Медведево посёлко деч 37 меҥге тораште Лӱльпан ял верланен.
19 ялым уша
Тудо XIX курымыштак шочын. Мотор вершӧрлан кӧра: нӧлпан чодыра кушкын да тораштак огыл Ошла эҥер йоген – Туршо ял гыч шуко еҥ тыште суртым чоҥен. Лӱльпан лӱмжат нӧлпӧ пушеҥге дене кылдалтын. Ял – Лӱльпан ял шотан илемын рӱдыжӧ. Илем изижак огыл. Чылаже тушко 19 ял пура.
Ял шотан илем администрацийыште ятыр ий пашам ыштыше, консультант Светлана Викторовна Мамедован мутшо почеш, южо ялыште – ик еҥ веле. Мутлан, Кугунур, Соловьи, Зверево яллаште ик еҥ веле ила. Кеҥежым нине яллаште дачник-шамыч толмылан кӧра урем изишак илана.
– Газ Лӱльпан ялыште веле уло. Туршо, Пижма, Лӱльпан да Кӱвервуй ялласе суртлаш вӱд пура. Моло яллаште таве гыч вӱдым налыт. Уремлам волгалтарыме шотышто кугу нелылык уке. Программе почеш тидым ыштена. Тений Упамаш, Новое Головино яллаште тулым ыштена. Чыла яллаште корно йодыш пӱсын шога. Ты экшыкымат эркын дене кораҥдаш тыршена.
Лӱльпан ялна индеш уреман. Комсомольский уремыште илыше еҥ-влак ончыч асфальт корнылан тореш лийыныт, а кызыт ыштынешт. Ме йодмашым возена. Телым да кеҥежым корно сай лийже манын эскерена, лумым шӱкена. Ончыч Лӱльпаныште клуб лийын, аварийныйлан кӧра тудым пужымо, а ынде калык у клубым нӧлташ йодеш. Такшым тӱвыра меропритиятий-влак эртаралтыт. Ямдылалтыт тидлан школын зданийыштыже.
Верысе калык пашалан кожмак. «Марийское» ЗАО-што, кызыт тудо «Мясо-Молоко Ресурс» АО-со фермыште тыршат. Самырык тукым ял гыч олаш илаш кусна. Тидыже, конешне, кумылым волта, – палдарыш С.Мамедова.
19 ялыште чылажге 1803 еҥ ила, тушеч 900 наре еҥже – Лӱльпаныште. Тыште кыдалаш школ (такшым 10-шо да 11-ше классла шукертак уке), тулык да ача-ава попечений деч посна кодшо йоча-влаклан рӱдер, эмлымвер, аптеке, библиотеке, почто, лесничестве, йочасад, кевыт улыт.
Туныктышо вуйлатыше
2004 ий годсек Лӱльпан ял шотан илем администрацийым чолга марий пӧръеҥ Пётр Вениаминович Эргубаев вуйлата. Тудо профессийже дене химийым туныктышо, но чыла шотыштат уста еҥ, манаш лиеш. «Паша деч ок лӱд. Уремысе лампычкымат шке кӱзен тӧрлата, салтак-влаклан монумент деке корнымат шкеак эрыкта», – манеш С.Мамедова. Пётр Вениаминович Лӱльпан, Пижма, Туршо школлаште ОБЖ-м, химийым, географийым, информатикым туныктен. Кызыт Пижма школышто информатике предметым вӱдашыже логалеш. Амалже – туныктышо уке. Тылеч ончыч «Земский учитель» программе почеш туныктышо толын ыле. Вич ий пашам ыштен да каен. П.Эргубаев шкеж нерген утыжым ойлаш ок йӧрате, а теве ялысе калык нерген поро мутым веле ойла.
– Пижма могырым фермер-влак Николай Евгеньевич Пахтеев ден Николай Александрович Смирнов чулым улыт. Николай Евгеньевич шурным кушта, а Николай Александрович тӱкан шолдыра вольыкым ашна. Иктаж-мом ышташ кӱлеш гын, калыкым тарватен кертыт, технике денат полшат, иктаж-могай пайремым эртарыме годым пӧлекымат кучыктат, – манеш П.Эргубаев.
Пётр Вениаминович яллаште паша нигунам огеш пыте манын палемда, ыштышаш сомыл эре уло.
– Верысе инициативылан полшышо программыш эреак ушнена. Тудын почеш кум рӱдӧ усадьбыште (калык ожнысек Лӱльпаным, Туршым да Пижмым тыге манеш) йоча площадкым йӧнештарыме, кум шӱгарлам тӱзатыме, уремлам волгалтарыме. Кундемна чынжымак мотор. Тыште акрет годсо историй аралалтеш. Мутлан, Упамаш ялыште таче мартеат ожнысо кок пачашан купеч пӧрт шинча. Лӱльпан, Туршышто кӱсото-влак ончыч лийыныт. Тушто ынде 30 ий наре огыт кумал, но тысе пушеҥгым садыгак иктат огеш тӱкӧ, – манеш В.Эргубаев.
Лӱльпан деч шым меҥге тораште Красное поле ял лийын. 1960-шо ийла гыч тудо уке. Тушто илыше икмыняр еҥ Лӱльпанысе Атланты уремыш илаш куснен, а молышт вес верыш илаш каеныт. Но кажне ийын ялысе калык Петро кече деч вара икымше шуматкечын Красное поле олмышто пайремым эртара. Теве кузе тыште историйым аралат да жаплат.
Ирина Александрован фотожо-влак.