Ялын волгыдо ончыкылыкшо верч тыршыман огыл, тушто илыман, маныт. Звенигово район Выльыпсолаште илыше Ивановмытат тыгак шонат. Ты самырык еш, шке таҥаш ятыр еҥ семын олаш илаш куснымо олмеш ялыштак пиалым чоҥа.
Кум ӱдыр – кум пачаш куан
Алеся – Морко район Курыкйымал ял гыч. Коркатово школ (кызыт – лицей) деч вара МарГУ-што тунемын.
– Дипломым налмеке, Провой кундем Выльыпсола ялысе Керебеляк тӱҥ школыш пашаш пурышым. Тунам тушто марий йылмым туныктышылан вер лийын огыл, садлан мыланем 5-9 класслаште руш йылмым да литературым туныкташ ӱшанен пуэныт. Пашам ыштыме годымак руш йылме да литератур направлений дене профессионал переподготовкым эртышым, – палдара Алеся Валериевна.
Алексей дене Алеся Курыкйымал ялыште палыме лийын – рвезе тушко унала толын улмаш. Ик жап келшымеке, сӱаным ыштеныт. Алексей – военный пенсионер. Кызыт самырык еш пӧръеҥын шочмо суртыштыжо ила.
Ивановмытын кум ӱдырышт кушкеш. Виктория вашке 12 ийым тема. Коркатово лицейыште «нылытанлан» да «визытанлан» гына тунемеш. Изинек тӱрлӧ мероприятийыште участвоватла, конкурслаште шкенжым терга. Кидпашам ышташ кумылан, эре ум пален налаш тырша. Иктаж сомыллан пижеш гын, мучаш марте шуктыде ок кодо. Виктория аваж семынак «Марла лудына» марафоныш кажне ийын ушна: почеламутым, йомакым, статьям але оҥай заметкым лудеш, лончыла. Шкежат «Ямде лий» газетыш заметке-влакым возкала.
Вероника вашке шым ияш лиеш. Тений тудо икымше классыш каен веле гынат, буквам пала, лудеш, шотлен мошта. Ӱдыр сӱретлаш йӧрата. Акаж гаяк шкенжым тӱрлӧ конкурсышто терга.
Арина эше кум ияш гына, йочасадыш коштеш. Тудат моткоч чолга кушкеш, пазлым погаш йӧрата.
Пашалан – рӱжге
– Студент годымак кажне арнян шочмо ялышкем кудалыштынам, ача-авамлан сурт сомылкам ышташ полшенам. Ялыште – яндар юж, воктенак – чодыра. Ача-авана вольыкым шуко онченыт: ушкалым, ӱшкыжым, шорыкым, сӧснам, сурткайыкым. Тыгак кеҥежым чодыраш саскам погаш коштынна. Икманаш, ялыште пашалан тунемын да вийым поген кушкынна, садлан олашке илаш каяш шонымаш лийын огыл. Пелашемынат – тыгак, – манеш А.Иванова.
Ивановмыт сад-пакчам шуко шындат. Пеледышым ончен кушташ изижге-кугужге йӧратат. Шошым тӱрлӧ сорт тюльпан, физохлайна пеледаш тӱҥалыт, шыже марте пакчаштышт да кудывечыштышт эре моторлык шога.
Алексей ден Алеся тӱрлӧ сорт пеледышым ончен налыт, а ӱдыр-шамыч нуным кушташ полшат: вӱдым шават, мландым пушкыдемдат, шӱкым кӱрыт. Икияш да шукияш пеледышымат шындат: тюльпаным, примулым, пионым, лилийым, хостам, гладиолусым, георгиным, сальвийым, астрам. Тӱҥжӧ – мотор деч мотор тӱрлӧ розам.
– Кеҥеж пагыт пеш веселан эртыш. Пакчаште поян саска лектышлан йывыртенна. Но тидлан ятыр тыршаш кӱлын, ӱдыр-шамычат пеш полшеныт. Компотым ыштыме деч ончыч емыж-саскам шер теммеш кочкына – витаминым поген, тазалыкым пеҥгыдемдена, вара гына телылан шапашым ышташ тӱҥалына. Тыгак вареньым шолтена, пакчасаска дене тамле салатым ыштен банкылаш оптена.
Шочмо йылмым йӧратен
Кеҥеж каникул эртенат кайыш, садлан Ивановмыт ешыште чылан ондак кынелыт, кажныже шке «паша верышкыже» погына: икте – школыш, весе – йочасадыш. А кастене иквереш погынымеке, эртыше кече нерген кутыркалат.
– Школ гыч толын пурымышт годым кӧн могай кумылжо, омсадӱр гычак палаш лиеш. Кугурак ӱдыр-влак тунемме кечышт дене палдарат, иктаж-мо кумылыштым волтен гын, пырля шинчын лончылена. Мӧҥгылан пуымо пашам шукыж годым шке ыштат, южгунам веле полшаш йодыт. Жап кодеш гын, марий книга ден газетым лудына. Ешыштына шукыж годым марла мутланена, – манеш Алеся.
Каныш кечылаште олашке миен толыт, Курыкйымал ялыште ковашт дене уна лийыт. Мӧҥгыштак улыт гын, чылан пырля тамле когыльым але пиццым, тӱрлӧ рецепт почеш мелнам кӱэштыт. А кастене уш-акылым пудыратыше модыш дене модаш, анекдотым лудаш, пазлым погаш йӧратат, тошто фото-влакым ончен, тусо пагытым шарналтат.
– Марий улына, садлан икшывына-влакым марий йӱлам, тукымвожнам палаш, шочмо йылмым йӧраташ да аклаш туныктена. Тидлан тӱрлӧ конкурсыш да мероприятийыш ушнымо пеш полша – шке шинча дене ужын, моло-влакым ончен, марий улмышт дене утыр кугешнат. Театрыш але марий концертлаш ешге коштына. Йочана-влак ончыкыжым шке калыкым пагалыше лийышт манын шонена, – ойлат вате-марий.
Ача ден авашт ваш умылен, йӧратен илат гын, икшыве-шамычат пиалан кушкыт. Ивановмыт илышын кажне татшым аклен, кажне кечылан йывыртен моштат. Тыршет гын, чылажат толеш, тӱҥжӧ – тазалык да кумыл гына лийышт, маныт нуно.
