Ийготыш шудымо ӱдыр-рвезе-шамыч дене лийше корно туткар шотышто сӱрет, чаманен каласыман, кажне ийын утларак шӱлыкаҥда. Подростко-влак тынар чот «лӱддымӧ» лийыныт, эсогыл ынде кеҥежым гына огыл, телымат транспортым чӱчкыдын виктарат. Тыгай-шамычым кундемыштына кажне арнян кучат.
Уремыште шошо озалана, лум шула – подростко-влак шке питбайкыштым да мопедыштым луктыт, автоинспектор-влаклан пашам шукемдат. Кодшо кечылаште Марий Элысе МВД-ште лийше пресс-конференцият тиде темылан пӧлеклалтын ыле.
Шукырак да шукырак
Госавтоинспецийын Марий Элысе управленийжым вуйлатыше Владимир Мухачёвын палдарымыж почеш, 2025 ийыште тыгай корно туткар-влак (тылеч ончычсо ий дене таҥастарымаште) 11,6 процентлан шукемыныт – 193 ДТП-м регистрироватлыме, тушто 9 еҥ колен да 225 еҥ сусырген. А тений кок тылзыште гына 14 тыгай корно туткарым регистрироватлыме, тушто 17 еҥ сусырген. Теве мо эше путырак тургыжландара: йоча ден подростко-влак корно правилым чӱчкыдын шкеак пудыртат да ДТП-лан амалым ыштат. 2023 ийыште Марий Элыште подростко-шамыч дене лийше корно туткар кокла гыч 33% ДТП нунынак титакыштлан кӧра лийын гын, 2024 ийыште – 42%, 2025 ийыште – 52%.
Транспортым виктараш правадыме ӱдыр-рвезе-шамычлан кӧра корно туткар чӱчкыдын лиеда. 2023 ийыште транспортым виктарыше 100 наре тыгай подросткым закон почеш мут кучаш шогалтыме гын, 2024 ийыште – 200 наре. Ӱмаште Марий Элыште автоинспектор-влак права деч посна транспортым виктарыше ийготыш шудымо 350 наре ӱдыр-рвезым кученыт.
Кастене да йӱдым
2025 ийыште йоча да подростко дене лийше 46 ДТП-ште 16-17 ияш куд подростко колен. Корно туткар шукыж годым кастене але йӱдым лийын.
- 2025 ий 14 июльышто «Марий Турек-Марий Пыламарий» корнын 16-шо меҥге ужашыштыже 17 ияш рвезе (права деч посна) йӱшывуя мопедыш шинчын. Писын кудалмыж годым кюветыш чоҥештен да пушеҥгыш керылтын. Водитель верыштыжак колен, 14 ияш пассажир нелын сусырген.
- Теният подростко дене лийше корно туткарым регистрироватлыме. 1 мартыште кастене Медведево районышто Юбилейный – Азаново – Яндуш корнын 4-ше меҥге ужашыштыже 17 ияш рвезе права деч посна ЛАДА-21102 автомашинаш шинчын. Писын кудалмыжлан кӧра лум ораш керылтын да кумыкталтын. Машинаште лийше 11-ше классыште тунемше кок ӱдыр нелын сусырген.
Тений январь-февральыште Госавтоинспекций пашаеҥ-влак машина дене кудалыштше 30 наре подросткым кученыт. Южо случай годым правадыме подростко-шамыч йӱшывуя машинам виктареныт. Нунын коклаште ӱдыр-шамычат улыт.
- 9 январьыште 2 шагатат 30 минут тураште Волжский районышто Памар-Коркатово корнын 28-ше меҥге ужашыштыже ВАЗ-2114 машинам виктарыше 15 ияш рвезым кученыт. Медосвидетельствованийым эрташ келшен огыл. Рашемдымеке пален налме: эргыжын машина дене кудалыштмыжлан ача тореш лийын огыл, рвезе сравочым кеч-кунам налын кертын. Озаҥ ола гыч Волжский районысо дачыш подростко машина дене шке кудалыштын.
- 23 январьыште пелйӱд тураште Медведево районышто Арбан – Нурма-Ныръял корнышто автоинспектор-влак машинам шогалтеныт, тудым 15 ияш йӱшӧ ӱдыр виктарен. Машинам палыме рвезыже кудалышташ пуэн улмаш.
