Надежда Крылова Марий Элыште шукылан мурызо семын палыме. Тудын ятыр мурыжо Марий Эл радион эфирыштыжат йоҥга. А пашам ыштаже Надежда Алексеевна Республикысе онкологий диспансерыште операционный медшӱжарлан.
Ачажын ойжо почеш
Йошкар-Ола деч тораште огыл верланыше Паганур ял (Медведево район) гыч кажне эрдене, машинашкыже шинчын, пашаш вашка.
– Йочам годым артист лияш шоненам. Но, 11-ше классым пытарымекем, ачам культпросветучилищыш ом колто манын. Шкеже самырыкше годым мединститутыш тунемаш кайынеже улмаш, но тудо жапыште йолжым кок гана туген, садлан врач лийын огыл. Водительлан ятыр ий ыштен, ялысе клубым ик жап вуйлатен. Ачамак медколледжыш тунемаш каяш темлен. «Акушерское дело» специальностьым налынам. Но практике деч вара умыленам – мӱшкыран ӱдырамаш-влак, акушер паша мыйынлык огыл, – каласкала Н.Крылова.
Надежда Алексеевна Йошкар-Оласе йоча эмлымверыште жап деч ончыч шочшо аза-влаклан отделенийыште, моло вереат медшӱжар лийын. А 2007 ийыште Йӱдвел кундемыш, Сургут олаш, каен. Тусо эмлымверын травмотологий отделенийыштыже ыштен.
– Икана экстренный операционныйыш черлыеҥлан миенна, тунам операционный медшӱжарым икымше гана вашлийынам. Шинчаже гына койын, шӱргыштыжӧ – марле повязке, ӱпым шылтыме. Мыланем тудо Шахерезада гай чучын. Врач-влак воктене шоген да мыланна указанийым пуэн: черлыеҥым ончыч тышке наҥгаеда, вара тушко… «Мыят тыгай лийнем», – кӧранен шоналтенам тунам, – шарналта медпашаеҥ.
Шонымашкыже шуын: тунем лектын да тудо эмлымверыштак операционный сестра семын пашам тӱҥалын. Но чулым, весела кумылан Надежда Алексевналан у паша верлан тунем шуашыже ятыррак жап кӱлын. Вет операционныйышто йӧршеш вес атмосфере: чылажат шке жапыштыже да верыштыже лийшаш, пеҥгыдын йодыт. Садлан молан тышке толынам манын Н.Крылова ӧкынен шортынат.
«Шкем кидыште кучышо, пеҥгыде…»
Сургутысо эмлымвер деч вара Марий Элыште ик жап пашам ыштымеке, Надежда Алексеевна Тюмень оласе Нейрохирургий федеральный рӱдерыште медшӱжар лийын. А 2020 ий годсек Марий Элысе онкодиспансерыште пашам ышта.
– Эрдене пашаш толына, могай да мыняр операций лийшаш, палена. Кунам гын вашталтышат пурталтеш. Операций деч ончыч кӱлеш инструмент ден материалым ямдылет. Мом куш пыштышашым чыла палет. Эн нелыже – кужун шуйнышо операций. Йол, уло кап ноят. Южгунам врач операцийыш толеш, ужат – кумылжо уке. Тыгай годым тидымат шотыш налат, вет чылан айдеме улына, проблеме-влак кажне еҥын лийын кертыт. Но кажне гана иктым шонет: операций сайын эртыже, – манеш Надежда Алексеевна.
Операционный медшӱжар черлыеҥ дене кылым ок ыште. Операцийыш кондат, саламлалтеш да лӱмжым йодеш, вара – операций. Тидымак Н.Крылова сайлан шотла, онкодиспансерыште гын – поснак. Постовой медшӱжарым ик жаплан вашталтымыж деч вара тидым эшеат сайын умылен. Эмлалтмышт годым черлыеҥ-влаклан мо гоч эрташ логалмыштым ужаш неле. Но тидым паша семын гына ончаш тунемман манын палемда Надежда Алексеевна. Уке гын кӧргет шырпе семын йӱлен пыта, манеш.
