18-24 май – Эндокринный системе чер-влак шотышт профилактике арня.
Йод дефицитан чер-влак – тиде йод ситыдымаш дене кылдалтше патологический состояний. Калыклан йод нормым ситараш гын, тидым чактараш лиеш. Тидын нерген кумданрак Марий Эл Республикысе Тазалык аралтыш министерствын тӱҥ внештатный эндокринологшо Людмила Егошина палдара.
Йод ситыдымаш мо дене лӱдыкшӧ?
Организмлан суткаште йод шагалрак логалеш гын, йод дефицит палдырна. Йод щитовидный ту гормон-влакым ышташ полша, а нине гормон-влак организмлан вияҥашыже да шот дене пашам ышташыже полшат.
Пӱртӱс гыч йод кушкыл да вольык кочкыш, вӱд да юж дене айдемылан логалеш. Суткаште ты элемент мыняр кӱлмӧ нормо тыгайрак: 5 ияш марте йоча-шамычлан – 90 мкг; 5-12 ияш шамычлан – 120 мкг, 12 ияш да кугурак-влаклан – 120 мкг, мӱшкыран да азалан чызым пукшышо ӱдырамаш-шамычлан – 250 мкг.
Мландыште йод шагал гын, тиде кундемыште ончен куштымо да ыштен лукмо кочкыш сатуштат ты микроэлемент шагал лиеш, тыге тусо сату дене пайдаланыше калыкат йод дефицит дене орлана.
Айдемын организмже пеҥгыдемме да вияҥме годым йод ок сите гын, ятыр нелылык лектеш. Аван мӱшкырыштыжӧ, варажым шочмекыжат, азан кушмыж годым йод ситыдымаш поснак лӱдыкшӧ. Ты пагытыште тидлан кӧра лекше нелылык варажым вуйуш да капкыл вияҥмаште эмлаш лийдыме чер марте шуктен кертеш.
Нормо деч шагалрак
Тазалык аралтыш тӱнямбал организацийын (ВОЗ) данныйже почеш, йод дефицит условийыште 2 млрд наре еҥ ила, нунын кокла гыч 700 млн наре еҥже – эндемический кугылогар (зоб) диагнозан. Российыште чыла гаяк кумдыкышто илыше калык йод дефицит чер дене черланен кертеш. Шондышто йодын кокла концентрацийже 100 мкг/л деч кугурак гын, ты кундемысе калык йод ситыдымаш дене ок орлане.
Кызыт калыклан темлыме нормо деч шагалрак йод логалеш – суткаште 40-80 мкг. Диффузный эндемический зоб Российын тӱрлӧ регионыштыжо 5,2 гыч 70% марте шарлен да элна мучко кокла шот дене 31%-ыш шуэш. Кочкышышто йод ок сите гын, щитовидный ту чер-влак вияҥыт: диффузный токсический огыл зоб, кылдышан/шуко кылдышан токсический огыл зоб, тиретоксикоз, субклинический гипотиреоз.
Йод ситыдымаш дене кылдалтше чер-влак нерген шукыж годым вучыдымын пален налыт: нимо ок коршто, южгунам щитовидный ту кугемме дене кукшылогарым але илелогарым темдыме палдырна. Оҥышко куснымо зоб годым шӱй формо вашталт кертеш, кунам гын шӱйысӧ вӱргорно овара. Темдыштме годым кылдышан пуалмым парня дене шижаш лиеш.
Черлыеҥлан мом ыштыман?
- Щитовидный ту шӱйысӧ лимфатический узел-влак УЗИ-м;
- вӱрыштӧ ТТГ кугытым тергыман;
- шӱйыштӧ спиральный компьютерный томографийым. Оҥышко куснышо зобым тергаш шӱйлан магнитно-резонансный томографийым;
- щитовидный ту сцинтиграфийым да кылдыш-влак биопсийым.
Йодированный шинчалыште калий йодат ситышын уло, садлан йод ситыдымаш чер-влак шотышто профилактике семын туддене пайдаланат. Тыгай чер палдырнен гын, калий йодидым йӱаш темлат: 40 ияш деч самырыкрак-шамычлан – кечеш 200 мкг, мӱшкыран да азам пукшышо-шамычлан – 250 мкг.