Палат, но огыт чаре
Ийготыш шудымо водитель-влакым кучымеке рашемеш: шуко случайже годым кугыеҥ-влак йочаштын транспортым виктарымышт нерген палат веле огыл, тидым ышташышт огытат чаре. Теве 2025 ийыште 290 наре ача-авам (законло представительым) подросткылан авто- ден мототранспортым права деч посна кудалышташ пуымылан мут кучаш шогалтыме, а тений – ийготыш шудымо-шамычын 15 наре ача-аваштым.
Марий Эл Республикысе МВД-н ийготыш шудымо-влак дене паша шотышто сомылым виктарыме отделений вуйлатыше – отдел вуйлатышын алмаштышыже Анжела Афанасьеван палдарымыж почеш, 2025 ийыште подростко-влакын Госавтоинспекий линий дене кылдалтше 500 наре правонарушенийыштым регистрироватлыме. А тений январьыште гына – 20 тыгай нарушенийым.
Госавтоинспекций дене кылдалтше нарушений шотышто чыла факт годым кажне ача-авам йодыштыт, подростко дене молан тыге лиймын амалжым рашемдат да решенийым луктыт. Ача-аван административный правам пудыртымышт палдырна гын, мут кучаш шогалтат. 2025 ийыште 200 наре ача-авам шке обязанностьыштым шот дене огыл шуктымылан (Госавтоинспекций дене кылдалтше) мут кучаш шогалтыме. Тидлан 500-2000 теҥге штрафым тӱлыктат. Ача-ава-шамычымат профучётыш шогалтат – шукыж годым кочывӱдым йӱмылан, йочам шот дене огыл ончымылан.
16 ияш улат гын…
Правам пудыртышо подросткым полиций отделыш кондат, закон почеш кум шагат жапыште тудым ача-аважлан але законло представительжылан пуыман. Тидым ышташ йӧн уке гын, тудым ийготыш шудымо нарушитель-шамычым жаплан кучымо рӱдерыш 48 шагатлан вераҥдат. Ача-аваже кок сутка жапыштат йочаштым огыт нал гын, судын решенийже почеш подросткым тушан 30 суткалан кодат.
Полиций отделыш 16 ияш подросткым конденыт гын, тудын шотышто административный протоколым возат, тылеч вара погымо уло материалым (протоколым да моло документым) ийготыш шудымо-влак дене паша шотышто комиссийыш колтат. Комиссий административный правонарушений шотышто пунчалым луктеш, наказанийым палемда да ты пунчалым илыме вер почеш полиций отделыш колта. ПДН инспектор подросткым профилактический учётыш шогалта. Кызытеш Марий Элыште 400 наре ийготыш шудымо ӱдыр-рвезе тыгай учётышто шога, нунын кокла гыч 130 нарыже – Госавтоинспекций дене кылдалтше нарушений шотышто. Профучётышто ӱдыр-рвезе-влак пел ий шогат. Но йӱшӧ але наркотик дене пайдаланыше-шамычым учёт гыч нарколог веле кораҥда.
16 ияш деч изирак-шамычат машинам, питбайкым, мопедым, квадроциклым виктарат. Нунын шотышто административный протоколым огыт возо, но воспитатлыме шотышто мерым приниматлат.
Йоча да подростко-влак, моштыде да лӱдде, рульыш шинчыт – тиде шучко. Но эше шучкырак, кунам ача-авашт нуным огыт чаре. «Кудалыштеш, да йӧра» манын шонен, туткар лийын кертмым пуйто огыт умыло. Поснак районлаште тыгай сӱрет палдырна манын палемдат автоинспектор-влак.
Ийготыш шудымо ӱдыр-рвезе-шамыч дене кылдалтше йодышым Госавтоинспекций поснак тӱткын эскера. Но ача-ава-влакланат тидын шотышто тӱткырак лийман да шке икшывын мом ыштымыжым да кушто улмыжым пален шогыман. Уке гын вара, туткар лиймеке, кеч-кунар шорт – тазалыкым да илышымат от пӧртылтӧ.
Авторын да freepik сайт гыч налме фото-влак.