Медсестра могай лийшаш манын йодмемлан Н.Крылова тыгерак вашештыш: «Шкем кидыште кучышо, пеҥгыде, калык дене кутырен моштышо, ответственный, тудын чылажат арулыкышто да шке верыштыже кийышаш. Чыным ойлышаш, пашаштыже тӱрлӧ ситуацийлан психологически ямде лийшаш, операцийыште шкенжым кӱлеш семын кучышаш да врач-влак дене моштен кутырышаш».
Кеч-могай профессийыште тӱрлыжат лиеда. Южо ситуаций тынар чот шӱмеш логалеш, ятыр ий эртымекат, вуйуш гыч ок лек. Ик тыгай случай нерген медпашаеҥ палдарыш:
– Сургут олаште экстренный операционныйышто пашам ышташ тӱҥалмем почеш иктаж ныл-вич ияш ӱдырым ом мондо. Мӧҥгыштыжӧ окна ончык шогалын, москитный сеткыш эҥертен да уремыште эртен кайыше ковалан кидшым рӱзен улмаш. Сетке лектын возын да саде ӱдырат – почешыже. Ме тушко миенна. Тӱрлӧ тӱсан резинке дене кылдыме шуко тыгыде ӱппунемже-влак кызытат – шинчаончылнем.
Пашана куштылго огыл, садланак дыр мемнан деке практикыш толшо студент-шамыч пашаш пураш ынешт пӧртыл – шукыж годым частный клиникылаш каят. Но еҥ-влакын тазалыкышт верч тыршаш мыланем куанле. Чыла шке шинча дене ужын, кажне гана шонет: тазалык деч шерге илышыште нимоат уке.
«Верыште шинчен ом керт»
Надежда Алексеевнан профессийже мӧҥгыштыжат шкеж нерген палдара. Тиде чер манын мыскарам ыштен ойла медшӱжар. Вет кеч-куштат тудо кидшым эре мушкеш. 13 ияш Алексей эргыжат аваж почеш тыге ышта. Тыгак мӧҥгыштышт кӱвар эре ару лийшаш. Вургем лостыклен оптымо да верыштыже кийышаш, тидат – паша гыч «кондымо» привычке.
Йоча годсо «артист лийнем» шонымашыжымат Надежда Крылова ӧрдыжеш коден огыл.
– Школышто тунеммына годым ӱдыр-рвезе-влак дене, ялысе клубышто погынен, гармонь але баян почеш мурен куштенна. 10-11-ше класслам Семеновка селасе школышто тунемынам. Туштат шкемым сайынак ончыктенам. Медколледжыш тунемаш пурымем почеш шыжым талант конкурсышто ик мурым муралтенам. Мыйым ужыныт да эре выступатлаш ӱжыныт. А Сургутышто «Строитель» тӱвыра полатым вуйлатыше музыклан утларак шӱмаҥден, опытым пуэн, – ешара мурызо.
Марий Элыш пӧртылмекыже, уста еҥ марий муро-влакым мураш тӱҥалын. Кызыт репертуарыштыже – лу наре муро: «Самырык жапем», «Угыч йӧратем», «Ит ондале», «Ачамлан», «Тулгайык», «Эргымлан» да молат. Надежда Крылован сценыште куштымыжымат куанен ончена. Тидат – йоча годсо шонымашыже. Но ача-аважын ӱдырыштым кушташ тунемаш коштыкташ жапышт лийын огыл. Артист семын сценыште профессионально куштынем манын палемда тудо.
Пашам ышта, концерт дене лектын коштеш, Знаменский посёлкысо клубышто йоча-влакым мураш туныкта, МарГУ-што тӱвыра пашаеҥлан заочно тунемеш, кушта, спортзалыш коштеш – Надежда Крыловам ончет да шонет: «Кузе чыла ыштен шукта?»
– Акамат мыланем ӧреш. Ачам ден авам изи годсек пашалан туныктен куштеныт, садлан нимогай неле сомыл деч ом лӱд. Чыла вере шуаш да весела кумыл – ачам деч. Верыште шинчен ом керт, иктажым да ыштыман, ончыко кайыман, сеҥымашке шуман, – манеш Н.Крылова.
А чон ласкалыкым пӧлеклыше вер – шочмо суртшо. Туштыжо тудым кок лишыл еҥже: аваже да эргыже – вучат.