек районысо Марий Нольдӱр ялын шочшыжо. Йочаж годым Диана школла модаш йӧратен. Тудо Параньга районысо Олор кыдалаш школышто тунемын. Тушто тыршыше туныктышо-влакым ончен, шкежат ты пашалан кумылаҥын. 9-ше класс деч вара Оршанке посёлкысо И.К.Глушков лӱмеш шуко профилян колледжыш тӱҥалтыш класслам туныктышылан пурен. Отличий дене пытарен да Матародо школышко пашаш толын. Кок ий гыч профессийжым вашталташ шонен, МарГУ-ш «Психология да педагогика дошкольного образования» программе почеш заочно тунемаш пурен. Йошкар диплом дене пытарен. Ынде кумшо ий Параньга посёлкысо «Ласточка» йочасадыште воспитательлан тырша.
– Паша чонемлан келша да куаным веле конда. Группыштем 16 икшыве. Мый воспитатель семын нуным пиаланым, шке вийыштлан ӱшанен моштымыштым ужнем. Ньога-шамычлан шинчымаш тӱняш корным почам. Икшыве-влак тӱням шымлат, нунылан чыла оҥай. Тӱрлӧ темылан йодышым пуымыштлан куанем веле. Воспитатель семын ушан веле огыл, тыгак поро чонан лийышт манын тыршем. Психологийым палымемат йочан чоншижмашыжым умылаш, кугыеҥ да икшыве коклаште ӱшанле кылым ышташ полша. Группыштем аутистический спектрын пужлыман диагнозан йоча уло. Тыгай икшыве-влакын психологий могырым ойыртемже нерген шинчымашем пашаштем полша, – каласкала Диана Викторовна.
Марий тамгаште шочмо культурна
Д.Фёдорова йочасадыште тылеч посна кугыжаныш марий йылме кружокым вӱда. Тудо йочан йылмыжым, кутырен моштымыжым марий тамгам шымлымаш гоч вияҥдаш лиеш манын шона. Россий кӱкшытан конкурсышто «Лучшие практики развития родной речи детей дошкольного возраста» номинацийыште лачак тидым ончыктен. Воспитатель манеш:
– Марий тамга – сӧрастарыме йӧн веле огыл, тудо курымла гоч эртыше кугезына-шамычын «серышышт». Тамга – шкешотан йылме. А марий тӱр – тамга-влак системе. Кажныже мом гынат ончыкта. Тудым «лудын», шуко пален налаш лиеш. Мый тӱрлен ом мошто, но тидлан тунемаш кумылем уло. Йӱк, марий шомак-влакым чын ойлен моштымаш, конешне, сай. Но мый йоча ик шомак дене огыл, а тичмаш предложений дене шке шонымашыжым, шижмашыжым, шинчымашыжым шочмо йылмыж дене ойлен моштыжо, вес марий еҥым, йочам сайын умылыжо манын шонен тыршем.
Диана Фёдорова Россий кӱкшытыштӧ кундемнан чапшым кӱшнӧ арален да профессионал улмыжым пеҥгыдемден. Воспитатель ойла:
– Тыгай конкурслаш ушнымаш вучыдымо лийын огыл. Коллегем-шамыч пашамым сайлан шотлат. Вес амал – конкурслаште мастарлыкым ончыктымаш – шкешотан комфорт зоно гыч лекмаш. Вес семын шкемым ончыкташ, весым ончалаш – сай йӧн. Тӱрлӧ кундем гыч толшо участник-влакын туныктымаште паша опытышт оҥай да пайдале, шкаланем шуко уым палемденам, ончыкшым пашаштем икмыняр йӧнжым кучылташ шонем. Мутлан, шочмо йылме дене шукырак йомак да муро занятийлам эртарынем.
Адакшым тыгай конкурсыш ушнен, марий йылмым аралымашке надырем пыштем. Вет педагог йоча-влакым шочмо культурыштым шымлаш кумылаҥден кертеш. Тугеже пашана дене калыкланна кугу пайдам кондена.
Чылажат еш гыч тӱҥалеш
Шочмо йылме – калык чон. Тудым йӧратыман, аралыман, тудын дене мутланыман. Чаманен каласыман, кызыт шуко марий ача-ава икшывына-шамыч дене рушла мутланена, тидын дене йочалан изиж годым кутырен колташыже сайрак, ончыкшым тудлан куштылгырак лиеш манын шонена. Йоча шочмо йылмыж дене огеш мутлане, тудым ок пале гын, кӧ титакан? Очыни, еш.
– Ача-ава-влак деч «Кок йылме – кутырымаште ситыдымаш (задержка речи)» але «Йоча рушла сайын мутланыже манын, мӧҥгыштат рушла мутланыман» манын чӱчкыдын колам. Педагог семын ача-ава дене мутланымашым, индивидуальный консультацийым тидын шотышто эртарена. Ешыште шочмо йылме деч кораҥмаш – кугу йоҥылыш манын умылтарена. Вет йоча йылмым веле огыл, тудо кугезе коча-коваже, культур, «мый – шкемын» шижмаш дене кылым йомдара. А рушла тудо садыгак тунемеш – йочасадыште, школышто, кудывечыште, – манеш Диана Викторовна.
Диана Фёдорова чон йӱлен пашажым ышта. Шочмо йылме дене йоча утларак мутланыже, икшыве-шамыч ушан да поро лийышт манын тырша.